颂扬诗人的功绩与特里盖奥斯重返凡间｜阿里斯托芬《和平》第746–845行希腊语原文·中文译文

746

ὦ κακόδαιμον τί τὸ δέρμʼ ἔπαθες;¹ μῶν ὑστριχὶς εἰσέβαλέν σοιἐς τὰς πλευρὰς πολλῇ στρατιᾷ κἀδενδροτόμησε τὸ νῶτον;

噢，你这倒霉鬼，你的皮肉怎么了？难道皮鞭带了大军攻入你的肋旁，把你的后背剃成光秃秃的秃山了吗？

τοιαῦτʼ ἀφελὼν κακὰ καὶ φόρτον καὶ βωμολοχεύματʼ ἀγεννῆ

清除了这些恶俗、糟粕以及下流的插科打诨后，

ἐποίησε τέχνην μεγάλην ἡμῖν κἀπύργωσʼ οἰκοδομήσας

他为我们创造了伟大的艺术，并将它高高筑起，

750

ἔπεσιν μεγάλοις καὶ διανοίαις καὶ σκώμμασιν οὐκ ἀγοραίοις,

用的是宏伟的言辞、深邃的思想和绝非庸俗街头的讽刺，

οὐκ ἰδιώτας ἀνθρωπίσκους κωμῳδῶν οὐδὲ γυναῖκας,

他并不在喜剧中嘲弄普通的小人物或妇女，

ἀλλʼ Ἡρακλέους ὀργήν τινʼ ἔχων τοῖσι μεγίστοις ἐπεχείρει,

而是怀着某种赫拉克勒斯般的怒火，向最强大的对手发起挑战，

διαβὰς² βυρσῶν ὀσμὰς δεινὰς κἀπειλὰς βορβοροθύμους,

他跨越了可怕的皮革臭气和满是污泥的恶毒威胁，

καὶ πρῶτον μὲν μάχομαι πάντων αὐτῷ τῷ καρχαρόδοντι,

首先，我与那尖牙利齿的怪物本人搏斗，

755

οὗ δεινόταται μὲν ἀπʼ ὀφθαλμῶν Κύννης ἀκτῖνες ἔλαμπον,

从它的眼睛里射出女恶狗般最可怕的光芒，

ἑκατὸν δὲ κύκλῳ κεφαλαὶ κολάκων οἰμωξομένων ἐλιχμῶντο

而在它的头颅周围，围着一百个注定要哀号的谄媚者的脑袋，正咝咝地舔着舌头，

περὶ τὴν κεφαλήν, φωνὴν δʼ εἶχεν χαράδρας ὄλεθρον τετοκυίας,

它拥有如同孕育了毁灭的急流般的声音，

φώκης δʼ ὀσμήν, Λαμίας ὄρχεις ἀπλύτους, πρωκτὸν δὲ καμήλου.

以及海豹的气味、拉米亚肮脏的睾丸，和骆驼的肛门。

τοιοῦτον ἰδὼν τέρας οὐ κατέδεισʼ, ἀλλʼ ὑπὲρ ὑμῶν πολεμίζων

见到这样的怪物我并未畏惧，而是为了你们而战，

760

ἀντεῖχον ἀεὶ καὶ τῶν ἄλλων νήσων. ὧν οὕνεκα νυνὶ

始终坚持抵抗，同时也为了其他岛邦。因此，在如今

ἀποδοῦναί μοι τὴν χάριν ὑμᾶς εἰκὸς καὶ μνήμονας εἶναι.

你们理当向我报恩，并牢记于心。

καὶ γὰρ πρότερον πράξας κατὰ νοῦν³ οὐχὶ παλαίστρας περινοστῶν

因为以往我在得意成功时，并没有去摔跤场逗留徘徊，

παῖδας ἐπείρων, ἀλλʼ ἀράμενος τὴν σκευὴν εὐθὺς ἐχώρουν,

去勾引男孩子，而是收拾好我的行囊，立刻离去，

παῦρʼ ἀνιάσας, πόλλʼ εὐφράνας, πάντα παρασχὼν τὰ δέοντα.

极少令人痛苦，极大令人快乐，提供了所有需要的东西。

765

πρὸς ταῦτα χρεὼν εἶναι μετʼ ἐμοῦ

为此，应当与我同在，

καὶ τοὺς ἄνδρας καὶ τοὺς παῖδας·

无论成年人还是小孩子；

καὶ τοῖς φαλακροῖσι παραινοῦμεν

我们也奉劝那些秃顶的人，

ξυσπουδάζειν περὶ τῆς νίκης.

