梅涅劳斯的追忆与海伦的辨认｜《奥德赛》§4.75-4.145（荷马）希腊语原文与中文翻译

ὅσσα τάδʼ ἄσπετα πολλά· σέβας μʼ ἔχει εἰσορόωντα.

“这些数不尽的财宝是多么丰盛！我注视着，心中充满了敬畏。”

τοῦ δʼ ἀγορεύοντος ξύνετο ξανθὸς Μενέλαος,

听到他的这番话，金发的梅涅劳斯察觉到了，

καί σφεας φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·

于是向他们开口，说出了如翼之语：

τέκνα φίλʼ, ἦ τοι Ζηνὶ βροτῶν οὐκ ἄν τις ἐρίζοι·

“亲爱的孩子们，凡人中确实没有人能与宙斯相比；

ἀθάνατοι γὰρ τοῦ γε δόμοι καὶ κτήματʼ ἔασιν·

因为他的殿堂和财产都是永恒不灭的。

ἀνδρῶν δʼ ἤ κέν τίς μοι ἐρίσσεται, ἠὲ καὶ οὐκί,

但在凡人中，或许有人能在财产上与我媲美，或许不能，

κτήμασιν. ἦ γὰρ πολλὰ παθὼν καὶ πόλλʼ ἐπαληθεὶς

在财产方面。因为我确实经历了许多苦难，四处漂泊，

ἠγαγόμην ἐν νηυσὶ καὶ ὀγδοάτῳ ἔτει ἦλθον,

才用船把这些财宝运回来，并在第八年回到了家乡，

Κύπρον Φοινίκην τε καὶ Αἰγυπτίους ἐπαληθείς,

漂泊过塞浦路斯、腓尼基和埃及人的土地，

Αἰθίοπάς θʼ ἱκόμην καὶ Σιδονίους καὶ Ἐρεμβοὺς

还到了埃塞俄比亚人、西顿人和埃雷姆比人那里，

καὶ Λιβύην, ἵνα τʼ ἄρνες ἄφαρ κεραοὶ τελέθουσι.

以及利比亚，那里的羔羊很快就会长出角来。

τρὶς γὰρ τίκτει μῆλα τελεσφόρον εἰς ἐνιαυτόν.

因为那里的羊群在满一年里能产仔三次。

ἔνθα μὲν οὔτε ἄναξ ἐπιδευὴς οὔτε τι ποιμὴν

在那里，无论是主人还是羊倌，都不缺少

τυροῦ καὶ κρειῶν οὐδὲ γλυκεροῖο γάλακτος,

奶酪、肉食和甜美的乳汁，

ἀλλʼ αἰεὶ παρέχουσιν ἐπηετανὸν γάλα θῆσθαι.

而是母羊终年提供源源不断的乳汁供人挤奶。

ἧος ἐγὼ περὶ κεῖνα πολὺν βίοτον συναγείρων

当我在那些地方漂泊、收集大量财富之时，

ἠλώμην, τῆός μοι ἀδελφεὸν ἄλλος ἔπεφνεν

别人却杀害了我的兄弟，

λάθρῃ, ἀνωιστί, δόλῳ οὐλομένης ἀλόχοιο·

暗地里、出其不意地，借着他那该死的妻子的阴谋。

ὣς οὔ τοι χαίρων τοῖσδε κτεάτεσσιν ἀνάσσω.

因此，我绝非满心欢喜地统治着这些家产。

καὶ πατέρων τάδε μέλλετʼ ἀκουέμεν, οἵ τινες ὑμῖν

你们一定也从你们的父亲那里听说过这些，无论你们的父亲是谁，

εἰσίν, ἐπεὶ μάλα πολλὰ πάθον, καὶ ἀπώλεσα οἶκον

因为我经历了极多的苦难，并且失去了一个家园，

εὖ μάλα ναιετάοντα, κεχανδότα πολλὰ καὶ ἐσθλά.

那是一个安适富庶、装满许多珍贵财宝的家园。

ὧν ὄφελον τριτάτην περ ἔχων ἐν δώμασι μοῖραν

我宁愿只拥有其中三分之一的份额住在我的殿堂里，

ναίειν¹, οἱ δʼ ἄνδρες σόοι ἔμμεναι, οἳ τότʼ ὄλοντο

而让那些当时在辽阔的特洛伊、远离养马的阿耳戈斯而牺牲的

Τροίῃ ἐν εὐρείῃ ἑκὰς Ἄργεος ἱπποβότοιο.

