集会的解散与雅典娜化身门托尔鼓舞忒勒马科斯｜《奥德赛》§2.217-2.289（荷马）希腊语原文与中文翻译

ἐκ Διός¹, ἥ τε μάλιστα φέρει κλέος ἀνθρώποισιν·

来自宙斯的，那正是最给人们带来名声的。

εἰ μέν κεν πατρὸς βίοτον καὶ νόστον ἀκούσω,

如果我能听到父亲依然在世并正在归来的消息，

ἦ τʼ ἄν, τρυχόμενός περ, ἔτι τλαίην ἐνιαυτόν·

那么即便备受煎熬，我也情愿再忍耐一年。

εἰ δέ κε τεθνηῶτος ἀκούσω μηδʼ ἔτʼ ἐόντος,

但如果我听到他已经去世，不再活在人世，

νοστήσας δὴ ἔπειτα φίλην ἐς πατρίδα γαῖαν

那时我便回到亲爱的祖国土地，

σῆμά τέ οἱ χεύω καὶ ἐπὶ κτέρεα κτερεΐξω

为他堆起坟墓，并举行葬礼祭仪，

πολλὰ μάλʼ, ὅσσα ἔοικε, καὶ ἀνέρι μητέρα δώσω.

准备极其丰厚、符合身份的祭品，然后把母亲嫁给新的丈夫。”

ἦ τοι ὅ γʼ ὣς εἰπὼν κατʼ ἄρʼ ἕζετο, τοῖσι δʼ ἀνέστη

他这样说完便坐下了；在众人中站起来的是

Μέντωρ, ὅς ῥʼ Ὀδυσῆος ἀμύμονος ἦεν ἑταῖρος,

门托尔，他是高尚的奥德修斯的战友，

καί οἱ ἰὼν ἐν νηυσὶν ἐπέτρεπεν οἶκον ἅπαντα,

奥德修斯乘船离去时，将整个家园托付于他，

πείθεσθαί τε γέροντι καὶ ἔμπεδα πάντα φυλάσσειν·

命仆人们服从这位老人，并牢牢看守一切。

ὅ σφιν ἐὺ φρονέων ἀγορήσατο καὶ μετέειπεν·

他心怀善意，对众人宣示并说道：

κέκλυτε δὴ νῦν μευ, Ἰθακήσιοι, ὅττι κεν εἴπω·

“伊塔卡人啊，现在请听我说，听我所要说的话；

μή τις ἔτι πρόφρων ἀγανὸς καὶ ἤπιος ἔστω²

愿今后不再有任何手持权杖的国王心存温和与仁慈，

σκηπτοῦχος βασιλεύς, μηδὲ φρεσὶν αἴσιμα εἰδώς,

也不再在心中懂得正义，

ἀλλʼ αἰεὶ χαλεπός τʼ εἴη καὶ αἴσυλα ῥέζοι·

相反，愿他总是严苛暴虐，行不义之事；

ὡς οὔ τις μέμνηται Ὀδυσσῆος θείοιο

因为在受神圣的奥德修斯统治的子民中，

λαῶν οἷσιν ἄνασσε, πατὴρ δʼ ὣς ἤπιος ἦεν.

已经没有一个人记得他，而他当年待子民温和如父。

ἀλλʼ ἦ τοι μνηστῆρας ἀγήνορας οὔ τι μεγαίρω

不过，我倒不怎么怪罪那些傲慢的求婚者

ἔρδειν ἔργα βίαια κακορραφίῃσι νόοιο·

凭着险恶的心机行使暴力之举；

σφὰς γὰρ παρθέμενοι κεφαλὰς κατέδουσι βιαίως

因为他们是在拿自己的性命作赌注，强行吞食

οἶκον Ὀδυσσῆος, τὸν δʼ οὐκέτι φασὶ νέεσθαι.

奥德修斯的家产，口中还说他绝不会再归来。

νῦν δʼ ἄλλῳ δήμῳ νεμεσίζομαι, οἷον ἅπαντες

如今我倒是对其他民众感到愤怒，因为你们所有人

ἧσθʼ ἄνεῳ, ἀτὰρ οὔ τι καθαπτόμενοι ἐπέεσσι

都默默坐着，对他们不加任何言辞谴责，

παύρους μνηστῆρας καταπαύετε πολλοὶ ἐόντες.

