关于雅典现状的问答与返回人间的准备｜阿里斯托芬《和平》第672–745行希腊语原文·中文译文

672

χὤστις φίλος κἄσπευδεν εἶναι μὴ μάχας.

以及谁是朋友、渴望不要发生战争。

εὐνούστατος μὲν ἦν μακρῷ Κλεώνυμος.

克莱奥尼穆斯显然是最友善的。

ποῖός τις οὖν εἶναι δοκεῖ τὰ πολεμικὰὁ Κλεώνυμος;

那么，克莱奥尼穆斯在军事方面被认为是个怎样的人呢？

ψυχήν γʼ ἄριστος πλήν γʼ ὅτι

灵魂上极尽优秀，但有一点除外：

οὐκ ἦν ἄρʼ οὗπέρ φησιν εἶναι τοῦ πατρός.¹

他终究不是他自称的那位父亲的儿子。

εἰ γάρ ποτʼ ἐξέλθοι στρατιώτης, εὐθέως

因为他一旦作为战士出征，立刻

ἀποβολιμαῖος τῶν ὅπλων ἐγίγνετο.

就会变成丢弃武器的人。

ἔτι νῦν ἄκουσον οἷον ἄρτι μʼ ἤρετο,

还要听听她刚才问我的话：

680

ὅστις κρατεῖ νῦν τοῦ λίθου τοῦ ʼν τῇ πυκνί.

现在是谁在支配普尼克斯的那块石头。

Ὑπέρβολος νῦν τοῦτʼ ἔχει τὸ χωρίον.

现在是许佩波罗斯占着那个位置。

αὕτη τί ποιεῖς; τὴν κεφαλὴν ποῖ περιάγεις;

喂，你在干什么？你把头转到哪里去了？

ἀποστρέφεται τὸν δῆμον ἀχθεσθεῖσʼ ὅτι

她对民众感到厌恶，因为

αὑτῷ πονηρὸν προστάτην ἐπεγράψατο.

他们为自己选了一个邪恶的领导者，所以她转过脸去。

685

ἀλλʼ οὐκέτʼ αὐτῷ χρησόμεθʼ οὐδέν, ἀλλὰ νῦν

不，我们以后绝不再用他了。只是现在，

ἀπορῶν ὁ δῆμος ἐπιτρόπου καὶ γυμνὸς ὢν

民众因为缺少监护人、赤身裸体，

τοῦτον τέως τὸν ἄνδρα περιεζώσατο.

所以暂时把这人当围裙系在身上罢了。

πῶς οὖν ξυνοίσει ταῦτʼ ἐρωτᾷ τῇ πόλει.

那么，她问这会对城邦有什么好处。

εὐβουλότεροι γενησόμεθα.

我们会变得更聪明。

τρόπῳ τίνι;

通过什么方式？

690

ὅτι τυγχάνει λυχνοποιὸς ὤν. πρὸ τοῦ μὲν οὖν

因为他碰巧是个制灯匠。以前我们

ἐψηλαφῶμεν ἐν σκότῳ τὰ πράγματα,

是在黑暗中摸索事务，

νυνὶ δʼ ἅπαντα πρὸς λύχνον βουλεύσομεν.

现在我们要在灯光下商议一切。

ὢ ὤ,

噢，噢，

οἷά μʼ ἐκέλευσεν ἀναπυθέσθαι σου.

塞奥里亚让我向你打听的事可真多呀！

τὰ τί;

都是些什么事？

πάμπολλα καὶ τἀρχαῖʼ ἃ κατέλιπεν τότε·

非常多，都是她当年留下来的陈年旧事；

695

πρῶτον δʼ ὅ τι πράττει Σοφοκλέης ἀνήρετο.

首先，她问起索福克勒斯近来如何。

εὐδαιμονεῖ, πάσχει δὲ θαυμαστόν.

他过得很幸福，但他身上发生了一件怪事。

τὸ τί;

是什么事？

ἐκ τοῦ Σοφοκλέους γίγνεται Σιμωνίδης.

索福克勒斯正在变成西蒙尼德斯。

Σιμωνίδης; πῶς;

西蒙尼德斯？怎么会？

ὅτι γέρων ὢν καὶ σαπρὸς

因为他虽已年迈衰朽，

κέρδους ἕκατι κἂν ἐπὶ ῥιπὸς πλέοι.²

但为了利益，哪怕坐上草席也愿意出海航行。

700

τί δαί; Κρατῖνος ὁ σοφὸς ἔστιν;

那么，聪明的克拉提诺斯呢？他还活着吗？

ἀπέθανεν

他在拉栖代梦人入侵时

ὅθʼ οἱ Λάκωνες ἐνέβαλον.

