← 维吉尔

牧歌

§5.1-5.90

悼念达夫尼斯之死与其神化之歌

牧人莫普苏斯与梅纳尔卡斯在洞窟中歌唱竞智,前者哀悼达夫尼斯的逝世,后者颂扬达夫尼斯的升神与大地的和平,最后双方交换了礼物。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
1

​Cur non, Mopse, boni quoniam convenimus ambo,

莫普苏斯啊,既然我们俩人都很擅长,

​tu calamos inflare levis, ego dicere versus,

你擅长吹奏轻快的芦笛,而我擅长歌唱诗句,

​hic corylis mixtas inter consedimus1 ulmos?

我们何不坐在这儿,在混杂着榛树的榆树林间?

​Tu maior; tibi me est aequum parere, Menalca,

你年长;我理应听从你,梅纳尔卡斯,

5

​sive sub incertas zephyris motantibus umbras,

无论我们是走到因西风摇曳而明暗不定的树荫下,

​sive antro potius succedimus: aspice, ut antrum

还是进到洞窟里更好:瞧,那洞窟

​silvestris raris sparsit labrusca racemis.

野生的葡萄藤正用稀疏的果穗点缀着它。

​Montibus in nostris solus tibi certat Amyntas.

在我们的山林中,只有阿敏塔斯能与你竞争。

​Quid, si idem certet Phoebum superare canendo?

要是那个人还要在歌唱中竞争超越斐波斯,又当如何?

10

​Incipe, Mopse, prior, si quos aut Phyllidis ignes,

莫普苏斯,你先开始吧,如果你有什么关于菲丽丝的爱情,

​aut Alconis habes laudes, aut iurgia Codri:

或是对阿尔孔的赞美,或是对科德鲁斯的争吵:

​incipe, pascentis servabit Tityrus haedos.

开始吧;提提鲁斯会照看吃草的小山羊。

​Immo haec, in viridi nuper quae cortice fagi

不,还是这些诗句吧,最近我在绿色的山毛榉树皮上

​carmina descripsi et modulans alterna2 notavi,

刻下了它们,并边吟边记下了交替的曲调,

15

​experiar, tu deinde iubeto ut certet Amyntas.

我要试一试;然后你再让阿敏塔斯来竞争吧。

​Lenta salix quantum pallenti cedit olivae,

柔软的柳树如何不及苍白的橄榄树,

​puniceis humilis quantum saliunca rosetis,

低矮的野香草如何不及深红的玫瑰丛,

​iudicio nostro tantum tibi cedit Amyntas.

在我的判断里,阿敏塔斯就是如此远不及你。

​sed tu desine plura, puer; successimus antro.

不过,孩子,别再多说了;我们已经进到洞窟里了。

20

​Extinctum nymphae crudeli funere Daphnim

仙女们为因残酷死亡而消逝的达夫尼斯

​flebant; vos coryli testes et flumina nymphis;

哭泣;你们榛树和河流就是仙女们的见证者;

​cum complexa sui corpus miserabile nati,

那时,母亲搂着自己孩子可怜的遗体,

​atque deos atque astra vocat crudelia mater.

呼喊着神明与星辰是何等残酷。

​Non ulli pastos illis egere diebus

那些日子里,没有哪个牧人驱赶吃饱的牛群

25

​frigida, Daphni, boves ad flumina; nulla neque amnem

去向冰凉的溪流,达夫尼斯啊;没有哪只四足兽饮过溪水,

​libavit quadrupes, nec graminis attigit herbam.

也没有触碰过一根草茎。

​Daphni, tuum Poenos etiam ingemuisse leones

达夫尼斯,甚至连迦太基的雄狮也为你死而哀号,

​interitum montesque feri silvaeque loquuntur.

荒野的山岭与森林都在诉说着。

​Daphnis et Armenias curru subiungere tigres

达夫尼斯还教人将亚美尼亚的猛虎驾于战车之下;

30

​instituit; Daphnis thiasos inducere Bacchi,

达夫尼斯引进了巴克科斯的狂欢舞队,

​et foliis lentas intexere mollibus hastas.

