特里盖奥斯骑金龟子升空飞往天界｜阿里斯托芬《和平》第79–166行希腊语原文·中文译文

οἴμοι τάλας· ἴτε δεῦρο δεῦρ ὦ γείτονες·

奴仆：哎呀，我真命苦！邻居们，快到这儿来，快到这儿来！

ὁ δεσπότης γάρ μου μετέωρος αἴρεται

我的主人正被抬到空中，

ἱππηδὸν ἐς τὸν ἀέρʼ ἐπὶ τοῦ κανθάρου.

骑在金龟子身上，像骑马一样飞向天空。

ἥσυχος ἥσυχος, ἠρέμα, κάνθων·

特里盖奥斯：安静，安静，慢慢来，我的小驴子；

μή μοι σοβαρῶς χώρει λίαν

别走得太猛，

εὐθὺς ἀπʼ ἀρχῆς ῥώμῃ πίσυνος,

一开始就仗着自己的力气，

πρὶν ἂν ἰδίῃς¹ καὶ διαλύσῃς

直到你出了汗，

ἄρθρων ἶνας πτερύγων ῥύμῃ.

用翅膀的力量活动开关节的肌腱。

καὶ μὴ πνεῖ μοι κακόν, ἀντιβολῶ σʼ·

别朝我呼出臭气，我求求你；

εἰ δὲ ποιήσεις τοῦτο, κατʼ οἴκους

要是你打算这么做，

αὐτοῦ μεῖνον τοὺς ἡμετέρους.

就老老实实待在我们家里。

ὦ δέσποτʼ ἄναξ ὡς παραπαίεις.

奴仆：噢，主人，老爷，你疯得太厉害了！

σίγα σίγα.

特里盖奥斯：安静，安静。

ποῖ δῆτʼ ἄλλως μετεωροκοπεῖς;

奴仆：那么，你到底为什么要这样在空中白白折腾呢？

ὑπὲρ Ἑλλήνων πάντων πέτομαι

特里盖奥斯：我是为了全体希腊人而飞的，

τόλμημα νέον παλαμησάμενος.

我筹划了一个新奇而大胆的计划。

τί πέτει; τί μάτην οὐχ ὑγιαίνεις;

奴仆：你为什么要飞？你为什么糊涂到没有理智？

εὐφημεῖν χρὴ καὶ μὴ φλαῦρον

特里盖奥斯：应该口吐吉言，不吉利的字眼

μηδὲν γρύζειν ἀλλʼ ὀλολύζειν·

一个也不要说，而是要欢呼；

τοῖς τʼ ἀνθρώποισι φράσον σιγᾶν,

去告诉人们保持安静，

τοὺς τε κοπρῶνας καὶ τὰς λαύρας

把厕所和胡同

100

καιναῖς πλίνθοισιν ἀνοικοδομεῖν

用新砖砌起来，

καὶ τοὺς πρωκτοὺς ἐπικλῄειν.

把肛门也给锁上。

οὐκ ἔσθʼ ὅπως σιγήσομʼ,² ἢν μή μοι φράσῃς

奴仆：你要是不告诉我，我绝不保持安静，

ὅποι πέτεσθαι διανοεῖ.

你打算飞到哪里去。

τί δʼ ἄλλο γʼ ἢ

特里盖奥斯：还能去哪儿，

ὡς τὸν Δίʼ ἐς τὸν οὐρανόν;

不就是去天上的宙斯那里吗？

τίνα νοῦν ἔχων;

奴仆：你有什么打算？

105

ἐρησόμενος ἐκεῖνον Ἑλλήνων πέρι

特里盖奥斯：去向他询问关于全体希腊人的事，

ἁπαξαπάντων ὅ τι ποιεῖν βουλεύεται.

他到底打算做些什么。

ἐὰν δὲ μή σοι καταγορεύῃ;

奴仆：要是他不告诉你呢？

γράψομαι

特里盖奥斯：我就控告他，

Μήδοισιν αὐτὸν προδιδόναι τὴν Ἑλλάδα.

控告他背叛希腊，把国家出卖给波斯人。

μὰ τὸν Διόνυσον οὐδέποτε ζῶντός γʼ ἐμοῦ.

奴仆：凭狄奥尼索斯发誓，只要我还活着，绝不让你这么做！

110

οὐκ ἔστι παρὰ ταῦτʼ ἄλλʼ.

特里盖奥斯：除了这条路，没有别的办法。

ἰοὺ ἰοὺ ἰού·

奴仆：哎呀，哎呀，哎呀！

ὦ παιδίʼ ὁ πατὴρ ἀπολιπὼν ἀπέρχεται

孩子们，你们的父亲要离开你们走了，

ὑμᾶς ἐρήμους ἐς τὸν οὐρανὸν λάθρᾳ.

