斯卡曼德罗斯的愤怒与阿喀琉斯的奔逃｜荷马《伊利亚特》第二十一卷第202–269行希腊语原文·中文译文

202

κείμενον ἐν ψαμάθοισι, δίαινε δέ μιν μέλαν ὕδωρ.

他躺在沙滩上，黑色的水浸湿着他。

τὸν μὲν ἄρʼ ἐγχέλυές τε καὶ ἰχθύες ἀμφεπένοντο¹

鳗鲡和鱼类在周围忙碌着对付他，

δημὸν ἐρεπτόμενοι ἐπινεφρίδιον κείροντες·

啄食并撕咬他肾脏周围的脂肪。

205

αὐτὰρ ὃ βῆ ῥʼ ἰέναι μετὰ Παίονας ἱπποκορυστάς,

而他则动身前去追击那些驾战车装备的派奥尼亚人，

οἵ ῥʼ ἔτι πὰρ ποταμὸν πεφοβήατο δινήεντα,

他们仍在漩涡密布的河边惊恐逃窜，

ὡς εἶδον τὸν ἄριστον ἐνὶ κρατερῇ ὑσμίνῃ

因为目睹了在激烈的战斗中，他们最杰出的勇士

χέρσʼ ὕπο Πηλεΐδαο καὶ ἄορι ἶφι δαμέντα.

在佩琉斯之子的双手和宝剑之下，被强大的力量所击杀。

ἔνθʼ ἕλε Θερσίλοχόν τε Μύδωνά τε Ἀστύπυλόν τε

在那里，他击杀了泰尔西洛科斯、米顿、阿斯图皮洛斯，

210

Μνῆσόν τε Θρασίον τε καὶ Αἴνιον ἠδʼ Ὀφελέστην·

以及姆内索斯、特拉西乌斯、埃尼奥斯和奥斐莱斯特斯。

καί νύ κʼ ἔτι πλέονας κτάνε Παίονας ὠκὺς Ἀχιλλεύς,

捷足的阿喀琉斯本会击杀更多派奥尼亚人，

εἰ μὴ² χωσάμενος προσέφη ποταμὸς βαθυδίνης

若非深旋的河神心中恼怒而对他说话，

ἀνέρι εἰσάμενος, βαθέης δʼ ἐκ φθέγξατο δίνης·

他化作人形，从深邃的漩涡中发出声音：

ὦ Ἀχιλεῦ, περὶ μὲν κρατέεις, περὶ δʼ αἴσυλα ῥέζεις

“阿喀琉斯啊，你强于凡人，所行的无道之事也过于凡人，

215

ἀνδρῶν· αἰεὶ γάρ τοι ἀμύνουσιν θεοὶ αὐτοί.

在世人之中。因为诸神总是在亲自护佑着你。

εἴ τοι Τρῶας ἔδωκε Κρόνου παῖς πάντας ὀλέσσαι,

若克罗诺斯之子已应允你将特洛伊人尽数歼灭，

ἐξ ἐμέθεν γʼ ἐλάσας πεδίον κάτα μέρμερα ῥέζε·

至少把他们从我这里赶出去，在平原上行你那可怕的事；

πλήθει γὰρ δή μοι νεκύων ἐρατεινὰ ῥέεθρα,

因为我那美丽的水流已塞满了死尸，

οὐδέ τί πῃ δύναμαι προχέειν ῥόον εἰς ἅλα δῖαν

我已根本无法将我的流水排入神圣的大海，

220

στεινόμενος νεκύεσσι, σὺ δὲ κτείνεις ἀϊδήλως.

被这些尸体堵塞着，而你却仍在肆无忌惮地杀戮。

ἀλλʼ ἄγε δὴ καὶ ἔασον· ἄγη μʼ ἔχει ὄρχαμε λαῶν.

罢手吧，且停下来；人们的领袖啊，我已满腔厌恶。”

τὸν δʼ ἀπαμειβόμενος προσέφη πόδας ὠκὺς Ἀχιλλεύς·

捷足的阿喀琉斯回答他道：

ἔσται ταῦτα Σκάμανδρε διοτρεφές, ὡς σὺ κελεύεις.

“宙斯所庇佑的斯卡曼德罗斯啊，正如你所吩咐，事情会照办的。

Τρῶας δʼ οὐ πρὶν λήξω ὑπερφιάλους ἐναρίζων,

但我绝不停止对傲慢的特洛伊人的屠杀，

225

πρὶν ἔλσαι κατὰ ἄστυ καὶ Ἕκτορι πειρηθῆναι

直到我把他们围困在城中，并与赫克托尔

ἀντιβίην, ἤ κέν με δαμάσσεται, ἦ κεν ἐγὼ τόν.