并用柔嫩的叶片编织柔韧的仪仗长矛。

​Vitis ut arboribus decori est, ut vitibus uvae,

正如葡萄藤是树木的装饰,葡萄是葡萄藤的装饰,

​ut gregibus tauri, segetes ut pinguibus arvis,

公牛是牛群的装饰,庄稼是肥沃田野的装饰,

​tu decus omne tuis. Postquam te fata tulerunt,

你是你同伴们的全部光彩。自从命运将你夺走,

35

​ipsa Pales agros atque ipse reliquit Apollo.

帕勒斯女神自己和阿波罗自己都离开了田野。

​Grandia saepe quibus mandavimus hordea sulcis,

在我们常常播下饱满大麦的犁沟里,

​infelix lolium et steriles nascuntur avenae;

如今却长出不幸的毒麦和不育的野燕麦;

​pro molli viola, pro purpureo narcisso,

代替柔嫩的紫罗兰,代替深红的水仙花,

​carduus et spinis surgit paliurus acutis.

蓟草和长着锐刺的荆棘却拔地而起。

40

​Spargite humum foliis, inducite fontibus umbras,

牧人们啊,在地上撒满叶子吧,给泉水引来绿荫吧,

​pastores, mandat fieri sibi talia Daphnis;

达夫尼斯吩咐为他行这些事;

​et tumulum facite, et tumulo superaddite carmen:

并且筑起一座坟冢,在冢上加上诗篇:

"DAPHNIS EGO IN SILVIS HINC VSQUE AD SIDERA NOTVS"

“我就是林中的达夫尼斯,名声从这儿直达星空,”

"FORMONSI PECORIS CVSTOS FORMONSIOR IPSE."

“美丽羊群的看守,而我自己比羊群更为美丽。”

45

​Tale tuum carmen nobis, divine poeta,

神圣真诚的诗人啊,你的歌声对我们而言,

​quale sopor fessis in gramine, quale per aestum

犹如疲惫之人草地上的安眠,犹如烈日之下

​dulcis aquae saliente sitim restinguere rivo:

用奔流的甘泉之水来解除干渴:

​nec calamis solum aequiparas, sed voce magistrum.

你不仅在芦笛上,而且在歌声中也与导师并驾齐驱。

50

​Nos tamen haec quocumque modo tibi nostra vicissim

然而,我们将尽我们所能,把我们的这些诗歌作为回报

​dicemus, Daphnimque tuum tollemus ad astra;

唱给你听,并将你的达夫尼斯提升至星空;

​Daphnin ad astra feremus: amavit nos quoque Daphnis.

我们要把达夫尼斯带往星际:达夫尼斯也曾爱过我们。

​An quicquam nobis tali sit3 munere maius

对我们而言,难道还有什么比这般馈赠更伟大的吗?

​Et puer ipse fuit cantari dignus, et ista

那孩子本身就值得歌颂,而且那些

55

​iam pridem Stimichon laudavit carmina nobis.

诗歌,斯提米孔很久以前就对我们赞美过了。

​Candidus insuetum miratur limen Olympi,

洁白晶莹的达夫尼斯惊奇地看着奥林匹斯那陌生的门槛,

​sub pedibusque videt nubes et sidera Daphnis.

在脚下,达夫尼斯看见了云彩和星辰。

​ergo alacris silvas et cetera rura voluptas

因此,欢欣的喜悦占据了森林与其他的田野,

​Panaque pastoresque tenet, Dryadasque puellas;

还有潘神、牧人们以及德律阿得斯的女孩子们;

60

​nec lupus insidias pecori, nec retia cervis

豺狼不设谋伏击羊群,网罗也不对鹿群

​ulla dolum meditantur: amat bonus otia Daphnis.

谋划诡计:善良的达夫尼斯喜爱安宁。

​ipsi laetitia voces ad sidera iactant

未被开垦的山峦自己也欣喜地向星空发出呼喊;

​intonsi montes; ipsae iam carmina rupes,

如今岩石自己也唱着歌,

​ipsa sonant arbusta: “Deus, deus ille, Menalca.”

灌木丛自己也回响着:“他是神,他是神啊,梅纳尔卡斯。”

65

​Sis bonus O felixque tuis! En quattuor aras:

噢,愿你对你的人们仁慈而福佑!看,这四座祭坛:

​ecce duas tibi, Daphni, duas altaria Phoebo.