去世了。

τί παθών;

怎么死的？

ὅ τι;

怎么了？

ὼρακιάσας· οὐ γὰρ ἐξηνέσχετο

他昏过去了。因为他无法忍受

ἰδὼν πίθον καταγνύμενον οἴνου πλέων.

看到满满一瓮酒被砸碎。

χἄτερα πόσʼ ἄττʼ οἴει γεγενῆσθʼ ἐν τῇ πόλει;

你想想，城里还发生了多少其他事情？

705

ὥστʼ οὐδέποτʼ ὦ δέσποινʼ ἀφησόμεσθά σου.

所以，女主人啊，我们永远不会放你走。

ἴθι νυν ἐπὶ τούτοις τὴν Ὀπώραν λάμβανε

那么，就在这些条件下，娶这位奥波拉

γυναῖκα σαυτῷ τήνδε· κᾆτʼ ἐν τοῖς ἀγροῖς

为妻吧。然后和她在田间同住，

ταύτῃ ξυνοικῶν ἐκποιοῦ σαυτῷ βότρυς.

为自己繁育葡萄串。

ὦ φιλτάτη δεῦρʼ ἐλθὲ καὶ δός μοι κύσαι.

最亲爱的人啊，快到这儿来，让我在久别后亲一口。

710

ἆρʼ ἂν βλαβῆναι διὰ χρόνου τί σοι δοκῶ

赫尔墨斯主人，你觉得我久别之后

ὦ δέσποθʼ Ἑρμῆ τῆς Ὀπώρας κατελάσας;³

占有奥波拉，会有什么损害吗？

οὐκ εἴ γε κυκεῶνʼ ἐπιπίοις βληχωνίαν.

如果你事后喝下一杯薄荷麦汁，那就不会。

ἀλλʼ ὡς τάχιστα τήνδε τὴν Θεωρίαν

不过，快点把这位塞奥里亚

ἀπάγαγε τῇ βουλῇ λαβών, ἧσπέρ ποτʼ ἦν.

领走，带她回她曾属于的议会去。

715

ὦ μακαρία βουλὴ σὺ τῆς Θεωρίας,

噢，幸福的议会啊，多亏了塞奥里亚，

ὅσον ῥοφήσει ζωμὸν ἡμερῶν τριῶν,

你们能喝下整整三天的浓汤，

ὅσας δὲ κατέδει ξόλικας ἑφθὰς καὶ κρέα.

还能吞下多少煮熟的肉肠和鲜肉啊！

ἀλλʼ ὦ φίλʼ Ἑρμῆ χαῖρε πολλά.

再见，亲爱的赫尔墨斯。

καὶ σύ γε

你也一样，

ὦνθρωπε χαίρων ἄπιθι καὶ μέμνησό μου.

凡人，开心地走吧，别忘了我。

720

ὦ κάνθαρʼ οἴκαδʼ οἴκαδʼ ἀποπετώμεθα.

屎壳郎啊，我们回家，飞回家去吧！

οὐκ ἐνθάδʼ ὦ τᾶν ἔστι.

他已经不在这儿了，我的朋友。

ποῖ γὰρ οἴχεται;

那他去哪儿了？

ὑφʼ ἅρματʼ ἐλθὼν Ζηνὸς ἀστραπηφορεῖ.

他跑到宙斯的战车下，正在为他运送雷电呢。

πόθεν οὖν ὁ τλήμων ἐνθάδʼ ἕξει σιτία;

那么，那个可怜的家伙在那里要从哪儿弄食物吃呢？

τὴν τοῦ Γανυμήδους ἀμβροσίαν σιτήσεται.

他会吃甘尼美德斯的安布罗西亚。

725

πῶς δῆτʼ ἐγὼ καταβήσομαι;

那我该怎么下去呢？

θάρρει, καλῶς·

放心，没问题的，

τῃδὶ παρʼ αὐτὴν τὴν θεόν.

就走这条路，顺着女神身边下去。

δεῦρʼ ὦ κόραι

来吧，姑娘们，

ἕπεσθον ἅμʼ ἐμοὶ θᾶττον, ὡς πολλοὶ πάνυ

快跟我来，有好多

ποθοῦντες ὑμᾶς ἀναμένουσʼ ἐστυκότες.

渴望你们的人正翘首挺立地等着呢。

ἀλλʼ ἴθι χαίρων· ἡμεῖς δὲ τέως τάδε τὰ σκεύη παραδόντες

开心地走吧。在此期间，我们把这些道具

730

τοῖς ἀκολούθοις δῶμεν σῴζειν, ὡς εἰώθασι μάλιστα

交给随从们看守，因为账篷周围

περὶ τὰς σκηνὰς πλεῖστοι κλέπται κυπτάζειν καὶ κακοποιεῖν.

