欧律克勒娅为客洗脚与辨认疤痕｜《奥德赛》§19.338-19.404（荷马）希腊语原文与中文翻译

ἤχθεθʼ¹, ὅτε πρῶτον Κρήτης ὄρεα νιφόεντα

（……它们就变得令我厌恶了，）自从我最初乘着长桨的船只、离开克里特白雪皑皑的山峦

νοσφισάμην ἐπὶ νηὸς ἰὼν δολιχηρέτμοιο,

而起。

κείω² δʼ ὡς τὸ πάρος περ ἀΰπνους νύκτας ἴαυον·

我将像以前那样躺下，度过那些无法入眠的夜晚；

πολλὰς γὰρ δὴ νύκτας ἀεικελίῳ ἐνὶ κοίτῃ

因为在简陋的床铺上，我确实度过了许多个夜晚，

ἄεσα καί τʼ ἀνέμεινα ἐΰθρονον Ἠῶ δῖαν.

等待着那端坐于精美宝座、气宇非凡的黎明。

οὐδέ τί μοι ποδάνιπτρα ποδῶν ἐπιήρανα³ θυμῷ

洗脚水对我而言也绝非我心所乐意；

γίγνεται· οὐδὲ γυνὴ ποδὸς ἅψεται ἡμετέροιο

在你大殿里充当女仆的那些女子中，

τάων αἵ τοι δῶμα κάτα δρήστειραι ἔασιν,

绝无一人能触碰我的双脚。

εἰ μή τις γρηῦς ἔστι παλαιή, κεδνὰ ἰδυῖα,

除非有一位年迈的老妪，心怀挚诚，

ἥ τις δὴ τέτληκε τόσα φρεσὶν ὅσσα τʼ ἐγώ περ·

她所经历的苦难也正如同我心中所承受的那样多；

τῇ δʼ οὐκ ἂν φθονέοιμι ποδῶν ἅψασθαι ἐμεῖο.

对于她，我绝不吝啬让她来洗我的双脚。

τὸν δʼ αὖτε προσέειπε περίφρων Πηνελόπεια·

贤明而思虑周全的佩涅洛佩回答他说道：

ξεῖνε φίλʼ· οὐ γάρ πώ τις ἀνὴρ πεπνυμένος ὧδε

“亲爱的客人，在那些来自远方、受人爱戴的客人中，

ξείνων τηλεδαπῶν φιλίων ἐμὸν ἵκετο δῶμα,

从未有过像你这样睿智的人来到我的殿堂，

ὡς σὺ μάλʼ εὐφραδέως πεπνυμένα πάντʼ ἀγορεύεις·

因为你的言辞是如此优雅而充满智慧。

ἔστι δέ μοι γρηῢς πυκινὰ φρεσὶ μήδεʼ ἔχουσα

我这里恰有一位年迈的老妇，她心怀睿智的谋略，

ἣ κεῖνον δύστηνον ἐῢ τρέφεν ἠδʼ ἀτίταλλε,

她曾悉心养育过那个不幸的人并爱护着他，

δεξαμένη χείρεσσʼ, ὅτε μιν πρῶτον τέκε μήτηρ,

自从他的母亲最初生下他，她用双手接过来那时起；

ἥ σε πόδας νίψει, ὀλιγηπελέουσά περ ἔμπης.

她会为你洗脚，尽管她已经非常衰弱。

ἀλλʼ ἄγε νῦν ἀνστᾶσα, περίφρων Εὐρύκλεια,

所以，来吧，请站起来，聪慧的欧律克勒娅，

νίψον σοῖο ἄνακτος ὁμήλικα⁴· καί που Ὀδυσσεὺς

为你主人的同龄人洗脚。也许奥德修斯

ἤδη τοιόσδʼ ἐστὶ πόδας τοιόσδε τε χεῖρας·

现在的双脚和双手，也已经变成了这般模样；

αἶψα γὰρ ἐν κακότητι βροτοὶ καταγηράσκουσιν.

因为在深重的苦难中，凡人会迅速衰老。”

ὣς ἄρʼ ἔφη, γρηῢς δὲ κατέσχετο χερσὶ πρόσωπα,

她这样说，那老妪用双手捂住面庞，

δάκρυα δʼ ἔκβαλε θερμά, ἔπος δʼ ὀλοφυδνὸν ἔειπεν·

流下滚烫的泪水，口中吐出哀戚的话语：

ὤ μοι ἐγὼ σέο⁵, τέκνον, ἀμήχανος· ἦ σε περὶ Ζεὺς

“啊，我的孩子，我真为你感到无能为力啊！确实，宙斯

ἀνθρώπων ἤχθηρε θεουδέα θυμὸν ἔχοντα.