共同为我们的胜利而努力。

πᾶς γάρ τις ἐρεῖ νικῶντος ἐμοῦ

因为一旦我获胜，大家都会在

770

κἀπὶ τραπέζῃ καὶ ξυμποσίοις,

餐桌上和宴席间说道：

φέρε τῷ φαλακρῷ, δὸς τῷ φαλακρῷ

“拿给那个秃子，赏给那个秃子

τῶν τρωγαλίων, καὶ μἀφαίρει

一些点心，可不要夺走

γενναιοτάτου τῶν ποιητῶν

这位最高贵的诗人的，

ἀνδρὸς τὸ μέτωπον ἔχοντος .

这位拥有宽阔额头的男人的。”

775

Μοῦσα σὺ μὲν πολέμους ἀπωσαμένη μετʼ ἐμοῦ

缪斯啊，愿你推开战争，与我

τοῦ φίλου χόρευσον,

你的朋友，一同起舞吧，

κλείουσα θεῶν τε γάμους ἀνδρῶν τε δαῖτας

颂扬神明的婚礼、凡人的盛宴

780

καὶ θαλίας μακάρων· σοὶ γὰρ τάδʼ ἐξ ἀρχῆς μέλει.

以及神明的庆典；因为这些自始就是你所关切的事。

ἢν δέ σε Καρκίνος ἐλθὼν

但如果卡尔基诺斯走来，

ἀντιβολῇ μετὰ τῶν παίδων χορεῦσαι,⁴

哀求你与他的儿子们一同起舞，

785

μήθʼ ὑπάκουε μήτʼ ἔλθῃς

既不要理会他，也别去

συνέριθος αὐτοῖς,

去当他们的帮手，

ἀλλὰ νόμιζε πάντας

只管把他们全都看作是

ὄρτυγας οἰκογενεῖς γυλιαύχενας ὀρχηστὰς

家养的鹌鹑，缩颈的舞者，

790

ναννοφυεῖς σφυράδων ἀποκνίσματα μηχανοδίφας.

矮人般的身躯，羊粪蛋的碎屑，窥伺舞台机关的家伙。

καὶ γὰρ ἔφασχʼ ὁ πατὴρ ὃ παρʼ ἐλπίδας

因为他们的父亲曾说，出乎意料的是，

795

εἶχε τὸ δρᾶμα γαλῆν τῆς ἑσπέρας ἀπάγξαι.

黄鼠狼在傍晚掐死了他的戏剧。

τοιάδε χρὴ Χαρίτων δαμώματα καλλικόμων

美发的美惠女神的这般世俗歌谣，

τὸν σοφὸν ποιητὴν

聪明的诗人应当

800

ὑμνεῖν, ὅταν ἠρινὰ μὲν φωνῇ χελιδὼν

歌唱，当春天燕子

ἑζομένη κελαδῇ, χορὸν δὲ μὴ ʼχῃ Μόρσιμος

栖息着鸣啭，而莫尔西莫斯

μηδὲ Μελάνθιος, οὗ δὴ

也没有，美兰提奥斯也没有合唱团时。尤其是那个家伙

805

πικροτάτην ὄπα γηρύσαντος ἤκουσʼ

我曾听过他发出最刺耳的歌声，

ἡνίκα τῶν τραγῳδῶν

当在悲剧诗人们

τὸν χορὸν εἶχον ἁδελφός

获得合唱团，由他的兄弟

τε και αὐτός, ἄμφω

与他自己带领时，两人都是

810

Γοργόνες ὀψοφάγοι βατιδοσκόποι Ἅρπυιαι,

贪食鱼肉、窥伺鳐鱼的戈耳工和哈耳庇厄，

γραοσόβαι μιαροὶ τραγομάσχαλοι ἰχθυολῦμαι·

吓唬老太婆、肮脏、腋下有羊骚味、消灭鲜鱼的家伙；

815

ὧν καταχρεμψαμένη μέγα καὶ πλατὺ

对他们狠狠地、大口地吐一口痰，

Μοῦσα θεὰ μετʼ ἐμοῦ ξύμπαιζε τὴν ἑορτήν.

神圣的缪斯啊，同我一起在节日里嬉戏吧。

ὡς χαλεπὸν ἐλθεῖν ἦν ἄρʼ εὐθὺ τῶν θεῶν.

直奔神明那里竟然是如此困难啊！

820

ἔγωγέ τοι πεπόνηκα κομιδῇ τὼ σκέλει.

我的两条腿可真是彻底累坏了。

μικροὶ δʼ ὁρᾶν ἄνωθεν ἦστʼ. ἔμοιγέ τοι

从上面看，你们可真小。对我来说，

ἀπὸ τοὐρανοῦ ʼφαίνεσθε κακοήθεις πάνυ,

从天上看来，你们显得极其险恶，

ἐντευθενὶ δὲ πολύ τι κακοηθέστεροι.

