劝说儿子斐迪庇得斯入学｜阿里斯托芬《云》第787–868b行希腊语原文·中文译文

787

φέρʼ ἴδω τί μέντοι πρῶτον ἦν; τί πρῶτον ἦν;

斯特雷普西阿得斯：让我瞧瞧，刚才第一件事究竟是什么来着？第一件事是什么？

τίς ἦν ἐν ᾗ ʼματτόμεθα¹ μέντοι τἄλφιτα;

瞧，我们用来揉大麦粉的，那个…到底叫什么来着？

οἴμοι τίς ἦν;

哎呀，叫什么来着？

οὐκ ἐς κόρακας ἀποφθερεῖ,

苏格拉底：你还不滚去喂乌鸦，

790

ἐπιλησμότατον καὶ σκαιότατον γερόντιον;

这个最健忘、最愚蠢的糟老头子！

οἴμοι τί οὖν δῆθʼ ὁ κακοδαίμων πείσομαι;

斯特雷普西阿得斯：哎呀，我这倒霉鬼接下来该怎么办才好呢？

ἀπὸ γὰρ ὀλοῦμαι² μὴ μαθὼν γλωττοστροφεῖν.

要是我学不会耍嘴皮子的功夫，我就彻底完蛋了。

ἀλλʼ ὦ Νεφέλαι χρηστόν τι συμβουλεύσατε.

但是，噢，云的女神们，请给我出个好主意。

ἡμεῖς μὲν ὦ πρεσβῦτα συμβουλεύομεν,

歌队：老人家，我们建议你，

795

εἴ σοί τις υἱός ἐστιν ἐκτεθραμμένος,

如果你有一个已经抚养长大的儿子，

πέμπειν ἐκεῖνον ἀντὶ σαυτοῦ μανθάνειν.

就送他代替你去学习。

ἀλλʼ ἔστʼ ἔμοιγʼ υἱὸς καλός τε κἀγαθός·

斯特雷普西阿得斯：我确实有一个既优秀又体面的儿子；

ἀλλʼ οὐκ ἐθέλει γὰρ μανθάνειν. τί ἐγὼ πάθω;

可是他不肯学。我该怎么办呢？

σὺ δʼ ἐπιτρέπεις;

歌队：你就这么由着他？

εὐσωματεῖ γὰρ καὶ σφριγᾷ,

斯特雷普西阿得斯：因为他身体结实，血气方刚，

800

κἄστʼ ἐκ γυναικῶν εὐπτέρων τῶν Κοισύρας.

又是出自科伊舒拉家族那些心高气傲的女人门下。

ἀτὰρ μέτειμί γʼ αὐτόν· ἢν δὲ μὴ ʼθέλῃ,

无论如何，我去劝劝他；如果他不肯，

οὐκ ἔσθʼ ὅπως οὐκ ἐξελῶ³ κʼ τῆς οἰκίας.

我一定会把他赶出家门。

ἀλλʼ ἐπανάμεινόν μʼ ὀλίγον εἰσελθὼν χρόνον.

你先回屋里去，稍等我一会儿。

ἆρʼ αἰσθάνει πλεῖστα διʼ ἡμᾶς ἀγάθʼ αὐτίχʼ ἕξων

歌队：你注意到了吗，因为我们的缘故，你马上就能获得极大的好处，

805

μόνας θεῶν; ὡς

在众神之中唯有我们？既然

ἕτοιμος ὅδʼ ἐστὶν ἅπαντα δρᾶν

这个人已经准备好做任何事，

ὅσʼ ἂν κελεύῃς.

凡是你的吩咐。

810

σὺ δʼ ἀνδρὸς ἐκπεπληγμένου καὶ φανερῶς ἐπηρμένου

你看出了这个惊慌失措、显然有些飘飘然的人的状况，

γνοὺς ἀπολάψεις ὅ τι πλεῖστον δύνασαι,

就要尽可能多地捞取，

ταχέως· φιλεῖ γάρ πως τὰ τοιαῦθʼ ἑτέρᾳ τρέπεσθαι.

