哈格西达莫斯的胜利与赛会创设神话｜品达《奥林匹亚颂》10.1–10.105 希腊语原文·中文译文

τὸν Ὀλυμπιονίκαν ἀνάγνωτέ μοι

请为我朗读这位奥林匹亚获胜者，

Ἀρχεστράτου παῖδα, πόθι φρενὸς

阿尔克斯特拉托斯之子的名字，在我心灵的

ἐμᾶς γέγραπται· γλυκὺ γὰρ αὐτῷ μέλος ὀφείλων ἐπιλέλαθʼ·¹ ὦ Μοῖσʼ, ἀλλὰ σὺ καὶ θυγάτηρ

何处被铭记着；因为我欠他一首甜美的歌，却忘记了。哦，缪斯，但请你与宙斯之女

Ἀλάθεια Διός, ὀρθᾷ χερὶ

真理女神，以公正的手，

ἐρύκετον ψευδέων

阻挡那对宾客不义的

ἐνιπὰν ἀλιτόξενον.

虚假之谴责。

ἕκαθεν γὰρ ἐπελθὼν ὁ μέλλων χρόνος

因为那从远方而至的未来光阴，

ἐμὸν καταίσχυνε βαθὺ χρέος.

已使我那深重的债务蒙羞。

ὅμως δὲ λῦσαι δυνατὸς ὀξεῖαν ἐπιμομφὰν τόκος· ὁρᾶτʼ ὦν νῦν ψᾶφον ἑλισσομέναν

然而，利息足以化解严厉的指责。且看如今那滚动的石子，

ὅπα κῦμα κατακλύσσει ῥέον,²

流动的波浪如何将它冲刷，

ὅπα τε κοινὸν λόγον

以及我们如何将共同的歌谣，

φίλαν τίσομεν ἐς χάριν.

奉献给那可亲的恩情。

νέμει γὰρ Ἀτρέκεια πόλιν Λοκρῶν Ζεφυρίων,

因为严谨的真理守护着西洛克里人的城市，

μέλει τέ σφισι Καλλιόπα

他们也珍爱卡利俄佩

καὶ χάλκεος Ἄρης. τράπε δὲ Κύκνεια μάχα καὶ ὑπέρβιον

与青铜的阿瑞斯。而与库克诺斯的决战，甚至曾击退那无比强悍的

Ἡρακλέα. πύκτας δʼ ἐν Ὀλυμπιάδι νικῶν

赫拉克勒斯。愿在奥林匹亚赢得拳击胜利的

Ἴλᾳ φερέτω χάριν

哈格西达莫斯将荣耀归于伊拉斯，

Ἁγησίδαμος ὡς

犹如

Ἀχιλεῖ Πάτροκλος.

帕特罗克洛斯之于阿喀琉斯。

θήξαις δέ κε φύντʼ ἀρετᾷ³ ποτὶ

凭着神明之手，人便能磨砺那具有天生美德之人，

πελώριον ὁρμάσαι κλέος ἀνὴρ θεοῦ σὺν παλάμᾳ·

使其迈向伟大的荣耀；

ἄπονον δʼ ἔλαβον χάρμα παῦροί τινες,

只有极少数人能无劳而获喜悦，

ἔργων πρὸ πάντων βιότῳ φάος.

那是先于一切功业、照亮生命的曙光。

ἀγῶνα δʼ ἐξαίρετον ἀεῖσαι θέμιτες ὦρσαν Διός, ὃν ἀρχαίῳ σάματι πὰρ Πέλοπος

宙斯的律法促使我歌颂那卓越的竞技，这是他在佩洛普斯的古老陵墓旁、

βωμῶν ἑξάριθμον ἐκτίσσατο,

创立的六个祭坛之礼，

ἐπεὶ Ποσειδάνιον

终结了

πέφνε Κτέατον ἀμύμονα,

波塞冬之子、高贵的克特阿托斯之后，

πέφνε δʼ Εὔρυτον, ὡς Αὐγέαν λάτριον

亦杀死了埃乌里托斯，以便能向不情愿的奥革阿斯

ἀέκονθʼ ἑκὼν μισθὸν ὑπέρβιονπράσσοιτο, λόχμαισι δὲ δοκεύσαις ὑπὸ Κλεωνᾶν δάμασε καὶ κείνους Ἡρακλέης ἐφʼ ὁδῷ,

