← 维吉尔

农耕诗

§1.219-1.295

星象、天球五带与农事历法

本文指出了适宜播种小麦、斯佩尔特小麦和豆类作物的星象,概述了宇宙的五个气候带和天极结构。随后,它详细说明了农夫在雨天、节日和太阴历吉凶日的具体工作,并描绘了冬日夜晚家庭中的手工劳作。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
219

​At si triticeam in messem robustaque farra​exercebis humum solisque instabis aristis,

但是,如果你为了小麦的收成与坚韧的斯佩尔特小麦而耕作土地,并且仅追求谷物的麦穗,

​ante tibi Eoae Atlantides abscondantur​Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae,

愿早晨的普勒阿得斯(阿特拉斯之女)为你隐去,闪耀王冠(北冕座)的克诺索斯之星退去,

​debita quam sulcis committas semina quamque1​invitae properes anni spem credere terrae.

在你将应给的种子托付给犁沟之前,在你急于将一年的希望信托给不情愿的大地之前。

225

​Multi ante occasum Maiae coepere; sed illos​exspectata seges vanis elusit avenis.

许多人在迈亚星落之前就开始了;但预期的作物却用空虚的野燕麦愚弄了他们。

​Si vero viciamque seres vilemque phaselum​nec Pelusiacae curam aspernabere lentis,

但是,如果你播种野豌豆和廉价的扁豆,并且不轻视对佩鲁西昂扁豆的照料,

​haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes:​incipe et ad medias sementem extende pruinas.

西沉的牧夫座将向你发出清晰的信号:开始吧,并将播种延续到严霜之中。

​Idcirco certis dimensum partibus orbem​per duodena regit mundi Sol aureus astra.

因此,金色的太阳通过世界的十二个星座,统治着按确定部分划分的轨道。

​Quinque tenent caelum zonae; quarum una corusco​semper sole rubens et torrida semper ab igni;

五个带区占据着天空;其中一个总是因闪耀的太阳而红热,总是因烈火而灼人;

235

​quam circum extremae dextra laevaque trahuntur​caeruleae, glacie concretae atque imbribus atris;

在其周围,左右两侧延伸着最边缘的蓝色带区,它们因冰冻而凝结,并伴随着黑雨;

​has inter mediamque duae mortalibus aegris​munere concessae divom, et via secta per ambas,

在这些带区与中间带区之间,有两个带区因神明之恩赐予了痛苦的凡人,一条通道在两者之间被开辟,

​obliquus qua se signorum verteret ordo.

斜行的黄道星座序列在此旋转。

240

​Mundus, ut ad Scythiam Rhipaeasque arduus arces​consurgit, premitur Libyae devexus in austros.

世界,当它朝着斯基泰和里派昂的高耸堡垒上升时,又朝着利比亚的南风向下倾斜沉降。

​Hic vertex nobis semper sublimis; at illum​sub pedibus Styx atra videt Manesque profundi.

这一极对我们而言始终高高在上;而那一极则在我们的脚下,被漆黑的斯提克斯和深渊中的幽灵所注视。

​Maximus hic flexu sinuoso elabitur Anguis​circum perque duas in morem fluminis Arctos,

在这里,巨大的巨蛇座以弯曲盘旋之势,如河流般穿梭在两只大熊座和小熊座的周围和中间,

​Arctos Oceani metuentis aequore tingui.

那畏惧在俄刻阿诺斯的洋面中浸湿的两只熊。

​Illic, ut perhibent, aut intempesta silet nox,​semper et obtenta densentur nocte tenebrae,

在彼处,正如人们所说,要么是无际的深夜保持着死寂,在蒙上的夜幕下黑暗永远在浓缩,

​aut redit a nobis Aurora diemque reducit;​nosque ubi primus equis Oriens adflavit anhelis,

要么是曙光女神离开我们回到那里并带回白天;当最初的东方旭日用喘息的骏马向我们吹来气息时,

​illic, sera rubens accendit lumina Vesper.

在那里,绯红的黄昏便点亮迟暮的光芒。

​Hinc tempestates dubio praediscere caelo​possumus, hinc messisque diem tempusque serendi,

由此我们能从变化莫测的天空中预知天气,由此能预知收割之日和播种之时,

​et quando infidum remis inpellere marmor​conveniat, quando armatas deducere classis,

也能预知何时适合用双桨驱策那不可靠的洋面,何时该让武装船队下水,

​aut tempestivam silvis evertere pinum.

或者何时在森林中砍伐适时的松树。

​Nec frustra signorum obitus speculamur et ortus,​temporibusque parem diversis quattuor annum.

我们关注星宿的沉浮,关注划分给四个不同季节的平衡的一年,并非徒劳。

​Frigidus agricolam si quando continet imber,​multa, forent quae mox caelo properanda sereno,

当寒雨将农夫留在室内时,许多本该在晴空下急忙完成的事情,

​maturare datur: durum procudit arator​vomeris obtunsi dentem, cavat arbore lintres,

现在得以好整以暇地完成:农夫锻打迟钝犁铧的坚硬之齿,用树木掏空木舟,

​aut pecori signum aut numeros inpressit acervis.