快一点；因为这种事情往往容易发生变数。

οὔτοι μὰ τὴν Ὁμίχλην ἔτʼ ἐνταυθοῖ μενεῖς·

斯特雷普西阿得斯：凭迷雾起誓，你休想再留在这里；

815

ἀλλʼ ἔσθιʼ ἐλθὼν τοὺς Μεγακλέους κίονας.

快去啃你舅舅梅加克勒斯的柱子吧。

ὦ δαιμόνιε, τί χρῆμα πάσχεις ὦ πάτερ;

斐狄庇得斯：噢，天哪，父亲，你怎么了？

οὐκ εὖ φρονεῖς μὰ τὸν Δία τὸν Ὀλύμπιον.

凭奥林匹斯山的神王宙斯发誓，你真是疯了。

ἰδού γʼ ἰδού, Δίʼ Ὀλύμπιον· τῆς μωρίας,

斯特雷普西阿得斯：瞧瞧，瞧瞧，“奥林匹斯山的宙斯”！真是愚蠢，

τὸν Δία νομίζειν⁴ ὄντα τηλικουτονί.

这么一大把年纪了，居然还相信有宙斯。

820

τί δὲ τοῦτʼ ἐγέλασας ἐτεόν;

斐狄庇得斯：你到底为什么笑这个？

ἐνθυμούμενος

斯特雷普西阿得斯：因为我在想，

ὅτι παιδάριον εἶ καὶ φρονεῖς ἀρχαιϊκά.

你还是个小毛孩，想法太古老了。

ὅμως γε μὴν πρόσελθʼ, ἵνʼ εἰδῇς πλείονα,

无论如何，走近点，好让你多懂点事，

καί σοι φράσω τι πρᾶγμʼ ὃ μαθὼν ἀνὴρ ἔσει.

我要告诉你一件只要学了就能成为真正男子汉的事。

ὅπως δὲ τοῦτο μὴ διδάξεις μηδένα.

但千万别把这事教给任何人。

825

ἰδού· τί ἔστιν;

斐狄庇得斯：好。是什么？

ὤμοσας νυνὶ Δία.

斯特雷普西阿得斯：你刚才凭宙斯发誓了。

ἔγωγʼ.

斐狄庇得斯：是的。

ὁρᾷς οὖν ὡς ἀγαθὸν τὸ μανθάνειν;

斯特雷普西阿得斯：你瞧，学习是多么好的一件事啊！

οὐκ ἔστιν ὦ Φειδιππίδη Ζεύς.

斐狄庇得斯，根本没有宙斯这回事。

ἀλλὰ τίς;

斐狄庇得斯：那谁在统治？

Δῖνος βασιλεύει τὸν Δίʼ ἐξεληλακώς.

“旋涡”把宙斯赶跑了，自己当了王。

αἰβοῖ τί ληρεῖς;

斐狄庇得斯：呸！你在胡说些什么？

ἴσθι τοῦθʼ οὕτως ἔχον.

斯特雷普西阿得斯：你要知道事实就是这样。

830

τίς φησι ταῦτα;

斐狄庇得斯：谁这么说的？

Σωκράτης ὁ Μήλιος

斯特雷普西阿得斯：梅洛斯人苏格拉底，

καὶ Χαιρεφῶν, ὃς οἶδε τὰ ψυλλῶν ἴχνη.

