农民合力救出和平女神与欢庆｜阿里斯托芬《和平》第507–596行希腊语原文·中文译文

507

πρὸς τὴν θάλατταν ὀλίγον ὑποχωρήσατε.

往海的方向稍稍退后一些。

ἄγʼ ὦνδρες αὐτοὶ δὴ μόνοι λαβώμεθʼ οἱ γεωργοί.

来吧，伙计们，让我们农民自己来拉吧。

χωρεῖ γέ τοι τὸ πρᾶγμα πολλῷ μᾶλλον ὦνδρες ὑμῖν.

确实，事情进展得顺利多了，伙计们。

510

χωρεῖν τὸ πρᾶγμά φησιν· ἀλλὰ πᾶς ἀνὴρ προθυμοῦ.

他说事情正在进展；所以每个人都要鼓足劲。

οἵ τοι γεωργοὶ τοὔργον ἐξέλκουσι κἄλλος οὐδείς.

真正把活干完的是农民，没有别人。

ἄγε νυν ἄγε πᾶς.

来吧，现在，来吧，大家。

καὶ μὴν ὁμοῦ ʼστιν ἤδη.

确实，她已经就在眼前了。

μή νυν ἀνῶμεν ἀλλʼ ἐπεντείνωμεν

我们现在不要放松，而是要更加

515

ἀνδρικώτερον.

勇猛地使劲。

ἤδη ʼστὶ τοῦτʼ ἐκεῖνο.

这已经到了，就是那个。

ὦ εἶα νῦν, ὦ εἶα πᾶς.

噢，现在嗨哟，噢，大家嗨哟。

ὦ εἶα εἶα εἶα εἶα εἶα εἶα.

噢，嗨哟，嗨哟，嗨哟，嗨哟，嗨哟，嗨哟。

ὦ εἶα εἶα εἶα εἶα εἶα πᾶς.

噢，嗨哟，嗨哟，嗨哟，嗨哟，大家嗨哟。

520

ὦ πότνια βοτρυόδωρε τί προσείπω σʼ ἔπος;

噢，赠送葡萄的尊贵女神，我该用什么词来称呼您？

πόθεν ἂν λάβοιμι ῥῆμα μυριάμφορον¹

我从哪里能得到一个价值万瓮的词

ὅτῳ προσείπω σʼ; οὐ γὰρ εἶχον οἴκοθεν.

来称呼您呢？因为我家里没有带来。

ὦ χαῖρʼ Ὀπώρα, καὶ σὺ δʼ ὦ Θεωρία.

噢，欢迎你，奥波拉，还有你，特奥里亚。

οἷον δʼ ἔχεις τὸ πρόσωπον ὦ Θεωρία,

特奥里亚啊，你有一张多么美的脸，

525

οἷον δὲ πνεῖς, ὡς ἡδὺ κατὰ τῆς καρδίας,

你散发出多么好闻的气息，多么甜美地沁入心脾，

γλυκύτατον ὥσπερ ἀστρατείας καὶ μύρου.

极其甜美，就像免除兵役和香膏的气味。

μῶν οὖν ὅμοιον καὶ γυλιοῦ στρατιωτικοῦ;

难道这和士兵的背囊一样吗？

ἀπέπτυσʼ ἐχθροῦ φωτὸς ἔχθιστον πλέκος.

我唾弃那个可恨之人的最可恨的编筐！

τοῦ μὲν γὰρ ὄζει κρομμυοξυρεγμίας,

因为那东西闻起来有一股洋葱酸酸的饱嗝味，

530

ταύτης δʼ ὀπώρας, ὑποδοχῆς, Διονυσίων,

而她闻起来却有水果、款待、酒神节、

αὐλῶν, τραγῳδῶν, Σοφοκλέους μελῶν, κιχλῶν,

笛子、悲剧、索福克勒斯的旋律、画眉鸟、

ἐπυλλίων Εὐριπίδου—

欧里庇得斯的小诗句的味道——

κλαύσἄρα² σὺ

你会因此挨揍哭泣的，

ταύτης καταψευδόμενος· οὐ γὰρ ἥδεται

因为你对她撒谎；因为她并不喜欢

αὕτη ποιητῇ ῥηματίων δικανικῶν.