丢下你们孤零零的，偷偷飞上天去。

ἀλλʼ ἀντιβολεῖτε τὸν πατέρ ὦ κακοδαίμονα.

倒霉的孩子们，快去哀求你们的父亲。

ὦ πάτερ ὦ πάτερ ἆρʼ ἔτυμός γε

女儿：噢，父亲，噢，父亲，难道是真的，

115

δώμασιν ἡμετέροις φάτις ἥκει,

那个传到我们家里的消息，

ὡς σὺ μετʼ ὀρνίθων προλιρὼν ἐμὲ

说你要抛下我，和鸟儿一起，

ἐς κόρακας βαδιεῖ μεταμώνιος;

飞到乌鸦那儿，高高地飞走？

ἔστι τι τῶνδʼ ἐτύμως; εἴπʼ ὦ πάτερ, εἴ τι φιλεῖς με.

这些事有真的吗？告诉我，父亲，如果你还爱我。

δοξάσαι ἔστι κόραι, τὸ δʼ ἐτήτυμον ἄχθομαι ὑμῖν,³

特里盖奥斯：孩子们，你们可以这么想，但事实让我为你们难过，

120

ἡνίκʼ ἂν αἰτίζητʼ ἄρτον πάππαν με καλοῦσαι,

每当你们叫我“爸爸”要面包，

ἔνδον δʼ ἀργυρίου μηδὲ ψακὰς ᾖ πάνυ πάμπαν.

屋里却连一丁点钱都没有了。

ἢν δʼ ἐγὼ εὖ πράξας ἔλθω πάλιν, ἕξετʼ ἐν ὥρᾳ

但如果我成功归来，在合适的时候，你们会有

κολλύραν μεγάλην καὶ κόνδυλον ὄψον ἐρʼ αὐτῇ.

大圆面包，还有一记拳头作为配菜。

καὶ τίς πόρος σοι τῆς ὁδοῦ γενήσεται;

女儿：那你旅行的交通工具是什么？

125

ναῦς μὲν γὰρ οὐκ ἄξει σε ταύτην τὴν ὁδόν.

因为船肯定不能带你走这条路。

πτηνὸς πορεύσει πῶλος· οὐ ναυσθλώσομαι.

特里盖奥斯：有翼的仔马会带我走；我不坐船。

τίς δʼ ἡ ʼπίνοιά σοὐστὶν ὥστε κάνθαρον

女儿：爸爸，你到底是怎么想的，

ζεύξαντʼ ἐλαύνειν ἐς θεοὺς ὦ παππία;

竟然给一只金龟子套上轭，驱赶它去神明那里？

ἐν τοῖσιν Αἰσώπου λόγοις ἐξηυρέθη

特里盖奥斯：在伊索寓言里已经发现了，

130

μόνος πετεινῶν ἐς θεοὺς ἀφιγμένος.

它是唯一到达神明那里的有翼动物。

ἄπιστον εἶπας μῦθον ὦ πάτερ πάτερ,

女儿：你讲了一个令人难以置信的神话，父亲，父亲，

ὅπως κάκοσμον ζῷον ἦλθεν ἐς θεούς.

那么臭的动物怎么能去神明那里呢。

ἦλθεν κατʼ ἔχθραν αἰετοῦ πάλαι ποτέ,

特里盖奥斯：很久以前，它出于对老鹰的仇恨去了，

ᾤʼ ἐκκυλίνδων κἀντιτιμωρούμενος.

滚落老鹰的蛋来报仇雪恨。

135

οὐκοῦν ἐχρῆν σε Πηγάσου ζεῦξαι πτερόν,

女儿：那你应该给飞马佩加索斯的翅膀套上轭，

ὅπως ἐφαίνου τοῖς θεοῖς τραγικώτερος.

这样你在神明面前看起来就更像悲剧角色了。

ἀλλʼ ὦ μέλʼ ἄν μοι σιτίων διπλῶν ἔδει·

特里盖奥斯：好孩子，那样我就需要双份的食物了；

νῦν δʼ ἃττʼ ἂν αὐτὸς καταφάγω τὰ σιτία,

但现在，不管我自己吃下什么食物，

τούτοισι τοῖς αὐτοῖσι τοῦτον χορτάσω.

我用这些同样的东西就能喂饱它。

140

τί δʼ ἢν ἐς ὑγρὸν πόντιον πέσῃ βάθος;

女儿：要是它掉进潮湿的海底深处呢？

πῶς ἐξολισθεῖν πτηνὸς ὢν δυνήσεται;

它虽然长着翅膀，又怎么能脱身呢？

ἐπίτηδες εἶχον πηδάλιον, ᾧ χρήσομαι·

特里盖奥斯：我特意准备了舵，我会用它的；

τὸ δὲ πλοῖον ἔσται Ναξιουργὴς κάνθαρος.