还有懂得给跳蚤看足迹的凯雷丰。

σὺ δʼ ἐς τοσοῦτον τῶν μανιῶν ἐλήλυθας

斐狄庇得斯：你竟然已经疯到了这种地步，

ὥστʼ ἀνδράσιν πείθει χολῶσιν;

居然去相信那些狂躁的家伙？

εὐστόμει

斯特雷普西阿得斯：说话放客气点！

καὶ μηδὲν εἴπῃς φλαῦρον ἄνδρας δεξιοὺς

别对那些聪明而

835

καὶ νοῦν ἔχοντας· ὧν ὑπὸ τῆς φειδωλίας

有头脑的人说出任何贬低的话。他们由于极其节省，

ἀπεκείρατʼ οὐδεὶς πώποτʼ οὐδʼ ἠλείψατο,

从来没有人理发，也没有人抹香油，

οὐδʼ ἐς βαλανεῖον ἦλθε λουσόμενος· σὺ δὲ

更不去澡堂洗澡；而你

ὥσπερ τεθνεῶτος καταλόει⁵ μου τὸν βίον.

却像是在打理死人后事一样，把我的财产汤水般挥霍干净。

ἀλλʼ ὡς τάχιστʼ ἐλθὼν ὑπὲρ ἐμοῦ μάνθανε.

赶紧去代我学习。

840

τί δʼ ἂν παρʼ ἐκείνων καὶ μάθοι χρηστόν τις ἄν;

斐狄庇得斯：从那些人那里究竟能学到什么有用的东西？

ἄληθες; ὅσαπερ ἔστʼ ἐν ἀνθρώποις σοφά·

斯特雷普西阿得斯：真的吗？人间所有聪明的事情都在那里；

γνώσει δὲ σαυτὸν ὡς ἀμαθὴς εἶ καὶ παχύς.

而且你会认识到自己是多么无知和愚钝。

ἀλλʼ ἐπανάμεινόν μʼ ὀλίγον ἐνταυθοῖ χρόνον.

但你在这里等我一小会儿。

οἴμοι τί δράσω παραφρονοῦντος τοῦ πατρός;

斐狄庇得斯：哎呀，父亲疯了，我该怎么办？

845

πότερον παρανοίας αὐτὸν εἰσαγαγὼν ἕλω,

我该告他精神失常好判定他有罪呢，

ἢ τοῖς σοροπηγοῖς τὴν μανίαν αὐτοῦ φράσω;

还是该去告诉做棺材的，说他已经疯了？

φέρʼ ἴδω, σὺ τοῦτον τί ὀνομάζεις; εἰπέ μοι.

斯特雷普西阿得斯：让我瞧瞧，你叫这个作什么？告诉我。

ἀλεκτρυόνα.

斐狄庇得斯：鸡。

καλῶς γε. ταυτηνὶ δὲ τί;

斯特雷普西阿得斯：很好。这个呢，叫什么？

ἀλεκτρυόνʼ.

斐狄庇得斯：鸡。

ἄμφω ταὐτό; καταγέλαστος εἶ.

斯特雷普西阿得斯：两个都一样？你真是个笑柄。

850

μή νυν τὸ λοιπόν, ἀλλὰ τήνδε μὲν καλεῖν

以后可别这样了，把这个叫做

ἀλεκτρύαιναν τουτονὶ δʼ ἀλέκτορα.

“雌鸡”，那个叫做“雄鸡”。

ἀλεκτρύαιναν; ταῦτʼ ἔμαθες τὰ δεξιὰ

斐狄庇得斯：“雌鸡”？这些聪明的把戏，

εἴσω παρελθὼν ἄρτι παρὰ τοὺς γηγενεῖς;

莫非是你刚才进屋里跟那些“大地的儿子们”学来的？

χἄτερά γε πόλλʼ· ἀλλʼ ὅ τι μάθοιμʼ ἑκάστοτε,

斯特雷普西阿得斯：还有很多别的呢；但每次我学到点什么，

855

ἐπελανθανόμην ἂν εὐθὺς ὑπὸ πλήθους ἐτῶν.

都会因为年纪太大立刻忘掉。

διὰ ταῦτα δὴ καὶ θοἰμάτιον ἀπώλεσας;

斐狄庇得斯：所以你连外套也给弄丢了吗？

ἀλλʼ οὐκ ἀπολώλεκʼ, ἀλλὰ καταπεφρόντικα.