而从这儿看，还要险恶得多呢。

ὦ δέσποθʼ ἥκεις;

噢，老爷，您回来了？

ὡς ἐγὼ ʼπυθόμην τινός.⁵

正如我从某人那里听说的那样。

825

τί δʼ ἔπαθες;

您怎么了？

ἤλγουν τὼ σκέλει μακρὰν ὁδὸν

走了这么长的一段路，我两条腿疼得厉害。

διεληλυθώς.

走了这么长的一段路。

ἴθι νυν κάτειπέ μοι—

那请您告诉我——

τὸ τί;

什么事？

ἄλλον τινʼ εἶδες ἄνδρα κατὰ τὸν ἀέρα

除了您自己之外，您在空中

πλανώμενον πλὴν σαυτόν;

还看见别的人在游荡吗？

οὔκ, εἰ μή γέ που

没有，除非大概是

ψυχὰς δύʼ ἢ τρεῖς διθυραμβοδιδασκάλων.

两三个酒神赞歌教师的灵魂。

830

τί δʼ ἔδρων;

他们在那儿干什么呢？

ξυνελέγοντʼ ἀναβολὰς ποτώμεναι

飞来飞去，在收集那些

τὰς ἐνδιαεριαυερινηχέτους τινάς.

在云雾空气中飘荡回响的玩意儿。

οὐκ ἦν ἄρʼ οὐδʼ ἃ λέγουσι, κατὰ τὸν ἀέρα

那么，人们所说的“人一死，就会在空中

ὡς ἀστέρες γιγνόμεθʼ, ὅταν τις ἀποθάνῃ;

变成星星”，这难道不是真的吗？

μάλιστα.

不，是真的。

καὶ τίς ἐστιν ἀστὴρ νῦν ἐκεῖ;

那现在那里有谁变成了星星？

835

Ἴων ὁ Χῖος, ὅσπερ ἐποίησεν πάλαι

希奥斯的伊翁，他很久以前在

ἐνθάδε τὸν ἀοῖόν ποθʼ· ὡς δʼ ἦλθʼ, εὐθέως

这儿写过一首《晨歌》；他一到那里，大家立刻

ἀοῖον αὐτὸν πάντες ἐκάλουν ἀστέρα.

管他叫作“晨星”了。

τίνες γάρ εἰσʼ οἱ διατρέχοντες ἀστέρες,

那么，那些在空中奔跑、

οἳ καόμενοι θέουσιν;

燃烧着穿梭的星又是什么呢？

ἀπὸ δείπνου τινὲς

那是富有的星辰中

840

τῶν πλουσίων οὗτοι βαδίζουσʼ ἀστέρων,

有的人吃饱了晚饭正在散步，

ἰπνοὺς ἔχοντες, ἐν δὲ τοῖς ἰπνοῖσι πῦρ.

手里提着火炉，火炉里燃着火呢。

ἀλλʼ εἴσαγʼ ὡς τάχιστα ταυτηνὶ λαβών,

好啦，把这女人接过去，尽快带进去，

καὶ τὴν πύελον κατάκλυζε καὶ θέρμαινʼ ὕδωρ,

把浴盆洗干净，烧热些水，

στόρνυ τʼ ἐμοὶ καὶ τῇδε κουρίδιον λέχος.

为我和她铺好新婚的床铺。

845

καὶ ταῦτα δράσας ἧκε δεῦρʼ αὖθις πάλιν·

办完这些事，你就再回到这儿来；

语法注5 条

746τί τὸ δέρμʼ ἔπαθες
tò dérma 为关系（或方面）宾格，直译为“关于你的皮肤，你遭遇了什么？”。
753διαβὰς
分词 diabὰs（diabaínō 的无定过去时主动分词）在此意为“跨越”或“克服”，形象地描绘了诗人勇于面对皮革的恶臭（指代克莱翁）和其威胁的气概。
762πράξας κατὰ νοῦν
分词 práxas 与 katà noûn（“顺心如意”）连用，起时间或条件分词的作用，意为“当我在事业上顺心如意地获得成功时”。
782ἀντιβολῇ ... χορεῦσαι
虚拟语气动词 antibolêi 是由 ên dé 引导的条件从句的主动词，并以不定式 choreûsai 作为其宾语补足语。
824bὡς ἐγὼ ʼπυθόμην τινός
hōs 从句作为一种幽默、间接的肯定回答：“正如我自己从某人那里听说的那样（即我已经回来了）。” 动词 eputhómēn 搭配属格 tinós 表示信息的来源。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）urn:cts:greekLit:tlg0019.tlg005.humanitext-grc2:746-845