颂神怀祖与议事会归来的叙述｜阿里斯托芬《骑士》第547–634行希腊语原文·中文译文

547

θόρυβον χρηστὸν ληναΐτην,

伴随着列奈乌斯节那美好的喝彩之声，

ἵνʼ ὁ ποιητὴς ἀπίῃ χαίρων

好让诗人欢喜地离去，

κατὰ νοῦν πράξας,

达成了他的心愿，

550

φαιδρὸς λάμποντι μετώπῳ.

额头闪亮，面容焕发。

ἵππιʼ ἄναξ Πόσειδον, ᾧ

驭马的主宰波塞冬啊，

χαλκοκρότων ἵππων κτύπος

蹄声如铜鸣的骏马的奔腾

καὶ χρεμετισμὸς ἁνδάνει¹

与嘶鸣声令您愉悦，

καὶ κυανέμβολοι θοαὶ

还有那青黑色船首的快速、

555

μισθοφόροι τριήρεις,

运载雇佣兵的三列桨战船，

μειρακίων θʼ ἅμιλλα λαμπρυνομένων ἐν ἅρμασιν

以及在战车上炫耀自我的青年们的竞赛，

καὶ βαρυδαιμονούντων,

乃至他们遭遇厄运的事，

δεῦρʼ ἔλθʼ ἐς χορὸν ὦ χρυσοτρίαινʼ ὦ

请降临到这歌队中来吧，噢，手持金三叉戟的，

560

δελφίνων μεδέων Σουνιάρατε,

统治海豚者、苏尼翁受祈求者，

ὦ Γεραίστιε παῖ Κρόνου,

盖赖斯托斯的主宰，克洛诺斯之子，

Φαρμίωνί τε φίλτατʼ ἐκ

在所有神明中，您也是福尔米奥最亲爱的一位，

τῶν ἄλλων τε θεῶν Ἀθηναίοις

在其他神明中也是最受雅典人喜爱的，

πρὸς τὸ παρεστός.

在眼前的形势之下。

565

εὐλογῆσαι βουλόμεσθα τοὺς πατέρας ἡμῶν, ὅτι

我们想要赞美我们的先辈，因为

ἄνδρες ἦσαν τῆσδε τῆς γῆς ἄξιοι καὶ τοῦ πέπλου,

他们是配得上这片土地和圣袍的伟人，

οἵτινες πεζαῖς μάχαισιν ἔν τε ναυφάρκτῳ στρατῷ

他们在陆地战役中以及在装备战船的军队中，

πανταχοῦ νικῶντες ἀεὶ τήνδʼ ἐκόσμησαν πόλιν·

处处战无不胜，始终装点着这座城邦。

οὐ γὰρ οὐδεὶς πώποτʼ αὐτῶν τοῦς ἐναντίους ἰδὼν

因为他们之中从未有人在看见敌人时

570

ἠρίθμησεν, ἀλλʼ ὁ θυμὸς εὐθὺς ἦν Ἀμυνίας·²

去计算人数，相反，他们的斗志立时便是“阿米尼亚斯”般的一往无前。

εἰ δέ που πέσοιεν ἐς τὸν ὦμον ἐν μάχῃ τινί,

若是在某场战斗中他们不慎肩部着地跌倒，

τοῦτʼ ἀπεψήσαντʼ ἄν,³ εἶτʼ ἠρνοῦντο μὴ πεπτωκέναι,

就会拍拍尘土，随后矢口否认自己曾跌倒，

ἀλλὰ διεπάλαιον αὖθις. καὶ στρατηγὸς οὐδʼ ἂν εἷς

而是重新起步肉搏。昔日的将领中，没有一个人

τῶν πρὸ τοῦ σίτησιν ᾔτησʼ ἐρόμενος Κλεαίνετον·

会去恳求克莱艾内托斯，以此来索取免费膳食。

575

νῦν δʼ ἐὰν μὴ προεδρίαν φέρωσι καὶ τὰ σιτία,

但如今，他们若是得不到前排座席和免费膳食，

οὐ μαχεῖσθαί φασιν. ἡμεῖς δʼ ἀξιοῦμεν τῇ πόλει

就会声称不愿参战。而我们则认为，为城邦

προῖκα γενναίως ἀμύνειν καὶ θεοῖς ἐγχωρίοις.

和本土的神明无偿且高尚地战斗，才是理所应当。

καὶ πρὸς οὐκ αἰτοῦμεν οὐδὲν πλὴν τοσουτονὶ μόνον·

此外，我们别无所求，仅仅要求这一点：

ἤν ποτʼ εἰρήνη γένηται καὶ πόνων παυσώμεθα,

若有朝一日和平降临，我们得以从劳役中解脱，

580

μὴ φθονεῖθʼ ἡμῖν κομῶσι μηδʼ ἀπεστλεγγισμένοις.