那个写诉讼词句的诗人。

535

κιττοῦ, τρυγοίπου, προβατίων βληχωμένων,

常春藤、滤酒布、咩咩叫的小羊、

† κόλπου³ † γυναικῶν διατρεχουσῶν εἰς ἀγρόν,

奔向田野的妇女们的胸脯（† κόλπου †）、

δούλης μεθυούσης, ἀνατετραμμένου χοῶς,

醉酒的女奴、被打翻的酒罐，

ἄλλων τε πολλῶν κἀγαθῶν—

还有许多其他美好的事物——

ἴθι νυν ἄθρει

瞧啊，现在看

οἷον πρὸς ἀλλήλας λαλοῦσιν αἱ πόλεις

那些和解了的城邦是如何互相交谈，

540

διαλλαγεῖσαι καὶ γελῶσιν ἄσμεναι,

并且高兴地欢笑，

καὶ ταῦτα δαιμονίως ὑπωπιασμέναι

尽管她们全都带着可怕的乌青眼，

ἁπαξάπασαι καὶ κυάθους προσκείμεναι.

每个人都敷着拔罐器。

καὶ τῶνδε τοίνυν τῶν θεωμένων σκόπει

那么，再看看这些观众的

τὰ πρόσωφʼ, ἵνα γνῷς τὰς τέχνας.

脸吧，这样你就能看出他们的行当。

αἰβοῖ τάλας,

噢，微贱的人啊。

545

ἐκεινονὶ γοῦν τὸν λοφοποιὸν οὐχ ὁρᾷς

那个做羽冠的

τίλλονθʼ ἑαυτόν;

正在拔自己的头发，难道你没看见吗？

ὁ δέ γε τὰς σμινύας ποιῶν

而那个做锄头的

κατέπαρδεν ἄρτι τοῦ ξιφουργοῦ ʼκεινουί.

刚才朝那个做剑的放了个屁。

ὁ δὲ δρεπανουργὸς οὐχ ὁρᾷς ὡς ἥδεται,

那个做镰刀的是多么高兴，难道你没看见吗？

καὶ τὸν δορυξὸν οἷον ἐσκιμάλισεν;

他是怎样朝那个做枪的竖起中指侮辱他的？

550

ἴθι νυν ἄνειπε τοὺς γεωργοὺς ἀπιέναι.

来吧，现在向农民宣告让他们回去。

ἀκούετε λεῴ· τοὺς γεωργοὺς ἀπιέναι

听着，人民！让农民们回去

τὰ γεωργικὰ σκεύη λαβόντας εἰς ἀγρὸν

拿着他们的农具回到田里

ὡς τάχιστʼ ἄνευ δορατίου καὶ ξίφους κἀκοντίου·

尽快回去，不要带长枪、短剑和标枪；

ὡς ἅπαντʼ ἤδη ʼστὶ μεστὰ τἀνθάδʼ εἰρήνης σαπρᾶς.

因为这里的一切已经充满了陈年的和平。

555

ἀλλὰ πᾶς χώρει πρὸς ἔργον εἰς ἀγρὸν παιωνίσας.

每个人唱着赞歌，去田野里干活吧。

ὦ ποθεινὴ τοῖς δικαίοις καὶ γεωργοῖς ἡμέρα,

噢，正义之士和农民所渴望的日子啊，

ἄσμενός σʼ ἰδὼν προσειπεῖν βούλομαι τὰς ἀμπέλους,

很高兴见到你，我想向葡萄藤致敬，

τάς τε συκᾶς, ἃς ἐγὼ ʼφύτευον ὢν νεώτερος,

还有那些我年轻时种植的无花果树，

ἀσπάσασθαι θυμὸς ἡμῖν ἐστι πολλοστῷ χρόνῳ.

时隔多年，我很想去拥抱它们。

560

νῦν μὲν οὖν ὦνδρες προσευξώμεσθα πρῶτον τῇ θεῷ,

现在，伙计们，让我们首先向这位女神祈祷，

ἥπερ ἡμῶν τοὺς λόφους ἀφεῖλε καὶ τὰς Γοργόνας·

她除去了我们的羽冠和戈尔工盾牌；

εἶθʼ ὅπως Λιταργιοῦμεν⁴ οἴκαδʼ ἐς τὰ χωρία,

然后我们要高高兴兴地回乡下的田里去，

ἐμπολήσαντές τι χρηστὸν εἰς ἀγρὸν ταρίχιον.

给乡下买些上好的咸鱼。

ὦ Πόσειδον ὡς καλὸν τὸ στῖφος αὐτῶν φαίνεται

噢，波塞冬，他们的队伍看起来多么精神，

565

καὶ πυκνὸν καὶ γοργὸν ὥσπερ μᾶζα καὶ πανδαισία.