而我的船将是一只纳克索斯制造的金龟子。

λιμὴν δὲ τίς σε δέξεται φορούμενον;

女儿：那你漂流的时候，哪个港口会接纳你呢？

145

ἐν Πειραιεῖ δήπου ʼστὶ Κανθάρου λιμήν.

特里盖奥斯：当然，在比雷埃夫斯有“金龟子”港。

ἐκεῖνο τήρει, μὴ σφαλεὶς καταρρυῇς⁴

女儿：小心这点，别一失足掉下去，

ἐντεῦθεν, εἶτα χωλὸς ὢν Εὐριπίδῃ

从上面掉下来，然后成了瘸子，给欧里庇得斯

λόγον παράσχῃς καὶ τραγῳδία γένῃ.

提供素材，变成一出悲剧。

ἐμοὶ μελήσει ταῦτά γʼ. ἀλλὰ χαίρετε.

特里盖奥斯：这事我会小心的。再见吧。

150

ὑμεῖς δέ γʼ, ὑπὲρ ὧν τοὺς πόνους ἐγὼ πονῶ,

而你们，我为之辛劳的观众们，

μὴ βδεῖτε μηδὲ χέζεθʼ ἡμερῶν τριῶν·

三天之内不要放屁，也不要拉屎；

ὡς εἰ μετέωρος οὗτος ὢν ὀσφρήσεται,

因为如果这家伙在空中闻到臭气，

κατωκάρα ῥίψας με βουκολήσεται.

就会把我倒栽葱扔下去，自己去找食吃。

ἀλλʼ ἄγε Πήγασε χώρει χαίρων,

好了，走吧，佩加索斯，高高兴兴地走，

155

χρυσοχάλινον πάταγον ψαλίων

晃动着金嚼子的响声，

διακινήσας φαιδροῖς ὠσίν.

竖起精神的耳朵。

τί ποιεῖς; τί ποιεῖς; ποῖ παρακλίνεις

你在干什么？你在干什么？你把鼻孔

τοὺς μυκτῆρας; πρὸς τὰς λαύρας.

转向哪里？朝向胡同吗？

ἵει σαυτὸν θαρρῶν ἀπὸ γῆς,

鼓起勇气飞离地面，

160

κᾆτα δρομαίαν πτέρυγʼ ἐκτείνων

然后展开疾飞的翅膀，

ὀρθὸς χώρει Διὸς εἰς αὐλάς,

径直飞向宙斯的宫殿，

ἀπὸ μὲν κάκκης τὴν ῥῖνʼ ἀπέχων,

让鼻子远离粪便，

ἀπὸ δʼ ἡμερίων σίτων πάντων.

远离人类所有的日常食物。

ἄνθρωπε τί δρᾷς, οὗτος ὁ χέζων

喂，那个人，你在干什么，那个在

165

ἐν Πειραιεῖ παρὰ ταῖς πόρναις;

比雷埃夫斯妓女身旁拉屎的家伙！

ἀπολεῖς μʼ ἀπολεῖς. οὐ κατορύξεις

你要害死我，害死我了！你还不把它埋起来，

语法注4 条

85πρὶν ἂν ἰδίῃς
由于主句包含否定命令“μή μοι χώρει”（第83行），因此使用引导虚拟语气的 πρὶν ἄν。这是表示“在……之前不要……”的标准句式。
102οὐκ ἔσθʼ ὅπως σιγήσομʼ
οὐκ ἔσθʼ ὅπως（绝无可能……）后接将来直陈式 σιγήσομαι，表示强烈的否定语气（“我绝不保持安静”）。与条件从句 ἢν μή...（除非……）结合，体现了说话者的坚决态度。
119τὸ δʼ ἐτήτυμον ἄχθομαι ὑμῖν
宾格的 τὸ ἐτήτυμον 用作副词，意为“事实上”或“实际上”。动词 ἄχθομαι（痛苦、悲伤）支配与格 ὑμῖν，意为“我为你们感到痛心”。
146ἐκεῖνο τήρει, μὴ σφαλεὶς καταρρυῇς
由表示警惕的命令式 τήρει（小心）引导，表示担忧的连词 μή 结合虚拟语气构成了“免得你摔下来……”的从句。分词 σφαλείς 是被动不定过去时，起条件作用（“如果你失足”）。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）・修订记录（2 处，最近 2026-09-21）

2026-09-21 AI校阅 — 注 1 处
2026-09-21 AI校阅 — 译文 1 处

urn:cts:greekLit:tlg0019.tlg005.humanitext-grc2:79-166