卖香肠者出征与论及剧作家创作的插曲｜阿里斯托芬《骑士》第478–546行希腊语原文·中文译文

478

καὶ πάνθʼ ἃ Μήδοις καὶ βασιλεῖ ξυνόμνυτε,

以及你们与米底人及大王共同起誓的所有阴谋，

καὶ τἀκ Βοιωτῶν ταῦτα συντυρούμενα.

还有这些从波奥提亚一起捏制乳酪般策划出来的事。

480

πῶς οὖν ὁ τυρὸς ἐν Βοιωτοῖς ὤνιος;

话说回来，波奥提亚的乳酪卖多少钱？

ἐγώ σε νὴ τὸν Ἡρακλέα παραστορῶ.

凭赫拉克勒斯起誓，我要把你打倒在地。

ἄγε δὴ σὺ τίνα νοῦν ἢ τίνα ψυχὴν ἔχεις;

来吧，你到底有什么样的智慧或什么样的斗志？

νυνί γε δείξεις, εἴπερ ἀπεκρύψω τότε

如今你可要显露身手了，如果真如你自称的那样，那时你曾

ἐς τὼ κοχώνα τὸ κρέας, ὡς αὐτὸς λέγεις·

把肉藏在股间；

485

θεύσει γὰρ ᾄξας ἐς τὸ βουλευτήριον,

因为你必须奔跑冲向议事会，

ὡς οὗτος ἐσπεσὼν ἐκεῖσε διαβαλεῖ

毕竟这家伙会闯入那里，诬陷

ἡμᾶς ἅπαντας καὶ κράγον κεκράξεται.

我们所有人，并且大肆叫嚣。

ἀλλʼ εἶμι· πρῶτον δʼ ὡς ἔχω τὰς κοιλίας

好，我去。不过首先，我要把手里的内脏

καὶ τὰς μαχαίρας ἐνθαδὶ καταθήσομαι.

和刀子先放在这里。

490

ἔχε νυν, ἄλειψον τὸν τράχηλον τουτῳί,

来，用这个涂在你的脖子上，

ἵνʼ ἐξολισθάνειν δύνῃ τὰς διαβολάς.

好让你能从诽谤中溜走。

ἀλλʼ εὖ λέγεις καὶ παιδοτριβικῶς ταυταγί.

说的真好，这确实是体育教练般的做法。

ἔχε νυν, ἐπέγκαψον λαβὼν ταδί.

来，拿着这些吞下去。

τί δαί;

为什么？

ἵνʼ ἄμεινον ὦ τᾶν ἐσκοροδισμένος μάχῃ.

好让你在战斗中吃足了大蒜，能战得更勇猛，朋友。

495

καὶ σπεῦδε ταχέως.

动作要快。

ταῦτα δρῶ.

我这就去。

μέμνησό νυν

现在记住了：

δάκνειν διαβάλλειν, τοὺς λόφους κατεσθίειν,

去咬，去诬陷，把他们的鸡冠吃尽，

χὤπως τὰ κάλλαιʼ ἀποφαγὼν ἥξεις πάλιν.

还要把他们的肉垂咬碎吞下再回来。

ἄλλʼ ἴθι χαίρων, καὶ πράξειας

那么高兴地去吧，愿你万事

κατὰ νοῦν τὸν ἐμόν, καί σε φυλάττοι

如我所愿，愿

500

Ζεὺς ἀγοραῖος· καὶ νικήσας

广场的宙斯保佑你；愿你获胜后

αὖθις ἐκεῖθεν πάλιν ὡς ἡμᾶς

再次从那里回到我们这里，

ἔλθοις στεφάνοις κατάπαστος.

满身缀满花冠。

ὑμεῖς δʼ ἡμῖν προσέχετε τὸν νοῦν

而你们，请专注于我们的

τοῖς ἀναπαίστοις,

短长短格，

505

ὦ παντοίας ἤδη Μούσης

噢，你们这些早已独自

πειραθέντες καθʼ ἑαυτούς.

尝遍各种缪斯的人。

εἰ μέν τις ἀνὴρ τῶν ἀρχαίων κωμῳδοδιδάσκαλος ἡμᾶς

如果以前的哪位喜剧创作者曾强迫我们

ἠνάγκαζεν λέξοντας ἔπη πρὸς τὸ θέατρον παραβῆναι,

走向剧场向观众朗诵诗句，

οὐκ ἂν φαύλως ἔτυχεν¹ τούτου· νῦν δʼ ἄξιός ἐσθʼ ὁ ποιητής,

他本不会轻易得逞；但如今这位诗人值得，

510

ὅτι τοὺς αὐτοὺς ἡμῖν μισεῖ τολμᾷ τε λέγειν τὰ δίκαια,

因为他与我们憎恨同样的人，并敢于说出公道话，

καὶ γενναίως πρὸς τὸν τυφῶ χωρεῖ καὶ τὴν ἐριώλην.

