神托骗子希埃罗克勒斯的阻挠与特律盖奥斯的反驳｜阿里斯托芬《和平》第1027–1103行希腊语原文·中文译文

1027

πῶς δʼ οὐχί; τί γάρ σε πέφευγʼ

怎么会不是呢？凡是一个聪明人应该懂得的事情，有什么能瞒得过你？

ὅσα χρὴ σοφὸν ἄνδρα; τί δʼ οὐ

你又有什么不晓得的，

σὺ φρονεῖς ὁπόσα χρεών ἐστιν

凡是对于那凭着聪慧的头脑

1030

τόν γε σοφῇ δόκιμον

和通达的勇气而受到赞许的人

φρενὶ πορίμῳ τε τόλμῃ;

所合宜的一切？

ἡ σχίζα γοῦν ἐνημμένη τὸν Στιλβίδην πιέζει,

无论如何，这燃烧的柴火正让斯蒂尔比德斯也感到压力，

καὶ τὴν τράπεζαν οἴσομαι, καὶ παιδὸς οὐ δεήσει.

我还要把桌子抬来，根本不需要仆人帮忙。

τίς οὖν ἂν οὐκ ἐπαινέσειεν

那么，有谁会不称赞

1035

ἄνδρα τοιοῦτον, ὅστις

这样一个人，他

πόλλʼ ἀνατλὰς ἔσωσε

历尽千辛万苦而拯救了

τὴν ἱερὰν πόλιν;

这座神圣的城邦？

ὥστʼ οὐχὶ μὴ παύσῃ¹ ποτʼ ὢν

因此，你将永远不会停止成为

ζηλωτὸς ἅπασιν.

众人羡慕的对象。

ταυτὶ δέδραται. τίθεσο τὼ μηρὼ λαβών.

这事办妥了。你拿着这两条大腿骨，放上去吧。

1040

ἐγὼ δʼ ἐπὶ σπλάγχνʼ εἶμι καὶ θυλήματα.

至于我，我去拿内脏和祭饼。

ἐμοὶ μελήσει ταῦτά γʼ· ἀλλʼ ἥκειν ἐχρῆν.

这些事就包在我身上；不过你本该早点回来的。

ἰδοὺ πάρειμι. μῶν ἐπισχεῖν σοι δοκῶ;

瞧，我这不是来了。你觉得我耽搁了吗？

ὄπτα καλῶς νυν αὐτά· καὶ γὰρ οὑτοσὶ

现在把它们好好烤一烤；因为确实有个人

προσέρχεται δάφνῃ τις ἐστεφανωμένος.

戴着月桂冠朝这边走过来。

1045

τίς ἄρα ποτʼ ἐστίν;

这到底会是谁呢？

ὡς ἀλαζὼν φαίνεται·

看样子真是个骗子。

μάντις τίς ἐστιν.

是个预言家吧。

οὐ μὰ Δίʼ ἀλλʼ Ἱεροκλέης

不，凭宙斯起誓，这分明是希埃罗克勒斯，

οὗτός γέ πού ʼσθʼ ὁ χρησμολόγος οὑξ Ὠρεοῦ.

那个从奥留斯来的说神托的骗子。

τί ποτʼ ἄρα λέξει;

他到底会说些什么呢？

δῆλός ἐσθʼ οὗτός γʼ ὅτι²

很显然，这家伙

ἐναντιώσεταί τι ταῖς διαλλαγαῖς.

一定会对这和解百般阻挠。

1050

οὔκ, ἀλλὰ κατὰ τὴν κνῖσαν εἰσελήλυθεν.

不，他是顺着烤肉的香味找进来的。

μή νυν ὁρᾶν δοκῶμεν αὐτόν.

那我们就假装没看见他。

εὖ λέγεις.

好主意。

τίς ἡ θυσία ποθʼ αὑτηὶ καὶ τῷ θεῶν;

这儿举行的是什么祭祀？又是给哪位神明的？

ὀπτα σὺ σιγῇ κἄπαγʼ ἀπὸ τῆς ὀσφύος.

你，闭嘴烤肉，把手从腰肉那儿挪开。

ὅτῳ δὲ θύετʼ οὐ φράσεθʼ;

你们不肯说是在祭祀谁吗？

ἡ κέρκος ποιεῖ

尾巴烤得

1055

καλῶς;

好吗？

καλῶς δῆτʼ ὦ πότνιʼ Εἰρήνη φίλη.

烤得极好，亲爱而尊贵的和平女神啊。

ἄγε νυν ἀπάρχου κᾆτα δὸς τἀπάργματα.

来吧，开始献祭，然后把初熟的祭品给我。

ὀπτᾶν ἄμεινον πρῶτον.