勇士们依然健在。

ἀλλʼ ἔμπης πάντας μὲν ὀδυρόμενος καὶ ἀχεύων

然而，尽管我常常坐在我们的殿堂里，

πολλάκις ἐν μεγάροισι καθήμενος ἡμετέροισιν

为所有人哀悼和悲伤，

ἄλλοτε μέν τε γόῳ φρένα τέρπομαι, ἄλλοτε δʼ αὖτε

有时以痛哭来宽慰心灵，有时又

παύομαι· αἰψηρὸς δὲ κόρος κρυεροῖο γόοιο.

止住哭泣；因为冷冽的哀恸很快就会让人厌倦。

τῶν πάντων οὐ τόσσον ὀδύρομαι, ἀχνύμενός περ,

在所有人中，尽管我感到悲伤，但我最哀悼的却不是他们，

ὡς ἑνός, ὅς τέ μοι ὕπνον ἀπεχθαίρει καὶ ἐδωδὴν

而是为了那一个人，每当我想起他，连睡眠和食物都变得面目可憎，

μνωομένῳ, ἐπεὶ οὔ τις Ἀχαιῶν τόσσʼ ἐμόγησεν,

因为阿开亚人中没有谁能像奥德修斯那样

ὅσσʼ Ὀδυσεὺς ἐμόγησε καὶ ἤρατο. τῷ δʼ ἄρʼ ἔμελλεν

历经如此多的磨难并立下赫赫战功。而对于他自己，

αὐτῷ κήδεʼ ἔσεσθαι, ἐμοὶ δʼ ἄχος αἰὲν ἄλαστον

注定要承受苦难，而给我留下的则是关于他那永远无法忘怀的痛苦，

κείνου, ὅπως δὴ δηρὸν ἀποίχεται, οὐδέ τι ἴδμεν,

因为他已离家这么久，而我们根本不知道

ζώει ὅ γʼ ἦ τέθνηκεν. ὀδύρονταί νύ που αὐτὸν

他是生是死。如今，大概他正被

Λαέρτης θʼ ὁ γέρων καὶ ἐχέφρων Πηνελόπεια

老莱耳忒斯、聪慧的佩涅洛佩

Τηλέμαχός θʼ, ὃν ἔλειπε νέον γεγαῶτʼ ἐνὶ οἴκῳ.

和忒勒马科斯哀悼，那还是他在家里留下的新生婴儿。”

ὣς φάτο, τῷ δʼ ἄρα πατρὸς ὑφʼ ἵμερον ὦρσε γόοιο.

他这样说，激起了他为父亲痛哭的渴望。

δάκρυ δʼ ἀπὸ βλεφάρων χαμάδις βάλε πατρὸς ἀκούσας,

听到父亲的事，他的泪水从眼睑落到地上，

χλαῖναν πορφυρέην ἄντʼ ὀφθαλμοῖιν ἀνασχὼν

双手提起紫色的斗篷遮住眼睛。

ἀμφοτέρῃσιν χερσί. νόησε δέ μιν Μενέλαος,

梅涅劳斯注意到了他，

μερμήριξε δʼ ἔπειτα κατὰ φρένα καὶ κατὰ θυμόν,

随后在心中和灵魂里权衡起来，

ἠέ μιν αὐτὸν πατρὸς ἐάσειε μνησθῆναι

是让他自己先提起他的父亲，

ἦ πρῶτʼ ἐξερέοιτο² ἕκαστά τε πειρήσαιτο.

还是自己先细细盘问、试探他。

ἧος ὁ ταῦθʼ ὥρμαινε κατὰ φρένα καὶ κατὰ θυμόν,

当他在心中和灵魂里思索着这些事的时候，

ἐκ δʼ Ἑλένη θαλάμοιο θυώδεος ὑψορόφοιο

海伦走出了她那芳香、高耸屋顶的寝室，

ἤλυθεν Ἀρτέμιδι χρυσηλακάτῳ ἐικυῖα.

宛如拿着金纺锤的阿耳忒弥斯。

τῇ δʼ ἄρʼ ἅμʼ Ἀδρήστη κλισίην εὔτυκτον ἔθηκεν,

阿德拉斯忒随行为她安放了制作精美的靠椅，

Ἀλκίππη δὲ τάπητα φέρεν μαλακοῦ ἐρίοιο,

阿尔喀佩带来了柔软羊毛织成的垫子，

Φυλὼ δʼ ἀργύρεον τάλαρον φέρε, τόν οἱ ἔθηκεν

菲洛则拿来了一个银篮子，这是

Ἀλκάνδρη, Πολύβοιο δάμαρ, ὃς ἔναιʼ ἐνὶ Θήβῃς

埃及底比斯的玻吕玻斯之妻阿尔坎德蕾赠送给她的，

Αἰγυπτίῃς, ὅθι πλεῖστα δόμοις ἐν κτήματα κεῖται·

那里的府邸中存放着极多的财富；

ὃς Μενελάῳ δῶκε δύʼ ἀργυρέας ἀσαμίνθους,

玻吕玻斯曾赠给梅涅劳斯两个银浴盆、

δοιοὺς δὲ τρίποδας, δέκα δὲ χρυσοῖο τάλαντα.