或者在牲畜上打上标记,或者在麦垛上刻下数目。

​Exacuunt alii vallos furcasque bicornis​atque Amerina parant lentae retinacula viti.

其他人削尖木桩和双齿叉,并为柔软的葡萄树准备阿梅里亚的扎带。

​Nunc facilis rubea texatur fiscina virga,​nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo.

现在,用悬钩子嫩条编织轻便的篮子,现在,用火烘烤谷物,现在,用石器将其磨碎。

​Quippe etiam festis quaedam exercere diebus​fas et iura sinunt; rivos deducere nulla

因为即使在节日里,神法与人法也允许从事某些劳动:没有任何宗教禁忌阻止疏导水道,

270

​religio vetuit, segeti praetendere saepem,​insidias avibus moliri, incendere vepres,

在庄稼前围起篱笆,为鸟类设下陷阱,焚烧荆棘,

​balantumque gregem fluvio mersare salubri.

以及为了健康将咩咩叫的羊群浸入河水中。

​Saepe oleo tardi costas agitator aselli​vilibus aut onerat pomis, lapidemque revertens

慢吞吞的毛驴驱赶者常常用油或廉价的水果装满其肋侧,而在归途中,

275

​incusum aut atrae massam picis urbe reportat.

从城里带回一块刻有槽纹的磨石或一团黑色的沥青。

​Ipsa dies alios alio dedit ordine Luna​felicis operum.2 Quintam fuge: pallidus Orcus

月亮本身也按不同的顺序规定了适宜劳作的吉日。避开第五日:苍白的奥尔库斯与复仇女神们诞生于此日;

​Eumenidesque satae; tum partu Terra nefando​Coeumque Iapetumque creat saevumque Typhoea​et coniuratos caelum rescindere fratres.

就在那天,大地在可憎的分娩中产下了科俄斯、伊阿佩托斯和狂暴的提丰,以及共同盟誓要撕裂天空的兄弟们。

​Ter sunt conati inponere Pelio Ossam​scilicet, atque Ossae frondosum involvere Olympum;

他们确实三次企图将奥萨山叠在佩利翁山上,并在奥萨山上滚上树叶茂密的奥林匹斯山;

​ter pater exstructos disiecit fulmine montis.

三次,父亲用雷霆击碎了堆叠起来的山峦。

​Septima post decimam3 felix et ponere vitem​et prensos domitare boves et licia telae

第十七日对于种植葡萄、驯服捕获的牛以及在织机上穿挂织线都是吉祥的;

​addere: nona fugae melior, contraria furtis.

第九日有利于逃跑,但不利于偷盗。

​Multa adeo gelida melius se nocte dedere,​aut cum sole novo terras inrorat Eous.

确有许多工作在寒凉的夜间,或当晨星伴着初升的太阳用露水打湿大地时,进行得更为顺利。

​Nocte leves melius stipulae, nocte arida prata​tondentur, noctes lentus non deficit humor.

夜间割轻柔的麦秸更为合适,夜间割干燥的草场也是如此;在夜间,温润的湿气永不匮乏。

​Et quidam seros hiberni ad luminis ignis​pervigilat ferroque faces inspicat acuto;

有人在冬夜的灯火旁守候到深夜,用锋利的铁器将火把削尖;

​interea longum cantu solata laborem​arguto coniunx percurrit pectine telas,

与此同时,他的妻子用歌声抚慰长期的劳苦,用清脆的织梳在织机上穿梭,

295

​aut dulcis musti Volcano4 decoquit humorem

或者用火(伏尔甘)熬煮甜美葡萄汁的水分,

语法注4 条
  1. 1.221ante ... quam ... quamque

    副词 ante 与连词 quam 跨行分离的“割裂法”(tmesis)构文。abscondantur 与 decedat 为主句的祈使虚拟式,1.223 的 quam... quamque 则引导从句(虚拟式现在时 committas, properes),表示“在……之前,要先……”。

  2. 1.277felicis operum

    表示关联的属格(即关系属格)。形容词 felix(此处为与 alios dies 一致的宾格复数 felices 的诗意写法)修饰 operum(中性复数属格),表示“在劳作方面吉利的”。

  3. 1.284Septima post decimam

    直译为“第十日之后的第七日”,指太阴历的“第十七日(17日)”。尽管另一种解释是“第七日是吉祥的,其次是第十日”,但在古典农耕与星象历法的语境中,通常将其视为一个表示“第17日”的连续数词。

  4. 1.295Volcano

    火神 Vulcanus 的与格形式,此处通过换喻(metonymy)指代煮熟食物所用的实际的“火”。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)・修订记录(2 处,最近 2026-09-21)
  • 2026-09-21 AI校阅 — 注 1 处
  • 2026-09-21 AI校阅 — 译文 1 处
urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:1.219-1.295