强征他服役应得的巨额报酬；赫拉克勒斯伏击于克勒奥奈之下的丛林，并在途中击败了他们，

ὅτι πρόσθε ποτὲ Τιρύνθιον

因为早先那些傲慢的莫利奥内斯兄弟，

ἔπερσαν αὐτῷ στρατὸν

曾摧毁了他驻扎在

μυχοῖς ἥμενον Ἄλιδος

埃利斯腹地的提林斯军队。

Μολίονες ὑπερφίαλοι. καὶ μὰν ξεναπάτας

确实，那欺骗宾客的

Ἐπειῶν βασιλεὺς ὄπιθεν

埃裴奥斯人的国王随后

οὐ πολλὸν ἴδε πατρίδα πολυκτέανον ὑπὸ στερεῷ πυρὶ

眼睁睁看着自己富饶的祖国，自己的城市，

πλαγαῖς τε σιδάρου βαθὺν εἰς ὀχετὸν ἄταςἵζοισαν ἑὰν πόλιν.

在烈火与铁器的重创下，坠入那深重的毁灭之渊。

νεῖκος δὲ κρεσσόνων

欲避开与强者的争斗

ἀποθέσθʼ ἄπορον.

是不可能的。

καὶ κεῖνος ἀβουλίᾳ ὕστατος

而他也因自己的愚妄，最终在城破时

ἁλώσιος ἀντάσαις θάνατον αἰπὺν οὐκ ἐξέφυγεν.

迎来了无情的死亡，未能幸免。

ὁ δʼ ἄρʼ ἐν Πίσᾳ ἔλσαις ὅλον τε στρατὸν

而宙斯那勇敢的儿子，在皮萨集结了整支军队与所有的战利品，

λαίαν τε πᾶσαν Διὸς ἄλκιμος

为他最伟大的父亲丈量出一片神圣的林苑；

υἱὸς σταθμᾶτο ζάθεον ἄλσος πατρὶ μεγίστῳ· περὶ δὲ πάξαις Ἄλτιν μὲν ὅγʼ ἐν καθαρῷ

他环绕四周筑起围栏，在洁净的空地上划分出阿尔提斯，

διέκρινε, τὸ δὲ κύκλῳ πέδον

并将周围的平地

ἔθηκε δόρπου λύσιν,

设为歇息设宴之所，

τιμάσαις πόρον Ἀλφεοῦ

尊崇着阿尔斐俄斯河的溪流，

μετὰ δώδεκʼ ἀνάκτων θεῶν. καὶ πάγον

与那十二位统治神明同列。他也命名了

Κρόνου προσεφθέγξατο· πρόσθε γὰρ

克罗诺斯之丘；因为在此之前，

νώνυμνος, ἇς Οἰνόμαος ἆρχε, βρέχετο πολλᾷ νιφάδι. ταύτᾳ δʼ ἐν πρωτογόνῳ τελετᾷ

在奥诺玛俄斯统治时，它并无名字，常年被皑皑白雪覆盖。在这一次最初创设的祭礼中，

παρέσταν μὲν ἄρα Μοῖραι σχεδὸν

命运女神们确实伫立在旁，

ὅ τʼ ἐξελέγχων μόνος

还有那唯一能检验

ἀλάθειαν ἐτήτυμον

真正事实的

χρόνος. τὸ δὲ σαφανὲς ἰὼν πόρσω κατέφρασεν,

时间。而随着光阴流转，时间昭示了明晰的真相，

ὅπα τὰν πολέμοιο δόσιν

揭示了他如何分拨战争的赏赐、

ἀκρόθινα διελὼν ἔθυε καὶ πενταετηρίδʼ ὅπως ἄρα

献祭战利品，又是如何创立了那五年一度的节日

ἔστασεν ἑορτὰν σὺν Ὀλυμπιάδι πρώτᾳ

伴随着首次奥林匹亚竞技会

νικαφορίαισί τε.