两个三脚鼎和十个塔兰同的黄金。

χωρὶς δʼ αὖθʼ Ἑλένῃ ἄλοχος πόρε κάλλιμα δῶρα·

另外，他的妻子也给海伦送了精美的礼物；

χρυσέην τʼ ἠλακάτην τάλαρόν θʼ ὑπόκυκλον ὄπασσεν

她赠送了一个金纺锤和一个带轮子的

ἀργύρεον, χρυσῷ δʼ ἐπὶ χείλεα κεκράαντο.

银篮子，边缘还镶着黄金。

τόν ῥά οἱ ἀμφίπολος Φυλὼ παρέθηκε φέρουσα

此时，女侍菲洛将它端来摆在她的身旁，

νήματος ἀσκητοῖο βεβυσμένον· αὐτὰρ ἐπʼ αὐτῷ

里面塞满了精纺的纱线；而在篮子上面

ἠλακάτη τετάνυστο ἰοδνεφὲς εἶρος ἔχουσα.

搁着缠绕有紫罗兰色羊毛的纺锤。

ἕζετο δʼ ἐν κλισμῷ, ὑπὸ δὲ θρῆνυς ποσὶν ἦεν.

她坐在靠椅上，脚下垫着一只脚凳。

αὐτίκα δʼ ἥ γʼ ἐπέεσσι πόσιν ἐρέεινεν ἕκαστα·

随即，她用言语向丈夫细细询问：

ἴδμεν δή, Μενέλαε διοτρεφές, οἵ τινες οἵδε

“宙斯抚育的梅涅劳斯啊，我们可知道来到我们府邸的

ἀνδρῶν εὐχετόωνται ἱκανέμεν ἡμέτερον δῶ;

这些人，自称是何人吗？

ψεύσομαι ἦ ἔτυμον ἐρέω;³ κέλεται δέ με θυμός.

我是要说假话，还是说真话？但我的内心催促着我。

οὐ γάρ πώ τινά φημι ἐοικότα ὧδε ἰδέσθαι

因为我坚信自己从未见过如此相像的人，

οὔτʼ ἄνδρʼ οὔτε γυναῖκα, σέβας μʼ ἔχει εἰσορόωσαν,

无论是男人还是女人——注视着他，我心中充满了敬畏——

ὡς ὅδʼ Ὀδυσσῆος μεγαλήτορος υἷι ἔοικε,

这个人竟是如此酷似气宇轩昂的奥德修斯之子，

Τηλεμάχῳ, τὸν ἔλειπε νέον γεγαῶτʼ ἐνὶ οἴκῳ

忒勒马科斯，那还是在那人把这新生婴儿留在家里、

κεῖνος ἀνήρ, ὅτʼ ἐμεῖο κυνώπιδος εἵνεκʼ Ἀχαιοὶ

当阿开亚人们为了我这个厚颜无耻的女子

语法注3 条

4.97ὧν ὄφελον τριτάτην περ ἔχων ἐν δώμασι μοῖραν ναίειν
该句采用 ὄφελον 配合动词不定式（ναίειν, ἔμμεναι）的结构，用以表达过去未曾实现的愿望。关系代词 ὧν 作为部分属格，指代前文中提到并已失去的家园或财富。
4.118ἠέ μιν αὐτὸν πατρὸς ἐάσειε μνησθῆναι ἦ πρῶτʼ ἐξερέοιτο
由 ἠέ ... ἦ ...（是……还是……）引导的双重间接疑问从句。由于主句动词 μερμήριξε 为历史过去时，原本用于表达熟虑的虚拟式根据时态呼应原则转换成了祈愿式（ἐάσειε, ἐξερέοιτο）。
4.140ψεύσομαι ἦ ἔτυμον ἐρέω;
动词 ψεύσομαι 和 ἐρέω 在形式上可被视为将来时直陈式或虚拟式。它们在此处用作熟虑语气，生动地传达了海伦内心的纠结与自问（“我是该说假话，还是该说真话？”）。

模型：gemini-3.5-flashurn:cts:greekLit:tlg0012.tlg002.humanitext-grc2:4.75-4.145