先烤熟了更好。

ἀλλὰ ταυταγὶ

但是这些

ἤδη ʼστὶν ὀπτά.

已经烤熟了。

πολλὰ πράττεις, ὅστις εἶ.

不管你是谁，你管得真宽。

κατάτεμνε. ποῦ τράπεζα; τὴν σπονδὴν φέρε.

把肉切开。桌子在哪儿？把奠酒拿过来。

1060

ἡ γλῶττα χωρὶς τέμνεται.

舌头是要单独切出来的。

μεμνήμεθα.

我们记着呢。

ἀλλʼ οἶσθʼ ὃ δρᾶσον;³

但你知道该怎么做吗？

ἢν φράσῃς.

只要你指点。

μὴ διαλέγου

别跟我们

νῷν μηδέν· Εἰρήνῃ γὰρ ἱερὰ θύομεν.

搭腔；因为我们正在向和平女神献上神圣的祭品。

ὦ μέλεοι θνητοὶ καὶ νήπιοι,

噢，可怜又愚昧的凡人啊，

ἐς κεφαλὴν σοί.

报应在你自己头上！

οἵτινες ἀφραδίῃσι θεῶν νόον οὐκ ἀίοντες

你们愚昧无知，不领会神明的意旨，

1065

συνθήκας πεποίησθʼ ἄνδρες χαροποῖσι πιθήκοις,

居然与目光凶狠的猴子结盟，你们这些凡人哪，

αἰβοιβοῖ.

呸，呸！

τί γελᾷς;

你笑什么？

ἥσθην χαροποῖσι πιθήκοις.

我听到“目光凶狠的猴子”觉得好笑。

καὶ κέπφοι τρήρωνες ἀλωπεκιδεῦσι πέπεισθε,

你们这些胆小的海鸟，竟然相信了小狐狸，

ὧν δόλιαι ψυχαί, δόλιαι φρένες.

它们的灵魂充满诡计，它们的心思充满阴谋。

εἴθε σου εἶναι

你这骗子，但愿你的肺

ὤφελεν⁴ ὦλαζὼν οὑτωσὶ θερμὸς ὁ πλεύμων.

也像这块肉一样滚烫！

1070

εἰ γὰρ μὴ νύμφαι γε θεαὶ Βάκιν ἐξαπάτασκον,

因为，要不是女神宁芙们欺骗了巴克斯，

μηδὲ Βάκις θνητούς, μηδʼ αὖ νύμφαι Βάκιν αὐτὸν—

巴克斯也没有欺骗凡人，宁芙们更没有欺骗巴克斯本人的话——

ἐξώλης ἀπόλοιʼ, εἰ μὴ παύσαιο βακίζων.

你要是再不停止你的神托鬼话，就让你彻底完蛋！

οὔπω θέσφατον ἦν Εἰρήνης δέσμʼ ἀναλῦσαι,

解开和平女神锁链的时机尚未写在神托中，

ἀλλὰ τόδε πρότερον—

而是要先完成这件事——

τοῖσδʼ ἁλσί γε παστέα ταυτί.

这些肉非得撒上盐不可。

1075

οὐ γάρ πω τοῦτʼ ἐστὶ φίλον μακάρεσσι θεοῖσιν,

因为让争斗停息，还不是福乐的神明所悦纳的事，

φυλόπιδος λῆξαι, πρίν κεν λύκος οἶν ὑμεναιοῖ.

除非狼与绵羊成亲。

καὶ πῶς ὦ κατάρατε λύκος ποτʼ ἂν οἶν ὑμεναιοῖ;

你这该死的家伙，狼怎么可能跟绵羊成亲？

ὡς ἡ σφονδύλη φεύγουσα πονηρότατον βδεῖ,

正如甲虫逃跑时放出极恶劣的臭气，

†χἠ κώδων† ἀκαλανθὶς ἐπειγομένη τυφλὰ τίκτει,

金翅雀急忙产下双目失明的幼鸟，

τουτάκις οὔπω χρῆν τὴν εἰρήνην πεποιῆσθαι.

在那之前，本来不该缔结和平。

1080

ἀλλὰ τί χρῆν ἡμᾶς; οὐ παύσασθαι πολεμοῦντας,

那我们该怎么办？难道不停止战争，

ἢ διακαυνιάσαι πότεροι κλαυσούμεθα μεῖζον,

还是要抓阄来看看我们哪一方哭得更厉害，

ἐξὸν⁵ σπεισαμένοις κοινῇ τῆς Ἑλλάδος ἄρχειν;

明明我们可以讲和，共同统治整个希腊？

οὔποτε ποιήσεις τὸν καρκίνον ὀρθὰ βαδίζειν.