斯特雷普西阿得斯：我没有丢，只是把它用在了思考上。

τὰς δʼ ἐμβάδας ποῖ τέτροφας ὦνόητε σύ;

斐狄庇得斯：那你的鞋子又扔到哪去了，你这个糊涂蛋？

ὥσπερ Περικλέης ἐς τὸ δέον ἀπώλεσα.

斯特雷普西阿得斯：就像伯里克利一样，为了必要的用途而弄丢了。

860

ἀλλʼ ἴθι βάδιζʼ, ἴωμεν· εἶτα τῷ πατρὶ

走，我们去；只要你听了父亲的话，

πιθόμενος ἐξάμαρτε· κἀγώ τοί ποτε,

哪怕犯错也行。其实我以前，

οἶδʼ, ἑξέτει σοι τραυλίσαντι πιθόμενος,

我知道，在你六岁舌齿不清地求我的时候，我也听了你的话，

ὃν πρῶτον ὀβολὸν ἔλαβον ἡλιαστικόν,

用我第一次当陪审员赚来的那个奥博尔，

τούτου⁶ ʼπριάμην σοι Διασίοις ἁμαξίδα.

在迪亚西亚节日给你买了一辆小玩具车。

865

ἦ μὴν σὺ τούτοις τῷ χρόνῳ ποτʼ ἀχθέσει.

斐狄庇得斯：说真的，总有一天你会为这些事情感到后悔的。

εὖ γʼ ὅτι ἐπείσθης. δεῦρο δεῦρʼ ὦ Σώκρατες,

斯特雷普西阿得斯：太好了，你终于听话了。过来，过来，苏格拉底，

ἔξελθʼ· ἄγω γάρ σοι τὸν υἱὸν τουτονὶ

出来吧；我把这个儿子给你领来了，

ἄκοντʼ ἀναπείσας.

软硬兼施才说服了这个不情愿的家伙。

νηπύτιος γάρ ἐστʼ ἔτι,

苏格拉底：因为他还是个小孩子，

语法注6 条

788τίς ἦν ἐν ᾗ ʼματτόμεθα
关系代词 ἐν ᾗ 使用阴性形式，是因为它预先指代了斯特雷普西阿得斯正努力回忆的阴性名词 κάρδοπος（揉面盆）。
792ἀπὸ γὰρ ὀλοῦμαι
ἀπὸ ... ὀλοῦμαι 是 ἀπολοῦμαι（ἀπόλλυμι 的将来时中动态）的割裂（tmesis），助词 γάρ 被夹在中间。分词 μὴ μαθών 表示假设或条件（“如果不学的话”）。
802οὐκ ἔσθʼ ὅπως οὐκ ἐξελῶ
双重否定结构 οὐκ ἔσθʼ ὅπως οὐκ 后接将来时，表示强烈的必然性（“绝不可能不……”）。ἐξελῶ 是 ἐξελάω（驱逐）的雅典方言将来时。
818τῆς μωρίας, τὸν Δία νομίζειν
τῆς μωρίας 是感叹属格，随后的对格加不定式结构 τὸν Δία νομίζειν 用于表达震惊或谴责的感叹（“竟然还相信有宙斯！”）。
838ὥσπερ τεθνεῶτος καταλόει
在 ὥσπερ τεθνεῶτος 中省略了属格的 ἐμοῦ。动词 καταλόει 具有双重含义：既指“清洗死者尸体”，又指“冲刷洗尽（挥霍）财产生活”。
863ὃν πρῶτον ὀβολὸν ... τούτου
先行词 ὀβολόν 被并入由关系代词 ὅν 引导的关系从句中（先行词的并入），并在主句中被作为价格属格的 τούτου 所指代。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）・修订记录（1 处，最近 2026-09-21）

2026-09-21 AI校阅 — 注 1 处

urn:cts:greekLit:tlg0019.tlg003.humanitext-grc2:787-868b