你们人数众多，却不去阻止少数的求婚者。”

τὸν δʼ Εὐηνορίδης Λειώκριτος ἀντίον ηὔδα·

对此，埃乌埃诺尔之子雷奥克里托斯回答说道：

Μέντορ ἀταρτηρέ, φρένας ἠλεέ, ποῖον ἔειπες

“纠缠不休的门托尔，心智糊涂的人，你说了什么话，

ἡμέας ὀτρύνων καταπαυέμεν. ἀργαλέον δὲ

竟然怂恿他们来阻止我们！这是一件难事，

ἀνδράσι καὶ πλεόνεσσι μαχήσασθαι³ περὶ δαιτί.

即使对人数更多的人来说，为了宴席而战也是艰难的。

εἴ περ γάρ κʼ Ὀδυσεὺς Ἰθακήσιος αὐτὸς ἐπελθὼν

因为即使伊塔卡的奥德修斯亲自归来，

δαινυμένους κατὰ δῶμα ἑὸν μνηστῆρας ἀγαυοὺς

发现高傲的求婚者们正在他的殿堂里宴饮，

ἐξελάσαι μεγάροιο μενοινήσειʼ ἐνὶ θυμῷ,

并决意在心中将他们逐出大厅，

οὔ κέν οἱ κεχάροιτο γυνή, μάλα περ χατέουσα,

他的妻子即便再渴望他归来，也不会因他的归来而高兴，

ἐλθόντʼ, ἀλλά κεν αὐτοῦ ἀεικέα πότμον ἐπίσποι,

相反，他会当场遭遇悲惨的厄运，

εἰ πλεόνεσσι μάχοιτο· σὺ δʼ οὐ κατὰ μοῖραν ἔειπες.

如果他与人数众多的人战斗的话；你的话完全不合情理。

ἀλλʼ ἄγε, λαοὶ μὲν σκίδνασθʼ ἐπὶ ἔργα ἕκαστος,

好了，民众各自散去，回到自己的工作中去吧，

τούτῳ δʼ ὀτρυνέει Μέντωρ ὁδὸν ἠδʼ Ἁλιθέρσης,

而门托尔和哈利特耳塞斯会为这年轻人的旅程提供帮助，

οἵ τέ οἱ ἐξ ἀρχῆς πατρώιοί εἰσιν ἑταῖροι.

因为他们自始至终都是他父亲的伙伴。

ἀλλʼ ὀίω, καὶ δηθὰ καθήμενος ἀγγελιάων

但我看，他大概要在伊塔卡枯坐很久去打听

πεύσεται εἰν Ἰθάκῃ, τελέει δʼ ὁδὸν οὔ ποτε ταύτην.

消息，而绝不可能完成这次旅程。”

ὣς ἄρʼ ἐφώνησεν, λῦσεν δʼ ἀγορὴν αἰψηρήν.

他这样说完，便迅速解散了集会。

οἱ μὲν ἄρʼ ἐσκίδναντο ἑὰ πρὸς δώμαθʼ ἕκαστος,

众人便散去，各自回到自己的家中，

μνηστῆρες δʼ ἐς δώματʼ ἴσαν θείου Ὀδυσῆος.

求婚者们则走向神圣的奥德修斯的府邸。

Τηλέμαχος δʼ ἀπάνευθε κιὼν ἐπὶ θῖνα θαλάσσης,

忒勒马科斯则独自走向海滩，

χεῖρας νιψάμενος πολιῆς ἁλὸς εὔχετʼ Ἀθήνῃ·

在灰白的海水中洗净双手，向雅典娜祈祷：

κλῦθί μευ, ὃ χθιζὸς θεὸς ἤλυθες ἡμέτερον δῶ

“请听我的祈求，您这昨日来到我们家中的神明，

καί μʼ ἐν νηὶ κέλευσας ἐπʼ ἠεροειδέα πόντον

您曾命令我乘船越过阴暗的海洋，

νόστον πευσόμενον πατρὸς δὴν οἰχομένοιο

去打听久未归家的父亲的归期；

ἔρχεσθαι· τὰ δὲ πάντα διατρίβουσιν Ἀχαιοί,

但阿开亚人拖延着这一切，

μνηστῆρες δὲ μάλιστα κακῶς ὑπερηνορέοντες.

尤其是那些傲慢无礼、作恶多端的求婚者们。”

ὣς ἔφατʼ εὐχόμενος, σχεδόθεν δέ οἱ ἦλθεν Ἀθήνη,

他这样祈祷着，雅典娜来到了他身边，

Μέντορι εἰδομένη ἠμὲν δέμας ἠδὲ καὶ αὐδήν,

其身形和声音都酷似门托尔，

καί μιν φωνήσασʼ ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·

她对他开口，用长了翅膀的话语说道：

Τηλέμαχʼ, οὐδʼ ὄπιθεν κακὸς ἔσσεαι οὐδʼ ἀνοήμων,

“忒勒马科斯，今后你既不会是个懦夫，也不会是个愚者，

εἰ δή τοι σοῦ πατρὸς ἐνέστακται μένος ἠύ⁴,

如果由你父亲流传下来的高尚气魄真已注入你体内的话，

οἷος κεῖνος ἔην τελέσαι ἔργον τε ἔπος τε·

正如他当年那样，无论是言语还是行动都能贯彻始终；

οὔ τοι ἔπειθʼ ἁλίη ὁδὸς ἔσσεται οὐδʼ ἀτέλεστος.