你永远无法让螃蟹直着走路。

οὔποτε δειπνήσεις ἔτι τοῦ λοιποῦ νʼ πρυτανείῳ,

今后你休想再在市政厅里吃白食，

1085

οὐδʼ ἐπὶ τῷ πραχθέντι ποιήσεις ὕστερον οὐδέν.

事情办成之后，你也别想再兴风作浪。

οὐδέποτʼ ἂν θείης λεῖον τὸν τραχὺν ἐχῖνον.

你永远无法把浑身是刺的刺猬摸平。

ἆρα φενακίζων ποτʼ Ἀθηναίους ἔτι παύσει;

你到底什么时候才能停止欺骗雅典人？

ποῖον γὰρ κατὰ χρησμὸν ἐκαύσατε μῆρα θεοῖσιν;

你们是根据什么神托，向神明焚烧大腿骨的？

ὅνπερ κάλλιστον δήπου πεποίηκεν Ὅμηρος·

当然是根据荷马创作出的最美妙的神托：

1090

ὣς οἱ μὲν νέφος ἐχθρὸν ἀπωσάμενοι πολέμοιο

“于是，他们驱散了战争那可恶的阴云，

Εἰρήνην εἵλοντο καὶ ἱδρύσανθʼ ἱερείῳ.

迎来了和平，用牺牲的礼仪安奉了她。

αὐτὰρ ἐπεὶ κατὰ μῆρʼ ἐκάη καὶ σπλάγχνʼ ἐπάσαντο,

待到大腿骨烧尽，他们尝了内脏，

ἔσπενδον δεπάεσσιν· ἐγὼ δʼ ὁδὸν ἡγεμόνευον·

便用酒杯奠酒；而我指引着道路；

χρησμολόγῳ δʼ οὐδεὶς ἐδίδου κώθωνα φαεινόν.

至于那说神托的骗子，谁也没给他闪光的酒杯。”

1095

οὐ μετέχω τούτων· οὐ γὰρ ταῦτʼ εἶπε Σίβυλλα.

我不参与这些；因为西比拉可没说过这些话。

ἀλλʼ ὁ σοφός τοι νὴ Δίʼ Ὅμηρος δεξιὸν εἶπεν·

但凭宙斯起誓，聪明的荷马说得很妙：

ἀφρήτωρ ἀθέμιστος ἀνέστιός ἐστιν ἐκεῖνος,

“无宗无族、无天理、无炉灶之人，

ὃς πολέμου ἔραται ἐπιδημίου ὀκρυόεντος.

竟然喜爱那同胞相残、令人战栗的战争。”

φράζεο δὴ μή πώς σε δόλῳ φρένας ἐξαπατήσας

你可得当心，免得谁用诡计蒙蔽了你的心，

1100

ἰκτῖνος μάρψῃ.

鸢鹰趁机抢走了肉。

τουτὶ μέντοι σὺ φυλάττου,

不过，你倒是要防备着点，

ὡς οὗτος φοβερὸς τοῖς σπλάγχνοις ἐστὶν ὁ χρησμός.

因为这神托对内脏来说确实可怕。

ἔγχει δὴ σπονδὴν καὶ τῶν σπλάγχνων φέρε δευρί.

斟上奠酒，把一些内脏拿到这儿来。

ἀλλʼ εἰ ταῦτα δοκεῖ, κἀγὼ ʼμαυτῷ βαλανεύσω.

既然如此，那我也要自己动手丰衣足食了。

语法注5 条

1037οὐχὶ μὴ παύσῃ
双重否定词 οὐχὶ μή 后接虚拟语气过去时（παύσῃ），用以强烈否定未来的可能性，意为“绝不会停止……”。
1048bδῆλός ἐσθʼ οὗτός γʼ ὅτι
这是一个先行（prolepsis）句式，即 ὅτι 从句中的主语（οὗτος）被提前作为主句形容词 δῆλος 的主语。字面意思是“他很显然是……”，意即“显然他将……”。
1061οἶσθʼ ὃ δρᾶσον
一种希腊语口语惯用语，直译为“你知道该做什么：做吧！”，由 οἶσθα（你知道吗）接带命令法（δρᾶσον）的关系从句构成，意为“你知道该怎么做吗？”。
1068bεἴθε σου εἶναι ὤφελεν
语气词 εἴθε 与 ὤφελεν（ὀφείλω 的过去时直说语气）加不定式（εἶναι）连用，表示对现在无法实现的愿望（“但愿你的肺是……”）。
1082ἐξὸν
无人称动词 ἔξεστι 的中性分词宾格，在此作宾格绝对（accusative absolute）使用，意为“在可能/允许……的情况下”或“既然可以……”。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）urn:cts:greekLit:tlg0019.tlg005.humanitext-grc2:1027-1103