比起所有人来更憎恨你那敬畏神明的心灵。

οὐ γάρ πώ τις τόσσα βροτῶν Διὶ τερπικεραύνῳ

因为从未有哪个凡人向那以雷霆为乐的宙斯

πίονα μηρίʼ ἔκηʼ οὐδʼ ἐξαίτους ἑκατόμβας,

焚烧过如此多肥美的股肉和精选的百牲祭，

ὅσσα σὺ τῷ ἐδίδους, ἀρώμενος ἧος ἵκοιο

像你献给他的那样多，你曾祈求能得以度过

γῆράς τε λιπαρὸν θρέψαιό τε φαίδιμον υἱόν·

富足的晚年，并将你那光彩耀眼的儿子养育成人；

νῦν δέ τοι οἴῳ πάμπαν ἀφείλετο νόστιμον ἦμαρ.

而如今，他竟单单彻底夺去了你的归国之日。

οὕτω που καὶ κείνῳ ἐφεψιόωντο γυναῖκες

想必，当他来到某位显贵者的殿堂时，

ξείνων τηλεδαπῶν, ὅτε τευ κλυτὰ δώμαθʼ ἵκοιτο,

那些远方异乡人的妇女们也在这样嘲笑他吧，

ὡς σέθεν αἱ κύνες αἵδε καθεψιόωνται ἅπασαι,

正如这些母狗一般卑劣的女仆们现在都在嘲笑你一样。

τάων νῦν λώβην τε καὶ αἴσχεα πόλλʼ ἀλεείνων

为了避免她们的百般侮辱与羞辱，

οὐκ ἐάας νίζειν· ἐμὲ δʼ οὐκ ἀέκουσαν ἄνωγε

你不让她们为你洗脚。而伊卡里奥斯的女儿、

κούρη Ἰκαρίοιο, περίφρων Πηνελόπεια.

贤明的佩涅洛佩，却命令我做这件事，我亦非常乐意。

τῷ σε πόδας νίψω ἅμα τʼ αὐτῆς Πηνελοπείης

因此，既为了佩涅洛佩自己，同时也

καὶ σέθεν εἵνεκʼ, ἐπεί μοι ὀρώρεται ἔνδοθι θυμὸς

为了你，我将洗你的脚，因为在我的心中

κήδεσιν. ἀλλʼ ἄγε νῦν ξυνίει ἔπος, ὅττι κεν εἴπω·

涌起了忧虑。但是，来吧，请听好我将要说的话：

πολλοὶ δὴ ξεῖνοι ταλαπείριοι ἐνθάδʼ ἵκοντο,

许多饱受折磨的客人确实曾来到这里，

ἀλλʼ οὔ πώ τινά φημι ἐοικότα ὧδε ἰδέσθαι

但我敢说，从未见过任何一个与他如此相似的人，

ὡς σὺ δέμας φωνήν τε πόδας τʼ Ὀδυσῆϊ ἔοικας.

正如你在身形、声音和双脚上都如此像奥德修斯。”

τὴν δʼ ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·

足智多谋的奥德修斯回答她说道：

ὦ γρηῦ, οὕτω φασὶν ὅσοι ἴδον ὀφθαλμοῖσιν

“老人家，凡是用眼睛看见过我们两人的，

ἡμέας ἀμφοτέρους, μάλα εἰκέλω ἀλλήλοιϊν

都说我们彼此之间非常相似，

ἔμμεναι, ὡς σύ περ αὐτὴ ἐπιφρονέουσʼ ἀγορεύεις.

正像你这位聪明人亲口所说的那样。”

ὣς ἄρʼ ἔφη, γρηῢς δὲ λέβηθʼ ἕλε παμφανόωντα

他这样说，那老妇便取来闪亮的洗脚盆，

τοῦ πόδας ἐξαπένιζεν, ὕδωρ δʼ ἐνεχεύατο πουλὺ

倒入许多冷水，

ψυχρόν, ἔπειτα δὲ θερμὸν ἐπήφυσεν. αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς

然后又舀入热水。然而奥德修斯

ἷζεν ἐπʼ ἐσχαρόφιν, ποτὶ δὲ σκότον ἐτράπετʼ αἶψα·

坐在火炉旁，随即将身子转到暗处；

αὐτίκα γὰρ κατὰ θυμὸν ὀΐσατο, μή ἑ λαβοῦσα⁶

因为他立刻在心中担忧，怕她摸到

οὐλὴν ἀμφράσσαιτο καὶ ἀμφαδὰ ἔργα γένοιτο.