且高尚地迎着狂风与暴风雨前进。

ἃ δὲ θαυμάζειν ὑμῶν φησιν πολλοὺς² αὐτῷ προσιόντας

至于他说你们中许多人来到他跟前感到惊奇

καὶ βασανίζειν ὡς οὐχὶ πάλαι χορὸν αἰτοίη καθʼ ἑαυτόν,

并诘问的事——即为什么他很久以前不为自己申请歌队——

ἡμᾶς ὑμῖν ἐκέλευε φράσαι περὶ τούτου. φησὶ γὰρ ἁνὴρ

他吩咐我们向你们解释。因为这人说，

515

οὐχ ὑπʼ ἀνοίας τοῦτο πεπονθὼς διατρίβειν, ἀλλὰ νομίζων

他并不是因为愚蠢而耽搁时间，而是因为他认为

κωμῳδοδιδασκαλίαν εἶναι χαλεπώτατον ἔργον ἁπάντων·

喜剧制作是所有工作中最为艰难的；

πολλῶν γὰρ δὴ πειρασάντων αὐτὴν ὀλίγοις χαρίσασθαι·

因为虽然有很多人曾尝试过它，但得到青睐的却屈指可数；

ὑμᾶς τε πάλαι διαγιγνώσκων ἐπετείους τὴν φύσιν ὄντας

而且因为他早就知道你们天生就是善变的，

καὶ τοὺς προτέρους τῶν ποιητῶν ἅμα τῷ γήρᾳ προδιδόντας·

并且在先前的诗人们年老时，你们就会背弃他们；

520

τοῦτο μὲν εἰδὼς ἅπαθε Μάγνης ἅμα ταῖς πολιαῖς κατιούσαις,

他知道当白发落满头时，马格内斯遭遇了什么，

ὃς πλεῖστα χορῶν τῶν ἀντιπάλων νίκης ἔστησε τροπαῖα·

那位曾在与对手歌队的竞争中树立了最多胜利纪念碑的人；

πάσας δʼ ὑμῖν φωνὰς ἱεὶς καὶ ψάλλων καὶ πτερυγίζων

虽然他为了你们发出各种声音，弹琴，展翅，

καὶ λυδίζων καὶ ψηνίζων καὶ βαπτόμενος βατραχείοις

唱吕底亚调，扮演无花果小蜂，甚至把自己染成青蛙的绿色，

οὐκ ἐξήρκεσεν, ἀλλὰ τελευτῶν ἐπὶ γήρως, οὐ γὰρ ἐφʼ ἥβης,

这也无济于事，但在最后，是在老年而非青年时期，

525

ἐξεβλήθη πρεσβύτης ὤν, ὅτι τοῦ σκώπτειν ἀπελείφθη·

他因年迈而被抛弃，因为他已不再擅长嘲讽。

εἶτα Κρατίνου μεμνημένος, ὃς πολλῷ ῥεύσας ποτʼ ἐπαίνῳ

接着让人想起克拉提诺斯，他曾伴随着丰盛的赞美之流

διὰ τῶν ἀφελῶν πεδίων ἔρρει, καὶ τῆς στάσεως παρασύρων

奔流过平坦的平原，并冲刷着它们的位置，

ἐφόρει τὰς δρῦς καὶ τὰς πλατάνους καὶ τοὺς ἐχθροὺς προθελύμνους·

连根拔起并卷走了橡树、悬铃木以及他的宿敌；

ᾆσαι δʼ οὐκ ἦν ἐν ξυμποσίῳ πλὴν Δωροῖ συκοπέδιλε,

宴席上除了《无花果凉鞋的多罗》

530

καὶ τέκτονες εὐπαλάμων ὕμνων· οὕτως ἤνθησεν ἐκεῖνος.