紧密而威武，就像大麦饼和盛宴一样。

νὴ Δίʼ ἡ γὰρ σφῦρα λαμπρὸν ἦν ἄρʼ ἐξωπλισμένη,

凭宙斯起誓，是的，那个大锤确实装备得闪闪发亮，

αἵ τε θρίνακες διαστίλβουσι πρὸς τὸν ἥλιον.

那些扬谷叉在阳光下熠熠生辉。

ἦ καλῶς αὐτῶν ἀπαλλάξειεν ἂν μετόρχιον.⁵

他们的地里的果园垄沟一定能收拾得很好。

ὥστʼ ἔγωγʼ ἤδη ʼπιθυμῶ καὐτὸς ἐλθεῖν εἰς ἀγρὸν

所以我自己也已经渴望去田里，

570

καὶ τριαινοῦν τῇ δικέλλῃ διὰ χρόνου τὸ γῄδιον.

许久未用，用两齿锄来翻一翻我的小土地。

ἀλλʼ ἀναμνησθέντες ὦνδρες

但是，伙计们，回忆起

τῆς διαίτης τῆς παλαιᾶς,

以前的那种生活吧，

ἣν παρεῖχʼ αὕτη ποθʼ ἡμῖν,

曾经这位女神带给我们的，

τῶν τε παλασίων ἐκείνων

还有那些干无花果饼，

575

τῶν τε σύκων τῶν τε μύρτων,

无花果，香桃木实，

τῆς τρυγός τε τῆς γλυκείας

甜美的新酒，

τῆς ἰωνιᾶς τε τῆς πρὸς

井旁的紫罗兰花床，

τῷ φρέατι τῶν τʼ ἐλαῶν

还有橄榄树，

ὧν ποθοῦμεν,

那些我们渴望的东西，

580

ἀντὶ τούτων τήνδε νυνὶ

为了回报这些，现在

τὴν θεὸν προσείπατε.

向这位女神致敬吧。

χαῖρε χαῖρʼ, ὡς ἀσμένοισιν ἦλθες, ὦ φιλτάτη.

欢迎，欢迎，你是多么令人高兴地来到，噢，最亲爱的。

585

σῷ γὰρ ἐδάμην πόθῳ, δαιμόνια βουλόμενος εἰς ἀγρὸν ἀνερπύσαι

因为我曾被对你的渴望所折磨，极想爬回田野里。

ἦσθα γὰρ μέγιστον ἡμῖν κέρδος ὦ ποθουμένη

因为你曾是我们最大的利益，噢，被渴望的人，

πᾶσιν ὁπόσοι γεωργὸν βίον ἐτρίβομεν.

对我们所有度过农夫生活的人来说。

590

μόνη γὰρ ἡμᾶς ὠφέλεις.

因为只有你帮助了我们。

πολλὰ γὰρ ἐπάσχομεν πρίν ποτʼ ἐπὶ σοῦ γλυκέα κἀδάπανα καὶ φίλα.

因为在以前，在你的统治下，我们享受过许多甜美、无私和亲爱的事物。

595

τοῖς ἀγροίκοισιν γὰρ ἦσθα χῖδρα καὶ σωτηρία.

因为对乡下人来说，你就是烤麦粒和救星。

ὥστε σὲ τά τʼ ἀμπέλια καὶ τὰ νέα συκίδια

所以，小葡萄藤和年轻的无花果树会……

语法注5 条

521μυριάμφορον
意为“容纳或值一万双耳细颈罐”的复合形容词，带有喜剧性的夸张。它修饰名词 ῥῆμα，表达对和平女神最盛大的赞美。
532bκλαύσἄρα
κλαύσει 和 ἄρα 的混交（crasis）缩约形。将来中动词 κλαύσομαι（我将哭泣）具有“你将为此遭殃”或“你会后悔”的惯用威胁语气。
536† κόλπου †
剑号（cruces desperationis），表示文本在抄本传承中存在混乱或不确定。在上下文中指的是妇女的怀抱或衣褶，但读法并不确定。
562ὅπως Λιταργιοῦμεν
使用 ὅπως 接陈述式将来时表示独立句子中的劝告、命令或意图（“让我们……”）。动词 λιταργίζω 是一个罕见词，意为“快跑”或“急忙赶路”。
568ἀπαλλάξειεν ἂν μετόρχιον
带有 ἂν 和希求法过去式的潜在语气句。主语是 μετόρχιον（“葡萄藤行间的空地”），意思是说在农民们的工作下，果园的垄沟将会收拾得非常好。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）・修订记录（1 处，最近 2026-09-21）

2026-09-21 AI校阅 — 注 1 处

urn:cts:greekLit:tlg0019.tlg005.humanitext-grc2:507-596