正面交锋，看是他击败我，还是我击败他。”

ὣς εἰπὼν Τρώεσσιν ἐπέσσυτο δαίμονι ἶσος·

他这样说着，便如神明一般向特洛伊人猛扑过去。

καὶ τότʼ Ἀπόλλωνα προσέφη ποταμὸς βαθυδίνης·

就在那时，深旋的河神对阿波罗说道：

ὢ πόποι ἀργυρότοξε Διὸς τέκος οὐ σύ γε βουλὰς

“啊，银弓之神，宙斯之子，你竟没有遵守克罗诺斯之子的意旨，

230

εἰρύσαο Κρονίωνος, ὅ τοι μάλα πόλλʼ ἐπέτελλε

他曾严厉地嘱托你

Τρωσὶ παρεστάμεναι καὶ ἀμύνειν, εἰς ὅ κεν ἔλθῃ

要护卫特洛伊人，直到

δείελος ὀψὲ δύων, σκιάσῃ δʼ ἐρίβωλον ἄρουραν.

迟落的暮色降临，将肥沃的土地笼罩在阴影中。”

ἦ, καὶ Ἀχιλλεὺς μὲν δουρικλυτὸς ἔνθορε μέσσῳ

他说罢，而名扬枪锋的阿喀琉斯则从悬崖上跃下，

κρημνοῦ ἀπαΐξας· ὃ δʼ ἐπέσσυτο οἴδματι θύων,

跳入河流中央；而河神则以汹涌的波涛向他冲去，

235

πάντα δʼ ὄρινε ῥέεθρα κυκώμενος, ὦσε δὲ νεκροὺς

翻腾着激荡起所有的溪流，冲走了许多尸体，

πολλούς, οἵ ῥα κατʼ αὐτὸν ἅλις ἔσαν, οὓς κτάνʼ Ἀχιλλεύς

那些堆积在河道里的尸首，正是被阿喀琉斯所击杀的；

τοὺς ἔκβαλλε θύραζε μεμυκὼς ἠΰτε ταῦρος

他如同公牛般吼叫着，将这些尸体抛向

χέρσον δέ· ζωοὺς δὲ σάω κατὰ καλὰ ῥέεθρα,

岸上；但那些活着的人，他却在美丽的水流中保护起来，

κρύπτων ἐν δίνῃσι βαθείῃσιν μεγάλῃσι.

隐匿在深邃而巨大的漩涡里。

240

δεινὸν δʼ ἀμφʼ Ἀχιλῆα κυκώμενον ἵστατο κῦμα,

在阿喀琉斯周围，汹涌的波涛可怕地立起，

ὤθει δʼ ἐν σάκεϊ πίπτων ῥόος· οὐδὲ πόδεσσιν

奔流拍击在他的盾牌上；他用双脚

εἶχε στηρίξασθαι· ὃ δὲ πτελέην ἕλε χερσὶν

无法立稳脚跟；于是他用双手抓住了一棵

εὐφυέα μεγάλην· ἣ δʼ ἐκ ῥιζῶν ἐριποῦσα

繁茂而巨大的榆树；然而它却连根拔起倒下，

κρημνὸν ἅπαντα διῶσεν, ἐπέσχε δὲ καλὰ ῥέεθρα

冲垮了整座悬崖，用它那茂密的枝桠

245

ὄζοισιν πυκινοῖσι, γεφύρωσεν δέ μιν αὐτὸν

阻断了秀丽的水流，整棵树倾倒在河中，

εἴσω πᾶσʼ ἐριποῦσʼ· ὃ δʼ ἄρʼ ἐκ δίνης ἀνορούσας

将其架成了桥梁。阿喀琉斯随即从漩涡中跃出，

ἤϊξεν πεδίοιο ποσὶ κραιπνοῖσι πέτεσθαι³

惊恐万分，迈开疾步在平原上飞奔逃命。

δείσας· οὐδέ τʼ ἔληγε θεὸς μέγας, ὦρτο δʼ ἐπʼ αὐτῷ

然而伟大的河神并未停息，他掀起黑色的波涛

ἀκροκελαινιόων, ἵνα μιν παύσειε πόνοιο

向他袭来，欲使高贵的阿喀琉斯

250

δῖον Ἀχιλλῆα, Τρώεσσι δὲ λοιγὸν ἀλάλκοι.