和《精妙赞歌的工匠们》以外，别无他歌可唱；那人便是如此繁盛。

νυνὶ δʼ ὑμεῖς αὐτὸν ὁρῶντες παραληροῦντʼ οὐκ ἐλεεῖτε,

但如今你们看着他胡言乱语，却毫不怜悯，

ἐκπιπτουσῶν τῶν ἠλέκτρων καὶ τοῦ τόνου οὐκέτʼ ἐνόντος

尽管他的琥珀装饰已经脱落，琴弦也已失去张力，

τῶν θʼ ἁρμονιῶν διαχασκουσῶν· ἀλλὰ γέρων ὢν περιέρρει,

他的音调也彻底松垮裂开；但他作为一个老人，依然到处游荡，

ὥσπερ Κοννᾶς, στέφανον μὲν ἔχων αὖον δίψῃ δʼ ἀπολωλώς,

就像孔纳斯一样，戴着枯萎的花冠，渴得要命，

535

ὃν χρῆν διὰ τὰς προτέρας νίκας πίνειν ἐν τῷ πρυτανείῳ,

凭着昔日的胜利，他本该在市政厅里痛饮，

καὶ μὴ ληρεῖν ἀλλὰ θεᾶσθαι λιπαρὸν παρὰ τῷ Διονύσῳ.

而不是在这里胡涂，应该在狄奥尼索斯身旁，打扮得体面亮丽地观剧。

οἵας δὲ Κράτης ὀργὰς ὑμῶν ἠνέσχετο καὶ στυφελιγμούς,

还有，克拉特斯曾忍受了你们多少怒火与指责，

ὃς ἀπὸ σμικρᾶς δαπάνης ὑμᾶς ἀριστίζων ἀπέπεμπεν,

他用微薄的开销，喂饱你们并送你们回去，

ἀπὸ κραμβοτάτου στόματος μάττων ἀστειοτάτας ἐπινοίας·

用最廉价的嘴捏合出最雅致的创意；

540

χοὖτος μέντοι μόνος ἀντήρκει, τοτὲ μὲν πίπτων τοτὲ δʼ οὐχί.

然而也只有他独自坚持了下来，时而失败跌倒，时而成功。

ταῦτʼ ὀρρωδῶν διέτριβεν ἀεί, καὶ πρὸς τούτοισιν ἔφασκεν

惧于这些，他总是推迟，此外他还说过，

ἐρέτην χρῆναι πρῶτα γενέσθαι³ πρὶν πηδαλίοις ἐπιχειρεῖν,

在动手握住船舵之前，必须先当一名桨手，

κᾆτʼ ἐντεῦθεν πρῳρατεῦσαι καὶ τοὺς ἀνέμους διαθρῆσαι,

然后从那里起，在船头当瞭望员并观察风向，

κᾆτα κυβερνᾶν αὐτὸν ἑαυτῷ. τούτων οὖν οὕνεκα πάντων,

接着才为自己掌舵。因此，由于这所有的一切原因，

545

ὅτι σωφρονικῶς κοὐκ ἀνοήτως ἐσπηδήσας ἐφλυάρει,

既然他并非愚蠢，而是理智地跃入并上演喜剧，

αἴρεσθʼ αὐτῷ πολὺ τὸ ῥόθιον, παραπέμψατʼ ἐφʼ ἕνδεκα κώπαις

那么请为他抱以热烈的掌声，用十一支桨送他前行……

语法注3 条

507εἰ μέν τις ἀνὴρ... οὐκ ἂν φαύλως ἔτυχεν
过去虚拟条件句。条件从句（protasis）使用直说发过去未完成时 ἠνάγκαζεν，主句（apodosis）使用 ἄν 加上直说发过去不定时 ἔτυχεν，表示与过去事实相反的假设。
512ἃ δὲ θαυμάζειν ὑμῶν φησιν πολλοὺς
关系代词 ἃ（中性复数）作为话题对格（“关于那些……的事”）置于句首。动词 φησιν（他说）后接对格加不定式结构，其中 πολλούς 是 θαυμάζειν 和 βασανίζειν 的主语。该话题从句在§514中由 περὶ τούτου（关于此事）承接，修饰 φράσαι（解释）。
542ἐρέτην χρῆναι πρῶτα γενέσθαι
依赖于 ἔφασκεν（他常说）的对格加不定式结构。无人称动词 χρή 的不定式形式为 χρῆναι，它又带起另一个不定式 γενέσθαι（成为）。由于 γενέσθαι 省略了泛指的对格主语，其表语 ἐρέτην（桨手）也相应地采用了对格。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）・修订记录（1 处，最近 2026-09-22）

2026-09-22 AI校阅 — 原文 1 处

urn:cts:greekLit:tlg0019.tlg002.humanitext-grc2:478-546