常常有许多小偷溜达行窃。

ἀλλὰ φυλάττετε ταῦτʼ ἀνδρείως· ἡμεῖς δʼ αὖ τοῖσι θεαταῖς

你们要勇敢地看守好这些东西。而我们则要向观众展示

ἣν ἔχομεν ὁδὸν λόγων εἴπωμεν ὅσα τε νοῦς ἔχει.

我们的言辞之路，倾诉我们的心中所想。

χρῆν μὲν τύπτειν τοὺς ῥαβδούχους, εἴ τις κωμῳδοποιητὴς

如果有哪个喜剧诗人在

735

αὑτὸν ἐπῄνει πρὸς τὸ θέατρον παραβὰς⁴ ἐν τοῖς ἀναπαίστοις·

阿纳派斯特中走上前来，向剧场里的观众自吹自擂，手持警棍的纠察员本该揍他一顿；

εἰ δʼ οὖν εἰκός τινα τιμῆσαι, θύγατερ Διός, ὅστις ἄριστος

但如果尊崇一个已经成为人类中最优秀

κωμῳδοδιδάσκαλος ἀνθρώπων καὶ κλεινότατος γεγένηται,

且最显赫的喜剧导师的人是理所应当的，

ἄξιος εἶναί φησʼ εὐλογίας μεγάλης ὁ διδάσκαλος ἡμῶν.

那么我们的导师说他自己理应获得巨大的赞美。

πρῶτον μὲν γὰρ τοὺς ἀντιπάλους μόνος ἀνθρώπων κατέπαυσεν

因为首先，他是在人类中唯一阻止对手

740

ἐς τὰ ῥάκια σκώπτοντας ἀεὶ καὶ τοῖς φθειρσὶν πολεμοῦντας,

总是嘲笑破烂衣服并与虱子战斗的人。

τούς θʼ Ἡρακλέας τοὺς μάττοντας καὶ τοὺς πεινῶντας ἐκείνους

他最先以耻辱驱逐了那些揉面和挨饿的赫拉克勒斯们，

ἐξήλασʼ ἀτιμώσας πρῶτος, καὶ τοὺς δούλους παρέλυσεν

并解放了那些

τοὺς φεύγοντας κἀξαπατῶντας καὶ τυπτομένους ἐπίτηδες,

故意逃跑、欺骗和挨打的奴隶

οὓς ἐξῆγον κλάοντας ἀεί, καὶ τούτους οὕνεκα τουδί,

——他们总是哭哭啼啼地被带出来，而这只是为了：

745

ἵνʼ ὁ σύνδουλος σκώψας αὐτοῦ τὰς πληγὰς εἶτʼ ἀνέροιτο,

让同伴奴隶嘲笑他的伤口，然后问他：

语法注4 条

676οὐκ ἦν ἄρʼ οὗπέρ φησιν εἶναι τοῦ πατρός
关系代名词 οὗπερ 充当关系从句中 εἶναι 的表语（此处省略了“空间” viós），并被吸引为与其所修饰的属格名词 τοῦ πατρός 一致的格。未完成过去时 ἦν 加上语气词 ἄρα（ἄρʼ），表示对过去或现在事实的突然发现或终局性认识（“结果竟然不是”）。
699κἂν ἐπὶ ῥιπὸς πλέοι
合音词 κἂν 代表 καὶ ἄν，在此处与希求法动词 πλέοι（πλέω “航行” 的现在时主动第三人称单数希求法）连用，表示潜在可能性（“他甚至会去航行”）。短语 ἐπὶ ῥιπός（“在草席上”）比喻极其简陋不稳的小舟，用以夸张地讽刺索福克勒斯因贪图利益而不惜冒任何危险。
711τῆς Ὀπώρας κατελάσας
分词 κατελάσας（κατελαύνω 的不定过去时主动分词，字面意为“驶下”或“骑入”）在此处对拟人化的秋实女神奥波拉具有性暗示的双关语意。属格 τῆς Ὀπώρας 在此作为与表示物理接触或驱入的动词连用的宾格性属格（或部分属格）。
734χρῆν μὲν τύπτειν... εἴ τις... παραβάς
未完成过去时动词 χρῆν（源自非人称动词 χρή）表示过去未能实现的义务（“本该殴打”）。连词 εἰ 与不定过去时分词 παραβάς（修饰条件句主语，暗示了过去直陈式动词如 ἐπῄνεσε）共同构成过去特定条件的假设（“如果有哪个诗人走上前来自吹自擂”）。分词 παραβάς（“走上前、越界”）指歌队向观众席走去的正式动作，这也是“幕间陈词”（parabasis）一词的词源所在。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）・修订记录（1 处，最近 2026-09-21）

2026-09-21 AI校阅 — 注 1 处

urn:cts:greekLit:tlg0019.tlg005.humanitext-grc2:672-745