及胜利的荣耀。

τίς δὴ ποταίνιον

究竟是谁，

ἔλαχε στέφανον

赢得了这崭新的冠冕，

χείρεσσι ποσίν τε καὶ ἅρματι,

凭借双手、双足与战车，

ἀγώνιον ἐν δόξᾳ θέμενος εὖχος, ἔργῳ καθελών;

心怀竞技的荣耀，并在实战中夺魁？

σταδίου μὲν ἀρίστευσεν εὐθὺν τόνον

在短跑竞技中，里库姆尼乌斯之子

ποσσὶ τρέχων παῖς ὁ Λικυμνίου

奥奥诺斯脱颖而出，以双足疾驰完笔直的赛道；

Οἰωνός· ἷκεν δὲ Μιδέαθεν στρατὸν ἐλαύνων· ὁ δὲ πάλᾳ κυδαίνων Ἔχεμος Τεγέαν·

他是从米底亚率领军队而来的。而在摔跤中，埃克摩斯使特革亚享有盛名；

Δόρυκλος δʼ ἔφερε πυγμᾶς τέλος,

多律克洛斯则拳击夺魁，

Τίρυνθα ναίων πόλιν·

他定居在提林斯城；

ἀνʼ ἵπποισι δὲ τέτρασιν

在四马战车赛中，

ἀπὸ Μαντινέας Σᾶμος Ὡλιροθίου·

则是来自曼提内亚、哈利罗提乌斯之子萨摩斯；

ἄκοντι Φράστωρ ἔλασε σκοπόν·

投枪项目中，弗拉斯托尔击中了目标；

μᾶκος δὲ Νικεὺς ἔδικε πέτρῳ χέρα κυκλώσαις ὑπὲρ ἁπάντων, καὶ συμμαχία θόρυβον

而在掷石距离上，尼克乌斯挥臂转圈，扔出了超越众人的最远距离，同盟军顿时爆发出一阵洪亮的欢呼；

παραίθυξε μέγαν· ἐν δʼ ἕσπερον

随后夕阳西下，

ἔφλεξεν εὐώπιδος

容貌美丽的

σελάνας ἐρατὸν φάος.

月亮燃起了迷人的光华。

ἀείδετο δὲ πᾶν τέμενος τερπναῖσι θαλίαις

整个神圣的林苑在欢愉的盛宴中，

τὸν ἐγκώμιον ἀμφὶ τρόπον.

伴着赞美诗的形式引吭高歌。

ἀρχαῖς δὲ προτέραις ἑπόμενοι καί νῦν ἐπωνυμίαν χάριν

遵循昔日的开端，如今我们也为了那傲人的胜利，

νίκας ἀγερώχου, κελαδησόμεθα βροντὰν

歌颂轰鸣的雷声，

καὶ πυρπάλαμον βέλος

以及那手握烈火的武器，

ὀρσικτύπου Διός,

震地宙斯的箭羽，

ἐν ἅπαντι κράτει

那契合于一切胜利的

αἴθωνα κεραυνὸν ἀραρότα.

