- 底本
- Terence. Publii Terentii Comoediae Sex. Parry, Edward St. John, editor. London: Whittaker and Co.; George Bell, 1857.
- 翻译
- AI 生成(gemini-3.5-flash) — 机器翻译,可能包含错误
- 语言
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:phi0134.phi004.humanitext-lat2:392-459
- 输出
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-27
波尔米奥与德米波继续就女孩的法律义务展开争论,德米波试图用金钱解决却被波尔米奥拒绝。随后,德米波向三位法律家咨询意见,但他们截然相反的见解反而让他更加困惑。
Quisquam istoc nomine.
“居然有叫这个名字的人吗?”
Itane? non te horum pudet?
“真的吗?难道你不为这些事感到羞耻吗?”
At si talentum rem reliquisset decem—
“但如果他留下了十个塔兰同的财产——”
Di tibi malefaciant.
“愿神明惩罚你!”
primus esses1 memoriter
“你准会是第一个凭记忆,”
Progeniem vestram usque ab avo atque atavo proferens.
“把你们的家系一直追溯到祖父和高祖父并罗列出来。”
Ita ut dicis: ego tum si advenissem, qui mihi
“正如你所说:如果我当时来了,她是如何与我”
Cognata ea esset dicerem: itidem tu face.
“有亲戚关系的,我本该说明;你也照样做吧。”
Cedo qui est cognata?
“快说,她怎么就是亲戚了?”
Eu, noster, recte. Heus tu, cave.
“(旁白)好啊,我家老爷,说得对。喂,你,小心点!”
Dilucide expedivi quibus me oportuit
“我已经向我应该解释的”
Iudicibus: tum, si id falsum fuerat, filius
“法官们解释得很清楚了:当时,如果那是假的,为什么你的儿子”
Cur non refellit?
“没有反驳呢?”
Filium narras mihi,
“你跟我提起儿子,”
Cuius de stultitia dici ut dignum est non potest?
“他的愚蠢简直无法用恰当的话来形容?”
At tu qui sapiens es magistratus adi;
“但你这个聪明人,大可以去找政务官;”
Iudicium de eadem causa iterum ut reddant tibi;
“让他们就同一案由再次为你举行审判;”
Quandoquidem solus regnas, et soli licet
“既然只有你独揽大权,也只有你才被允许”
Hic de eadem causa bis iudicium adipiscier.
“在这里就同一案由获得两次审判。”
Etsi mihi facta iniuria est, verumtamen
“虽然我受到了不公对待,但无论如何,”
Potius quam lites secter, aut quam te audiam,2
“与其打官司,或者听你啰嗦,”
Itidem ut cognata si sit, id quod lex iubet
“就像她是亲戚一样,按照法律命令的,”
Dotem dare, abduce hanc, minas quinque accipe.
“给一份嫁妆,把她带走吧,收下这五米纳。”
Ha, ha, he! homo suavis.
“哈哈哈!真是个想得美的人。”
Quid est? num iniquum postulo?
“怎么了?难道我提出的是不合理的要求吗?”
An ne hoc quidem adipiscar ego, quod ius publicum est?
“难道连这属于公共权利的一条,我也不能得到吗?”
Itane tandem quæso, item ut meretricem ubi abusus sis,
“请问真的可以这样吗?就像你玩弄了娼妇之后,”
Mercedem dare lex iubet ei atque amittere? An,
“法律命令给她报酬然后打发走?还是说,”
Ut ne quid turpe civis in se admitteret
“为了不让女公民因贫困而在身上”
Propter egestatem, proximo iussa est dari,
“做出丑事,才被命令嫁给最近的亲属,”
Ut cum uno aetatem degeret? quod tu vetas.
“好让她与一个人共度一生?而你却在禁止这事。”
Ita proximo quidem! At nos unde? aut quamobrem—
“对,确实是最近的亲属!但我们算哪门子亲戚?又为什么——”
Ohe,
“喂,”
Actum, aiunt, ne agas.3
“人家说,既成之事就不要再折腾了。”
Non agam? immo haud desinam,
“我不折腾?不,我绝不会罢休,”
Donec perfecero hoc.
“直到我把这事办成。”
Ineptis.
“胡闹。”
Sine modo.
“随我便吧。”
Postremo tecum nihil rei nobis, Demipho, est.
“最后,德米波,我们跟你没有任何关系。”
Tuus est damnatus gnatus, non tu; nam tua
“被判罪的是你的儿子,而不是你;因为你的”
Præterierat iam ad ducendum aetas.
“娶妻生子的年龄早就已经过去了。”
Omnia haec
“所有这些,”
Illum putato quae ego nunc dico dicere;
“你就当做是我现在说的都是他在说;”
Aut quidem cum uxore hac ipsum prohibebo domo.
“否则,我就连同这个妻子一起,把他赶出家门。”
Iratus est.
“(旁白)他发火了。”
Tute idem melius feceris.4
“你自己那么做反而更好。”
Itane es paratus facere me adversum omnia,
“你真的准备好和我作对到底了吗,”
Infelix?
“可怜虫?”
Metuit hic nos, tametsi seduloDissimulat.
“(旁白)他害怕我们,虽然在极力……”
Bene habent tibi principia.
“(旁白)你开头开得不错。”
Quin quod est
“既然,”
Ferendum fers? tuis dignum factis feceris,
“忍受该忍受的事情?做一些配得上你身份的事吧,”
Ut amici inter nos simus.
“这样我们之间就能成为朋友。”
Egon tuam expetam
“我会渴求你的”
Amicitiam? aut te visum aut auditum velim?
“友谊吗?难道我会想见到你,或者听到你的声音吗?”
Si concordabis cum illa, habebis quae tuam
“如果你能和她和睦相处,你就会有一个能”
Senectutem oblectet; respice aetatem tuam.
“慰藉你晚年的人;考虑一下你的年纪吧。”
Te oblectet; tibi habe.
“让她去慰藉你吧;你自己留着她。”
Minue vero iram.
“还是消消气吧。”
Hoc age:
“听好了:”
Satis iam verborum est: nisi tu properas mulierem
“话已经说得够多了:除非你赶快”
Abducere, ego illam eiiciam. Dixi, Phormio.
“带走,我就把她赶出去。我说到做到,波尔米奥。”
Si tu illam attigeris secus quam dignum est liberam,
“如果你敢以不配对待自由女子的方式碰她,”
Dicam tibi impingam grandem: dixi, Demipho.
“我会对你提起巨额诉讼。我说到做到,德米波。”
Si quid opus fuerit, heus, domo me.
“如果有任何需要,喂,到我家找我。”
Intelligo.
“我明白了。”
Quanta me cura et sollicitudine afficit
“我的儿子给我带来了多么大的”
Gnatus, qui me et se hisce impedivit nuptiis;
“忧虑啊,他用这场婚姻束缚了我和他自己;”
Neque mihi in conspectum prodit, ut saltem sciam
“他甚至不出现在我面前,好让我至少能知道”
Quid de hac re dicat, quidve sit sententiae.
“他对这事怎么说,或者有什么看法。”
Abi; vise redieritne iam an nondum domum.
“去,看看他是否已经回家,还是还没有。”
Eo.
“我这就去。”
Videtis quo in loco res haec siet.
“你们看到这件事情处于什么境地了。”
Quid ago? dic, Hegio.
“我该怎么办?说吧,海吉奥。”
Ego Cratinum censeo,
“我认为应该听听克拉提努斯的,”
Si tibi videtur.
“如果您认为合适的话。”
Dic, Cratine.
“说吧,克拉提努斯。”
Mene vis?
“您要我吗?”
Te.
“是的,你。”
Ego quae in rem tuam sint ea velim facias: mihi
“我希望你做对你有益的事:在我看来,”
Sic hoc videtur. Quod te absente hic filius
“事情是这样的。在你不在的时候,你儿子在这里所做的事,”
Egit restitui in integrum aequum est et bonum,5
“使其恢复原状是公正且妥当的,”
Et id impetrabis: dixi.
“而你也会获准这么做的。我说完了。”
Dic nunc, Hegio.
“现在请说吧,海吉奥。”
Ego sedulo hunc dixisse credo: verum ita est,
“我相信他是诚恳地说的;但事实是,”
Quot homines, tot sententiae; suus cuique mos.
“人各有志,各抒己见;每个人都有自己的习俗。”
Mihi non videtur quod sit factum legibus
“在我看来,根据法律所做的事”
Rescindi posse; et turpe inceptum est.
“可以被撤销;而且去试图撤销它是可耻的。”
Dic, Crito.
“说吧,克里托。”
Ego amplius deliberandum censeo:
“我认为需要进一步商议:”
Res magna est.
“这是一件大事。”
Numquid nos vis?
“您还需要我们做什么吗?”
Fecistis probe:
“你们做得很好:”
Incertior sum multo quam dudum.
“我比刚才更加不知所措了。”
- 393At si talentum rem reliquisset decem... primus esses
混合型的虚拟条件句:“如果他留下了十个塔兰同的财产”(条件从句:虚拟过去完成时)……“你会是第一个”(主句:虚拟未完成时),表示过去违反事实的条件导致现在违反事实的结果。
- 408Potius quam lites secter, aut quam te audiam
在由表示比较的 potius quam 引导的从句中,使用虚拟语气(secter、audiam)来表达对不希望发生的替代方案(“与其打官司,或听你唠叨”)的强烈排斥。
- 419Actum, aiunt, ne agas
拉丁语中著名的谚语:“既成之事切勿再做”(即不要重蹈覆辙或旧事重提)。ne agas 是第二人称单数的否定命令(使用虚拟语气现在时),表达普适的格言。
- 426bTute idem melius feceris
feceris 是独立使用的虚拟语气完成时(可能虚拟式),表示温和的断言或建议:“你自己去做同样的事(指把儿子锁在门外)反而更好。”
- 450Quod te absente hic filius egit restitui in integrum aequum est et bonum
restitui in integrum 是罗马法中表示“恢复原状”的法律术语。restitui 是现在时被动不定式,以从句 quod... egit(儿子所做的事)为逻辑主语,受非人称表达 aequum est et bonum 的支配。
翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)・修订记录(2 处,最近 2026-09-21)
- 2026-09-21 AI校阅 — 原文 2 处