瞧,达夫尼斯,两座给你,两座作为高坛给斐波斯。

​pocula bina novo spumantia lacte quotannis,

我将每年为你设立两只盛满新鲜泡沫牛奶的杯子,

​craterasque duo statuam tibi pinguis olivi,

以及两只盛着浓郁橄榄油的宽口瓮,

​et multo in primis hilarans convivia Baccho,—

尤其是用充足的巴克科斯佳酿使宴席欢畅,——

70

​ante focum, si frigus erit, si messis, in umbra,—

若是寒冬,便在炉火前;若是收获季节,便在阴凉处,——

​vina novum fundam calathis Ariusia nectar.

我将从器皿里倒出阿里乌西亚的葡萄酒,那是崭新的琼浆玉液。

​cantabunt mihi Damoetas et Lyctius Aegon;

达墨塔斯和利克托斯的埃贡将为我歌唱;

​saltantis satyros imitabitur Alphesiboeus.

阿尔斐西博伊斯将模仿起舞的萨堤尔。

​Haec tibi semper erunt, et cum solemnia vota

这些将永远属于你,不论是在我们向仙女们履行庄严誓愿之时,

75

​reddemus Nymphis, et cum lustrabimus agros.

还是在我们净化田野之际。

​Dum iuga montis aper, fluvios dum piscis amabit,

只要野猪还喜爱山脊,鱼儿还喜爱河流,

​dumque thymo pascentur apes, dum rore cicadae,

只要蜜蜂还以百里香为食,蝉儿还以露水为食,

​semper honos nomenque tuum laudesque manebunt;

你的尊荣、名字与赞美将永远存留;

​ut Baccho Cererique, tibi sic vota quotannis

犹如对待巴克科斯和刻瑞斯,农人们也将每年向你

80

​agricolae facient: damnabis tu quoque votis.4

许下誓愿:你也将使他们因誓愿而负有履行之责。

​Quae tibi, quae tali reddam pro carmine dona?

为着这般的歌声,我将回报你什么,什么礼物好呢?

​Nam neque me tantum venientis sibilus austri,

因为,不论是渐起南风的沙沙声,

​nec percussa iuvant fluctu tam litora, nec quae

还是波涛拍击着的海岸,亦或是那些

​saxosas inter decurrunt flumina valles.

在石谷间流淌而下的河流,都不能使我如此欢喜。

85

​Hac te nos fragili donabimus ante cicuta:

我们将先赠予你这支纤弱的芦笛:

​haec nos, “Formosum Corydon ardebat Alexim,”

它曾教导我们:“科里冬热恋着美丽的阿莱克西斯,”

​haec eadem docuit, “Cuium pecus, an Meliboei?”

这同一支芦笛也教过我们:“这是谁的羊群?是梅里波伊斯的不成?”

​At tu sume pedum, quod, me cum saepe rogaret,

而你,收下这支牧杖吧,当安提格内斯多次向我请求时,

​non tulit Antigenes—et erat tum dignus amari—

我都没有给过他——而他那时也是值得被爱的——

90

​formosum paribus nodis atque aere, Menalca.

梅纳尔卡斯,它有着匀称的木节和黄铜装饰,十分美丽。

语法注4 条
  1. 5.1Cur non... consedimus

    由 Cur non 引导的疑问句,配合 consido 的现在完成时直陈式 consedimus,表示对当前行为的强烈劝诱(“我们为什么不坐下呢?”)。

  2. 5.14alterna

    形容词 alternus 的中性复数宾格。既可以作副词用(“交替地、轮流地”),也可以用作修饰前文 carmina 的定语(“交替歌唱的诗歌”),指牧歌轮唱的艺术形式。

  3. 5.53sit

    现在时虚拟语气。用于反问句中表示潜在可能性(“难道会有……吗?”),暗含强烈的否定回答。

  4. 5.80damnabis tu quoque votis

    宗教与法律上的惯用表达。damnare 通常意为“判决有罪”,但与夺格 votis 连用时,表示“使(某人)因誓愿达成而负有履行誓言的义务”(即通过实现人们的祈愿,使他们必须兑现祭献),这象征着达夫尼斯已升格为神。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)urn:cts:latinLit:phi0690.phi001.humanitext-lat2:5.1-5.90