那么你的旅程就不会徒劳无功，也不会无法实现。

εἰ δʼ οὐ κείνου γʼ ἐσσὶ γόνος καὶ Πηνελοπείης,

但如果你不是他与佩内洛佩的子嗣，

οὐ σέ γʼ ἔπειτα ἔολπα τελευτήσειν, ἃ μενοινᾷς.

那么我便不期望你能完成你所渴望的事。

παῦροι γάρ τοι παῖδες ὁμοῖοι πατρὶ πέλονται,

因为很少有孩子能像他们的父亲；

οἱ πλέονες κακίους, παῦροι δέ τε πατρὸς ἀρείους.

大多数人更为逊色，只有少数能超越父亲。

ἀλλʼ ἐπεὶ οὐδʼ ὄπιθεν κακὸς ἔσσεαι οὐδʼ ἀνοήμων,

但既然你今后既不会是个懦夫，也不会是个愚者，

οὐδέ σε πάγχυ γε μῆτις Ὀδυσσῆος προλέλοιπεν,

且奥德修斯的智慧也并未完全抛弃你，

ἐλπωρή τοι ἔπειτα τελευτῆσαι τάδε ἔργα.

那么你就有希望完成这些事业。

τῶ νῦν μνηστήρων μὲν ἔα βουλήν τε νόον τε

因此，现在就任由那些愚蠢的求婚者去算计和筹划吧，

ἀφραδέων, ἐπεὶ οὔ τι νοήμονες οὐδὲ δίκαιοι·

因为他们毫无明智，也不懂得正义；

οὐδέ τι ἴσασιν θάνατον καὶ κῆρα μέλαιναν,

他们对死亡和黑色的命运一无所知，

ὃς δή σφι σχεδόν ἐστιν, ἐπʼ ἤματι πάντας ὀλέσθαι.

那命运已逼近他们，叫他们不日将全体毁灭。

σοὶ δʼ ὁδὸς οὐκέτι δηρὸν ἀπέσσεται ἣν σὺ μενοινᾷς·

但对你来说，你所渴望的旅程不会再拖延很久；

τοῖος γάρ τοι ἑταῖρος ἐγὼ πατρώιός εἰμι,

因为我是你父亲留给你的战友，

ὅς τοι νῆα θοὴν στελέω καὶ ἅμʼ ἕψομαι αὐτός.

我将为你装备快船，并亲自与你同行。

ἀλλὰ σὺ μὲν πρὸς δώματʼ ἰὼν μνηστῆρσιν ὁμίλει,

但你要回到家中，与求婚者们周旋，

ὅπλισσόν τʼ ἤια καὶ ἄγγεσιν ἄρσον ἅπαντα,

准备好旅途的食粮，把一切装入容器之中。”

语法注4 条

2.217ἐκ Διός
修饰前一行 ὄσσαν（传闻、神谕）的介词短语，意为“来自宙斯的（传闻）”。
2.230μή τις ἔτι... ἔστω
虽采用第三人称命令式（ἔστω），表面上是普遍的禁止（“任何人都不应再作……”），但实际上是对针对像奥德修斯这样仁慈国王的忘恩负义表示强烈的反讽与讽刺（“今后任何国王都不必再仁慈”）。
2.244ἀργαλέον δὲ ἀνδράσι καὶ πλεόνεσσι μαχήσασθαι
不定式 μαχήσασθαι 是无人称谓语形容词 ἀργαλέον（是困难的）的主语。与格 ἀνδράσι 是 μαχήσασθαι（战斗）的补足语，而 καὶ πλεόνεσσι 意为“甚至与更多的人（求婚者们）战斗”，以此强调战斗的艰难。
2.271εἰ δή τοι σοῦ πατρὸς ἐνέστακται μένος ἠύ
使用直陈式完成时被动语态（ἐνέστακται）的条件从句。通过使用直陈式而非虚拟或祈愿语气，雅典娜将“父亲的高尚气魄已被注入忒勒马科斯体内”这一事实作为坚定的信念或既定前提。

模型：gemini-3.5-flashurn:cts:greekLit:tlg0012.tlg002.humanitext-grc2:2.217-2.289