灼热雷霆。

χλιδῶσα δὲ μολπὰ πρὸς κάλαμον ἀντιάξει μελέων,

那华美的歌声将伴着长笛的芦笛声交相辉映，

τὰ παρʼ εὐκλέϊ Δίρκᾳ χρόνῳ μὲν φάνεν·

这些歌历经时光，终于在赫赫有名的狄耳刻之泉旁现身。

ἀλλʼ ὥτε παῖς ἐξ ἀλόχου πατρὶ

但这正像一个由妻子所生的、被父亲渴望着的儿子，

ποθεινὸς ἵκοντι νεότατος τὸ πάλιν ἤδη, μάλα δέ οἱ θερμαίνει φιλότατι νόον·

那父亲已然走到了青春的尽头，儿子用爱深深温暖着他的心房；

ἐπεὶ πλοῦτος ὁ λαχὼν ποιμένα

因为，若是将死之人，得到的却是一个

ἐπακτὸν ἀλλότριον,⁴

外来的陌生牧人作为继承人，那富贵

θνᾴσκοντι στυγερώτατος·

对他而言便是最可憎不过的；

καὶ ὅταν καλὰ ἔρξαις ἀοιδᾶς ἄτερ,

而当一个人成就了丰功伟业却无歌颂，

Ἁγησίδαμʼ, εἰς Ἀΐδα σταθμὸν

哈格西达莫斯啊，便走向哈德斯的寓所，

ἀνὴρ ἵκηται, κενεὰ πνεύσαις ἔπορε μόχθῳ βραχύ τι τερπνόν. τὶν δʼ ἁδυεπής τε λύρα

他便只能徒劳地叹息，为自己的辛劳换来转瞬即逝的欣喜。而那语调甜美的里拉琴

γλυκύς τʼ αὐλὸς ἀναπάσσει χάριν·

与悦耳的长笛正在为你洒下恩泽；

τρέφοντι δʼ εὐρὺ κλέος

宙斯的皮埃里亚女儿们

κόραι Πιερίδες Διός.

正滋养着你广博的声名。

ἐγὼ δὲ συνεφαπτόμενος σπουδᾷ, κλυτὸν ἔθνος

而我亦满怀热忱地投身于此，

Λοκρῶν ἀμφέπεσον μέλιτι

拥抱着名声赫赫的洛克里部族，用蜜汁

εὐάνορα πόλιν καταβρέχων· παῖδʼ ἐρατὸν δʼ Ἀρχεστράτου

润泽他们那英勇的都市；我赞美了阿尔克斯特拉托斯那可爱的儿子，

100

αἴνησα, τὸν εἶδον κρατέοντα χερὸς ἀλκᾷβωμὸν παρʼ Ὀλύμπιον,

我曾见他在奥林匹亚祭坛旁，凭双手的伟力夺冠，

κεῖνον κατὰ χρόνον

就在那时，

ἰδέᾳ τε καλὸν

容貌俊美，

ὥρᾳ τε κεκραμένον, ἅ ποτε

并洋溢着青春的华采，这青春曾与

105

ἀναιδέα Γανυμήδει μόρον ἄλαλκε σὺν Κυπρογενεῖ.

塞浦路斯孕育的女神一道，为甘尼美德挡驾了无情的死亡。

语法注4 条

10.3γλυκὺ γὰρ αὐτῷ μέλος ὀφείλων ἐπιλέλαθʼ
分词 ὀφείλων（源自 ὀφείλω）相对于主动词 ἐπιλέλαθα（ἐπιλανθάνομαι 的现在完成时第一人称单数，在此具现在时意义）表示让步：“尽管我欠他一首甜美的歌，我却忘记了”。
10.10ὅπα κῦμα κατακλύσσει ῥέον
连词 ὅπα（相当于 ὅπῃ，“如何 / 以何种方式”）引导间接疑问从句，作为前文命令式 ὁρᾶτε（“看”）的宾语。它形象地描绘了石子（ψᾶφος）被流动的波浪冲刷的情景，隐喻诗人的债务（延迟交付的歌）得以清除。
10.20θήξαις δέ κε φύντʼ ἀρετᾷ
祈愿式 θήξαις（源自 θήγω，“磨砺”）与语气词 κε（相当于 ἄν）连用，表示潜在可能性（“人们或许可以磨砺”）。宾格分词 φύντα（φύω“出生”的不定过去时主动分词）充当不定式 ὁρμάσαι 的逻辑主语，结构意为“磨砺一个天生具有德行的人（φύντα ἀρετᾷ），使其冲向（ὁρμάσαι）巨大的荣耀”。
10.88πλοῦτος ὁ λαχὼν ποιμένα ἐπακτὸν ἀλλότριον
带有定冠词的分词短语 ὁ λαχὼν（源自 λαγχάνω，“获得”）修饰 πλοῦτος（“财富”），并以 ποιμένα ἐπακτὸν ἀλλότριον（“外来、陌生的牧人”，即非亲生的继承人或外人）为宾语。这一结构表达了无子嗣而终的悲哀：“一个获得外人继承的财富，对于将死之人来说是最为可憎的”。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）urn:cts:greekLit:tlg0033.tlg001.humanitext-grc2:10.1-10.105