那道伤疤而认出他来，从而使一切败露。

νίζε δʼ ἄρʼ ἆσσον ἰοῦσα ἄναχθʼ ἑόν· αὐτίκα δʼ ἔγνω

她走上前，开始为她的主人洗脚。她立刻认出了

οὐλήν, τήν ποτέ μιν σῦς ἤλασε λευκῷ ὀδόντι

那道伤疤，那是昔日一头野猪用它洁白的獠牙撞伤他的，

Παρνησόνδʼ ἐλθόντα μετʼ Αὐτόλυκόν τε καὶ υἷας,

当时他正前往帕尔纳索斯，去探望奥托吕科斯和他的儿子们。

μητρὸς ἑῆς πάτερʼ ἐσθλόν, ὃς ἀνθρώπους ἐκέκαστο⁷

奥托吕科斯是他母亲的高尚父亲，他在偷盗和发誓方面

κλεπτοσύνῃ θʼ ὅρκῳ τε· θεὸς δέ οἱ αὐτὸς ἔδωκεν

超越了所有人；这是神明亲自赐予他的，

Ἑρμείας· τῷ γὰρ κεχαρισμένα μηρία καῖεν

也就是赫耳墨亚斯；因为奥托吕科斯曾向他焚烧过

ἀρνῶν ἠδʼ ἐρίφων· ὁ δέ οἱ πρόφρων ἅμʼ ὀπήδει.

令人愉悦的羔羊和山羊股肉，而神明也乐意护佑着他。

Αὐτόλυκος δʼ ἐλθὼν Ἰθάκης ἐς πίονα δῆμον

奥托吕科斯来到富饶的伊萨卡，

παῖδα νέον γεγαῶτα κιχήσατο θυγατέρος ἧς·

见到了他女儿新生的孩子；

τόν ῥά οἱ Εὐρύκλεια φίλοις ἐπὶ γούνασι θῆκε

欧律克勒娅在奥托吕科斯即将用完晚餐时，

παυομένῳ δόρποιο, ἔπος τʼ ἔφατʼ ἔκ τʼ ὀνόμαζεν·

将孩子放在他心爱的膝头上，向他开口说道：

Αὐτόλυκʼ, αὐτὸς νῦν ὄνομʼ εὕρεο ὅττι κε θῆαι

“奥托吕科斯啊，请你现在亲自想个名字，

παιδὸς παιδὶ φίλῳ· πολυάρητος δέ τοί ἐστιν.

好给你女儿的爱子取名；他可是你多年祈求而来的。”

语法注7 条

§§19.338ἤχθεθʼ
为ἐχθά诺μαι（变得令人厌恶）的直说法语气不定过去时第三人称单数，其主语是前一行（第337行）的中性复数名词“斗篷和光鲜的被单”（χλαῖναι καὶ ῥήγεα σιγαλόεντα）。在古希腊语中，中性复数主语通常搭配单数动词，这里表达了奥德修斯自离开克里特岛以来便对这些奢侈的卧具感到厌弃。
§§19.340κείω
为κείμαι（躺下）的史诗级将来时或虚拟语气，表示意愿（“我将躺下”）。它与接下来的未完成过去时“度过无眠之夜”（ἀΰπνους νύκτας ἴαυον）形成对比，表明奥德修斯打算继续他在简陋床铺上度过不眠之夜的长期习惯。
§§19.343ἐπιήρανα
形容词ἐπιήρα诺ς（令人愉悦的、讨人喜欢的）的中性复数形式，在此作名词或表语使用，意为“讨喜的事物”。它构成了“洗脚水（ποδάνιπτρα）对我（μοι）的心（θυμῷ）而言一点也不讨喜（οὐδέ τί... γίγνεται）”这一带有双重与格意味的句式。
§§19.358ὁμήλικα
名词ὁμῆλιξ（同龄人、同辈）的单数宾格。佩涅洛佩称这位客人为“你主人的同龄人”，意在推测她的丈夫奥德修斯如果还活着，现在也会像这位客人一样苍老，而她并不知道眼前的客人正是奥德修斯本人。这在文学上产生了强烈的戏剧性讽刺效果。
§§19.363σέο
第二人称代名词的属格形式（σέο = σοῦ），紧跟在表示悲叹的感叹语“哀哉我啊”（ὤ μοι ἐγώ）之后。它起到了表示原因或怜悯对象的属格作用（“因你”或“为你”），表达了欧律克勒娅对主人悲惨命运的深切同情以及对自身无能为力的哀恸。
§§19.390μή ἑ λαβοῦσα
连接词μή引导一个表示担忧的从句，跟在表示怀疑或担忧的动词ὀΐσατο（“担忧”、“怀疑发生某事”）之后。分词λαβοῦσα（“触碰”、“抓住”）修饰主语（欧律克勒娅），而ἑ则是第三人称人称代词宾格（“他”，指奥德修斯），作为分词的直接宾语。这一句式生动地展现了奥德修斯极力避免身份暴露的紧张心理。
§§19.395ἐκέκαστο
动词καίνυμαι（超越、优于）的史诗级过去完成时第三人称单数。它支配宾格ἀνθρώπους（“人们”），意为“超越了众人”，并伴有表示方面或范围的与格κλεπτοσύνῃ θʼ ὅρκῳ τε（“在偷盗和立誓方面”），用以强调奥托吕科斯卓越的机巧与狡黠。

模型：gemini-3.5-flashurn:cts:greekLit:tlg0012.tlg002.humanitext-grc2:19.338-19.404