请不要嫉妒我们蓄起长发，亦不要嫉妒我们用刮肤具清洁身体。

Ὦ πολιοῦχε Παλλάς, ὦ

噢，城邦的守护者帕拉斯，

τῆς ἱερωτάτης ἁπασῶν

统治着那在战争、诗人和力量上

πολέμῳ τε καὶ ποιηταῖς

都是最为神圣且凌驾于一切之上的

δυνάμει θʼ ὑπερφερούσης

圣地的主宰者啊，

585

μεδέουσα χώρας,

统治着这片土地，

δεῦρʼ ἀφικοῦ λαβοῦσα τὴν

请降临这里，

ἐν στρατιαῖς τε καὶ μάχαις

携带着我们在征伐与战斗中的

ἡμετέραν ξυνεργὸν

协作者——胜利女神（尼刻），来到这里吧，

Νίκην, ἣ χορικῶν ἐστιν ἑταίρα

她是歌队竞赛的伴侣，

590

τοῖς τʼ ἐχθροῖσι μεθʼ ἡμῶν στασιάζει.

并与我们一同对抗敌人。

νῦν οὖν δεῦρο φάνηθι· δεῖ

所以现在，请在此显现吧；因为

γὰρ τοῖς ἀνδράσι τοῖσδε πάσῃ

必须为了这些人们，用尽一切手段

τέχνῃ πορίσαι σε νίκην

带来胜利，

εἴπερ ποτὲ καὶ νῦν.

若是以往曾如此，现今更当如此。

595

ἃ ξύνισμεν τοῖσιν ἵπποις, βουλόμεσθʼ ἐπαινέσαι.

我们想要赞美我们所深知的战马。

ἄξιοι δʼ εἴσʼ εὐλογεῖσθαι· πολλὰ γὰρ δὴ πράγματα

它们配得上称赞；因为它们确实与我们一同

ξυνδιήνεγκαν μεθʼ ἡμῶν, ἐσβολάς τε καὶ μάχας.

共同度过，经历了无数次入侵和战役。

ἀλλὰ τἀν τῇ μὲν αὐτῶν οὐκ ἄγαν θαυμάζομεν,

不过，对于它们在陆地上的表现，我们倒不算十分惊奇，

ὡς ὅτʼ ἐς τὰς ἱππαγωγοὺς εἰσεπήδων ἀνδρικῶς,

远不及它们雄赳赳地跃入运马船时那般惊人，

600

πριάμενοι κώθωνας, οἱ δὲ καὶ σκόροδα καὶ κρόμμυα·

它们买来饮杯，有的甚至还买了蒜和洋葱；

εἶτα τὰς κώπας λαβόντες ὥσπερ ἡμεῖς οἱ βροτοὶ

接着像我们人类一样抓起船桨，

ἐμβαλόντες ἀνεβρύαξαν, ἱππαπαῖ, τίς ἐμβαλεῖ;

划动起来，齐声嘶鸣：“嘿嚯马！谁来划桨？”

ληπτέον μᾶλλον. τί δρῶμεν; οὐκ ἐλᾷς ὦ σαμφόρα;

“得更用力拉！我们在干什么？你不快点划吗，噢，带萨姆标识的烙印马！”

ἐξεπήδων τʼ ἐς Κόρινθον· εἶτα δʼ οἱ νεώτεροι

接着它们跃上了科林斯；然后，那些年轻的马

605

ταῖς ὁπλαῖς ὤρυττον εὐνὰς καὶ μετῇσαν στρώματα·

用蹄子刨出睡床，四处寻找垫草；

ἤσθιον δὲ τοὺς παγούρους ἀντὶ ποίας Μηδικῆς,

它们甚至吃起螃蟹来代替苜蓿草，

εἴ τις ἐξέρποι θύραζε κἀκ βυθοῦ θηρώμενοι·

只要有螃蟹爬出洞外，它们甚至到深水里去搜捕；

ὥστʼ ἔφη Θέωρος εἰπεῖν καρκίνον Κορίνθιον,

以至于西奥罗斯说，有一只科林斯的螃蟹曾这样抱怨：

δεινά γʼ ὦ Πόσειδον εἰ μήτʼ ἐν βυθῷ δυνήσομαι

“波塞冬啊，这太可怕了，如果我既不能在深渊中

610

μήτε γῇ μήτʼ ἐν θαλάττῃ διαφυγεῖν τοὺς ἱππέας.

也不能在陆地或海洋中，逃脱这群骑士的魔爪。”

ὦ φίλτατʼ ἀνδρῶν καὶ νεανικώτατε.

歌队：噢，最亲爱的、最勇猛的男子汉！

ὅσην ἀπὼν παρέσχες ἡμῖν φροντίδα·

你不在的时候，给我们带来了多大的担忧啊！

καὶ νῦν ἐπειδὴ σῶς ἐλήλυθας πάλιν,

如今既然你已安然归来，

ἄγγειλον ἡμῖν πῶς τὸ πρᾶγμʼ ἠγωνίσω.

快告诉我们，你那一仗打得如何。

615

τί δʼ ἄλλο γʼ εἰ μὴ Νικόβουλος⁴ ἐγενόμην;

香肠贩子：还能怎么样，我简直成了“议会战胜者”（尼科布洛斯）！

νῦν ἄρʼ ἄξιόν γε πᾶσίν ἐστιν ἐπολολύξαι.