停止杀戮，并为特洛伊人驱散这场灾难。

Πηλεΐδης δʼ ἀπόρουσεν ὅσον τʼ ἐπὶ δουρὸς ἐρωή,

佩琉斯之子向后跃去，足有一枪之遥，

αἰετοῦ οἴματʼ ἔχων μέλανος τοῦ θηρητῆρος,

其势如捕猎的黑雕般迅猛，

ὅς θʼ ἅμα κάρτιστός τε καὶ ὤκιστος πετεηνῶν·

那是飞禽中力量最强、速度最快者。

τῷ ἐϊκὼς ἤϊξεν, ἐπὶ στήθεσσι δὲ χαλκὸς

他如同那黑雕般疾驰，胸前的青铜铠甲

255

σμερδαλέον κονάβιζεν· ὕπαιθα δὲ τοῖο λιασθεὶς

发出可怕的轰鸣；他在奔流之下闪躲着

φεῦγʼ, ὃ δʼ ὄπισθε ῥέων ἕπετο μεγάλῳ ὀρυμαγδῷ.

奔逃，而那河流则在后面奔腾汹涌，发出巨大的轰鸣。

ὡς δʼ ὅτʼ ἀνὴρ ὀχετηγὸς ἀπὸ κρήνης μελανύδρου

正如一个引水灌溉的人，手执铁锹，

ἂμ φυτὰ καὶ κήπους ὕδατι ῥόον ἡγεμονεύῃ

从黑水泉中引出水流，穿行于植株与园圃之间，

χερσὶ μάκελλαν ἔχων, ἀμάρης ἐξ ἔχματα βάλλων·

清除沟渠里的障碍；

260

τοῦ μέν τε προρέοντος ὑπὸ ψηφῖδες ἅπασαι

随着水流向前倾注，底下的所有沙石

ὀχλεῦνται· τὸ δέ τʼ ὦκα κατειβόμενον κελαρύζει

被冲刷卷动；水流在陡坡上迅速倾泻，潺潺作响，

χώρῳ ἔνι προαλεῖ, φθάνει δέ τε καὶ τὸν ἄγοντα·

甚至赶在了引水人的前面；

ὣς αἰεὶ⁴ Ἀχιλῆα κιχήσατο κῦμα ῥόοιο

同样，那洪水的波涛也总是追上阿喀琉斯，

καὶ λαιψηρὸν ἐόντα· θεοὶ δέ τε φέρτεροι ἀνδρῶν.

尽管他如此迅捷；因为神明终究强于凡人。

265

ὁσσάκι δʼ ὁρμήσειε ποδάρκης δῖος Ἀχιλλεὺς

捷足的高贵阿喀琉斯每当试图

στῆναι ἐναντίβιον καὶ γνώμεναι εἴ μιν⁵ ἅπαντες

顶流伫立，想要看清是否所有居于广袤天空的

ἀθάνατοι φοβέουσι, τοὶ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσι,

不朽神明都在使他惊恐逃窜，

τοσσάκι μιν μέγα κῦμα διιπετέος ποταμοῖο

那天降之河的滔滔巨浪，总是

πλάζʼ ὤμους καθύπερθεν· ὃ δʼ ὑψόσε ποσσὶν ἐπήδα

从上方冲击他的双肩；于是他用双脚向上高高跃起，

语法注5 条

203τὸν μὲν ἄρʼ ἐγχέλυές τε καὶ ἰχθύες ἀμφεπένοντο
动词 ἀμφεπένοντο 字面意思是“在……周围忙碌”或“照料”，在此处带有冷酷的讽刺意味，用来描写鳗鲡和鱼类成群聚集在尸体上啄食。
211καί νύ κʼ ἔτι πλέονας κτάνε ... εἰ μὴ
表示与过去事实相反的虚拟条件句（反事实条件句）。主句使用 καί νύ κʼ ... κτάνε（直说过去时带助词 κε），意为“本会击杀”，与由 εἰ μὴ 带直说过去时（προσέφη）引导的条件从句相呼应。
247ἤϊξεν πεδίοιο ποσὶ κραιπνοῖσι πέτεσθαι
属格 πεδίοιο 用作表示动作所经空间的属格（“穿过平原”），而不定词 πέτεσθαι（“飞奔”）则用作副词性用法表示目的或结果，修饰主导动词 ἤϊξεν（“疾驰”）。
257ὡς δʼ ὅτʼ ἀνὴρ ὀχετηγὸς ... ