依四季变化调整饮食与养生法｜盖伦《希波克拉底《健康养生法》注》1#2 希腊语原文·中文译文

§1#2

ὅτι δ᾿ οἶνος ὁ ἀκρατέστερος καὶ ὅτι τὰ ὀπτὰ κρέα θερμαίνει καὶ ξηραίνει, παραβαλλόμενα μάζῃ τε καὶ λαχάνοις, οὐδεὶς ἀγνοεῖ. παραπλησίως δὲ καὶ ὁ ἄρτος, εἰ παραβάλλοιτο μάζῃ, θερμαίνειν τε καὶ ξηραίνειν λεχθήσεται. ταῦτα οὖν ὡς παραδείγματα νομιστέον εἰρῆσθαι τἀνδρὶ.¹ σὺ δὲ καὶ τῶν ὀσπρίων ἐπιλέξῃ τὰ θερμαίνοντα καὶ ξηραίνοντα, καθάπερ τὴν φακήν. ἀλλὰ καὶ τῶν λαχάνων, ὅσα ταύτην ἔχει τὴν δύναμιν, ὥσπερ ἡ κράμβη. καὶ τῶν κρεῶν ὡσαύτως, οἷα τὰ τῶν ἀγρίων ζώων ἐστὶ καὶ τὰ ταριχευθέντα. ταῦτα δὲ λέλεκται κᾀμοὶ πάντα παραδείγματος ἕνεκεν. ἡ δὲ σύμπασα κατὰ μέρος ὕλη τῶν τροφῶν ἐν τρισὶν ὑπομνήμασι σύγκειται, τήνδε ἐπιγραφὴν ἔχουσα, περὶ τῶν ἐν ταῖς τροφαῖς δυνάμεων. ὥσπερ οὖν ταῦτα καλῶς εἴρηται περὶ τῆς κατὰ τὰς ποιότητας αἱρέσεως τε καὶ φυγῆς σιτίων, οὕτω καὶ τὰ περὶ τῆς τῶν σιτίων ποσότητος. ἐσθίειν γὰρ ὡς πρὸς τὰς ἄλλας ὥρας πλεῖστα συγχωρητέον ἐν χειμῶνι, μεμαθηκότας² ἐν ἀφορισμοῖς ὀρθῶς εἰρῆσθαι. θέρεος καὶ φθινοπώρου σιτία δυσφορώτατα φέρουσι, χειμῶνος ῥήϊστα, ἦρος δεύτερον. εἰ δὲ καὶ διὰ τί γίνεται ταῦτα μαθεῖν ἐθέλοι τις, ἐδίδαξε καὶ τοῦτο κατὰ τοὺς ἀφορισμοὺς εἰπών. αἱ κοιλίαι χειμῶνος καὶ ἦρος θερμόταται φύσει, διότι τὸ περιέχον ψυχρὸν ὂν, ἐναποστέγει στεγανοῦν καὶ κατακλείει τὸ ἔμφυτον θερμὸν ἐν τῷ βάθει τοῦ σώματος. ἐν δὲ τῷ θέρει διαφορεῖται μὲν τοῦτο διὰ τῆς διαπνοῆς. διὰ τῆς ἀναπνοῆς δὲ ἕλκεται τὸ περιέχον θερμόν. ὀνομάζω δὲ ἀναπνοὴν μὲν τὴν διὰ τοῦ στόματος ἔξω τε καὶ εἴσω φορὰν τοῦ πνεύματος, διαπνοὴν δὲ τὴν δι᾿ ὅλου τοῦ σώματος ὁμοίως γιγνομένην. "Ὁκόταν δὲ τὸ ἔαρ ἐπιλαμβάνῃ, τό τε πόμα χρὴ πλέον πίνειν οἶνον καὶ ὑδαρέστερον καὶ κατ᾿ ὀλίγον καὶ τοῖσι σιτίοισι μαλθακωτέροισι χρέεσθαι καὶ ἐλάσσοσι· καὶ τὸν ἄρτον ἀφαιρέοντα μᾶζαν προστιθέναι· καὶ τὰ ὄψα κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀφαιρέειν, ἔκ τε τῶν ὀπτῶν πάντα ἑφθὰ ποιέεσθαι καὶ λαχάνοισιν ἤδη χρέεσθαι τοῦ ἦρος ὀλίγοισιν, ἕως ἐς τὴν θερίην καταστήσεται ὁ ἄνθρωπος. τοῖσί τε σιτίοισι πᾶσι μαλακωτέροισι χρεόμενος καὶ τοῖσιν ὄψοισιν ἑφθοῖσι καὶ λαχάνοισιν ὠμοῖσι καὶ ἑφθοῖσι, ὡσαύτως καὶ τοῖσι πόμασιν ὡς ὑδαρεστάτοισι καὶ πλείστοισι, καὶ ὅκως μὴ μεγάλη ἡ μεταβολὴ ἔσται κατὰ μικρὸν, μὴ ἐξαπίνης χρεομένῳ." [q.1] Πλεῖον εἶπε καὶ ὑδαρέστερον, οὐ πλεῖστον οὐδὲ ὑδαρέστατον ἐν τῷ ἦρι τὸ πόμα προσφέρεσθαι. τὸ γὰρ πλεῖστον καὶ ὑδαρέστατον ἐν τῷ θέρει κελεύει πίνειν, ὡς ἐναντίαν ἔχοντι τὴν κρᾶσιν ἧς ὁ χειμὼν ἔχει.³ τὸ δὲ ἔαρ, ὥσπερ ἐν τῷ μεταξὺ τῶν ἄκρων ἔχει τὴν κρᾶσιν, οὕτω καὶ τῆς διαίτης μέσης δεῖται, ψυχροτέρας μὲν καὶ ὑγροτέρας, ὡς πρὸς τὸν χειμῶνα, θερμοτέρας δὲ καὶ ξηροτέρας, ὡς πρὸς τὸ θέρος. ἐκ τούτων οὖν δῆλόν ἐστιν ὅπως ἀκούειν χρὴ τῆς κατὰ τὸ θέρος καὶ φθινόπωρον εἰρημένης ὑπ᾿ αὐτοῦ διαίτης· ὥστ᾿ ἐμοὶ μὲν ὑπερβαίνειν αὐτὸ προσήκει, τοῖς δ᾿ ἀναγινώσκουσι πολλάκις ἐπιμελῶς τε προσέχουσι τὸν νοῦν εἴρηται πάντα σαφῶς, ὡς μηδεμιᾶς ἐξηγήσεως δεῖσθαι περὶ τὰς ἄχρι δεῦρο λελεγμένας. "Τοῦ δὲ θέρεος τῇ τε μάζῃ μαλακῇ τρέφεσθαι καὶ τῷ ποτῷ ὑδαρέϊ καὶ πολλῷ καὶ τοῖσιν ὄψοισι πᾶσιν ἑφθοῖσι, καὶ οὕτω δεῖ χρέεσθαι τουτέοισιν ὁκόταν τὸ θέρος ᾖ, ὅκως ψυχρὸν εἴη τὸ σῶμα καὶ μαλακόν. καὶ γὰρ ἡ ὥρη θερμή τε καὶ ξηρὴ καὶ ποιέει τὰ σώματα καυματώδεα καὶ αὐχμηρά. δεῖ οὖν τοῖσιν ἐπιτηδεύμασιν τουτέοισιν ἀλέξασθαι, κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον, ὥσπερ ἐκ τοῦ χειμῶνος εἰς τὸ ἤρ, οὕτω καὶ ἐκ τοῦ ἦρος εἰς τὸ θέρος καταστῆσαι, τῶν μὲν σιτίων ἀφαιρέων, τῷ δὲ ποτῷ προστιθεὶς καὶ οὕτως τὰ ἐνιαύσια ποιέοντα καταστῆσαι ἐκ τοῦ θέρεος εἰς τὸν χειμῶνα. ἐν δὲ τῷ φθινοπώρῳ πάλιν τὰ μὲν σιτία πλείω ποιεόμενον καὶ ξηρότερα καὶ τὰ ὄψα κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον, τὰ δὲ ποτὰ ἐλάσσω τε καὶ ἀκρητέστερα, ὅκως ὅ τε χειμὼν ἀγαθὸς ἔσται καὶ ὁ ἄνθρωπος διαχρήσεται τοῖσί τε πόμασιν ἀκρητεστέροισι καὶ ὀλίγοισι καὶ τοῖσι σιτίοισιν ὡς πλείστοισί τε καὶ ξηροτάτοισιν, οὕτω γὰρ ἂν καὶ ὑγιαίνοι μάλιστα καὶ ῥιγῴη ἥκιστα. ἡ γὰρ ὥρη λίαν ψυχρή τε καὶ ὑγρή." [q.2] Τὰ παρόντα διὰ ταῦτα τεμάχια οὔτε τινὸς ἐξηγητοῦ δέονται, πασὶ δῆλα τοῦ Πολύβου ποιήσαντος, οὔτε τινὰ μέθοδον ἀκραιφνῆ ζητοῦντος, ἀλλὰ καθὰ κεῖται, αὐτὰ καὶ μόνα δῆλα καθεστήκασι. "Τοῖσι δὲ εἴδεσι τοῖσι σαρκώδεσι καὶ πλείω μαλακοῖσι καὶ ἐρυθροῖσι ξυμφέρει δὴ τὸν πλείονα χρόνον τοῦ ἐνιαυτοῦ ξηροτέροισι διαιτήμασι χρέεσθαι, ὑγρὴ γὰρ ἡ φύσις τῶν εἰδέων τουτέων." [q.3]

没有人不知道，与大麦饼和蔬菜相比，更纯的葡萄酒和烤肉能使身体温暖和干燥。同样地，如果将面包与大麦饼进行比较，面包也将被说成具有温暖和干燥的作用。因此，应当认为这些事物是由该人作为例子而提及的。你也将从豆类中挑选那些温暖和干燥的，正如扁豆一样。而且在蔬菜中，也要挑选凡是具有这种效力的，正如甘蓝。肉类也是如此，例如野生动物的肉和腌制的肉。而这些，我也全都是为了举例而说的。至于食物的全部具体材料，已编撰在三卷评注中，其题名为《论食物的效能》。因此，正如关于根据性质来选择和避忌食物的这些话语说得很对一样，关于食物数量的话语也是如此。因为必须承认，与其它季节相比，冬季应当吃得最多，因为我们已经学到，在《格言集》中正当地说过：“在夏季和秋季，人们最难承受食物，在冬季最易承受，在春季次之。”如果有人还想了解这些情况为什么会发生，他也在《格言集》中通过如下话语讲授了这一点：“胃在冬季和春季自然是最温热的，因为周围的环境是寒冷的，它通过封闭外表从而将先天的热量禁锢并锁在身体的深处。”但在夏季，这种热量通过皮肤发散而消散；而通过呼吸，周围的热量则被吸入。我将呼吸称为通过口将气息向外和向内的运动，而将皮肤发散称为通过全身同样发生的运动。 “而当春季来临时，饮水应当喝得更多，且是将葡萄酒掺水更稀释的，并且要一点一点地喝；在食物上应当使用更柔软且更少的；并且要减少面包，增加大麦饼；副食也按照同样的比例减少，将烤制的全部改为煮制的，并且在春季就已经要使用少量的蔬菜，直到人安顿于夏季的状态中。使用所有更柔软的食物、煮制的副食、生和煮的蔬菜，同样地，饮料要尽可能稀释且尽可能多，并且为了不使变化过大，要渐渐进行，而不要突然使用。” [q.1]他说的是“更多”和“更稀释”，而不是在春季摄入“最多”或“最稀释”的饮料。因为他命令在夏季喝最多和最稀释的饮料，因为［夏季］具有与冬季相反的配属性质。而春季，正如其配属性质处于两极的中介一样，同样也需要一种折中的养生法，与冬季相比更冷和更湿，但与夏季相比更温和和更干燥。因此，从这些事物中可以清楚地看出，应当如何理解他所说的关于夏季和秋季的养生法；以至于，对我而言跳过它是恰当的，但对于经常阅读并仔细留心的人来说，一切都已经说得如此明白，以至于对直到这里所说的话不需要任何解释。 “在夏季，应当以柔软的大麦饼为食，饮料要稀释且多，副食全部要用煮的，在夏天的时候，必须这样使用这些，以便身体处于寒凉且柔软的状态。因为这个季节既热又干，使身体发热和干燥。因此，必须通过这些日常习惯来防范，并且按照相同的比例，正如从冬季到春季那样，同样也从春季到夏季安顿下来，减少食物的同时增加饮料，并且这样在进行年度变化时，从夏季到冬季安顿下来。在秋季，相反，使食物更多且更干燥，副食也按照同样的比例，饮料更少且更纯，以便冬季是良好的，且人将继续使用更纯和更少的饮料，以及尽可能多和最干燥的食物，因为这样的话他最健康，最不发冷。因为这个季节非常寒冷且潮湿。” [q.2]由于这些原因，目前的这些篇章不需要任何评注家，因为波吕波斯已经使它们对所有人显而易见，也没有寻求任何精深方法论，而是正如它们所呈现的那样，它们自身且仅凭自身已经变得显而易见。 “对于那些肉多、相当柔软且红润体质的人，在一年的大部分时间里使用更干燥的养生法是有益的，因为这些体质的本性是潮湿的。” [q.3]

语法注3 条

1τἀνδρὶ
τῷ ἀνδρί 的元音融合（crasis）。在句法上作为施事与格（dative of agent）修饰动词性形容词 νομιστέον（或动词不定式 εἰρῆσθαι），在此处指原作者波吕波斯。
1μεμαθηκότας
宾格、复数、阳性分词。由于无人称动词性形容词 συγχωρητέον（应当容许）在语义上的主语被推定为宾格的“人们”（或“我们”），该分词与其保持一致。
1ἧς ὁ χειμὼν ἔχει
关系代名词的吸引（attraction）现象。本应作为 ἔχει 的直接宾语而使用宾格 ἣν（先行词为 κρᾶσιν ），但由于受到主句中 ἐναντίαν（与……相反）所要求的属格支配，而被吸引成了属格 ἧς。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）・修订记录（19 处，最近 2026-09-16）

2026-09-16 修正OCR错误 — 原文 19 处

urn:cts:greekLit:tlg0057.tlg086.humanitext-grc1:1#2