歌队：现今确实值得所有人大声欢呼！

ὦ καλὰ λέγων πολὺ δʼ ἀμείνονʼ ἔτι τῶν λόγων

噢，口吐妙言、且做出了比诺言更美满的事迹的人啊，

ἐργασάμενʼ, εἴθʼ ἐπέλθοις

但愿你能向我

ἅπαντά μοι σαφῶς·

讲明一切细节；

620

ὡς ἐγώ μοι δοκῶ

因为在我看来，

κἂν μακρὰν ὁδὸν διελθεῖν

哪怕走上漫漫长路

ὥστʼ ἀκοῦσαι. πρὸς τάδʼ ὦ βέλτιστε

只为亲耳一听。为此，最优秀的人啊，

θαρρήσας λέγʼ, ὡς, ἅπαντες

请放心说吧，因为我们所有人都

ἡδόμεσθά σοι.

为你感到由衷的高兴。

καὶ μὴν ἀκοῦσαί γʼ ἄξιον τῶν πραγμάτων.

香肠贩子：的确，这番经历绝对值得一听。

625

εὐθὺς γὰρ αὐτοῦ κατόπιν ἐνθένδʼ ἱέμην·

我一从这里出发，便紧随他其后狂奔。

ὁ δʼ ἄρʼ ἔνδον ἐλασίβροντʼ ἀναρρηγνὺς ἔπη

岂料他在里面，正大肆吐露如驱雷般的惊人之语，

τερατευόμενος ἤρειδε κατὰ τῶν ἱππέων,

故作惊人之态，极力攻击那些骑士，

κρημνοὺς⁵ †ἐρείδων† καὶ ξυνωμότας λέγων

抛掷着万丈悬崖般的狂言，极具煽动性地称他们为同谋者；

πιθανώταθʼ· ἡ βουλὴ δʼ ἅπασʼ ἀκροωμένη

极有说服力。而听着这一切的整个议事会，

630

ἐγένεθʼ ὑπʼ αὐτοῦ ψευδατραφάξυος⁶ πλέα,

被他用“假滨藜”灌得满满当当，

κἄβλεψε νᾶπυ καὶ τὰ μέτωπʼ ἀνέσπασεν.

瞪起了像芥末般刺人的眼，愁眉紧锁。

κἄγωγʼ ὅτε δὴ γʼνων ἐνδεχομένην τοὺς λόγους

而我，当看到议事会果然全盘接受了他的说辞，

καὶ τοῖς φενακισμοῖσιν ἐξαπατωμένην,

并被其欺骗伎俩所迷惑时，

ἄγε δὴ Σκίταλοι καὶ Φένακες, ἦν δʼ ἐγώ,

“来吧，恶棍与骗子们啊！”我说，

语法注6 条

553ἁνδάνει
尽管后面跟有多个主语（κτύπος, χρεμετισμός, τριήρεις, ἅμιλλα），动词却使用了单数第三人称。这属于邻近吸引（attractio ad proximum）现象，或者是将这些不同的要素视作一个整体概念来处理。
570Ἀμυνίας
专有名词“阿米尼亚斯”在此用作主格补语。这个名字指代当时因懦弱而受人嘲笑的人物，同时也与动词 ἀμύνω（“防卫”）谐音，以此来双关表达“无须防守、一往无前”的斗志。
572ἀπεψήσαντʼ ἄν
这是对应条件从句 εἰ + 祈愿式（§571 πέσοιεν）的主句。直说法语过去时（不定过去时）加上 ἄν 表示过去反复或习惯性的动作（“他们总会拍拍……”）。此 ἄν 在功能上同时也支配着后面的 ἠρνοῦντο 和 διεπάλαιον。
615Νικόβουλος
香肠贩子杜撰的名字“尼科布洛斯”是 νίκη（“胜利”）和 βουλή（“议事会”或“决议”）的合成词，是阿里斯托芬创造的幽默语，用来夸耀香肠贩子在议事会中取得的压倒性胜利。
628κρημνούς
“抛掷断崖（κρημνούς）”这一表达比喻性地描述了克里昂那种粗暴、夸张且压倒性的演说风格。手抄本中的分词 ἐρείδων 在校勘本中通常带有短剑符（†），表示该处原文可能存在讹误。
630ψευδατραφάξυος
这是阿里斯托芬由 ψευδής（“虚假”）和 ἀτράφαξυς（“滨藜”，一种野生食用植物）合成的喜剧造词。它用滑稽的植物比喻来揭示克里昂的谎言如同虚无的野草一般空洞无物，也为后文的芥末比喻做铺垫。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）・修订记录（2 处，最近 2026-09-21）

2026-09-21 AI校阅 — 注 1 处
2026-09-21 AI校阅 — 原文 1 处

urn:cts:greekLit:tlg0019.tlg002.humanitext-grc2:547-634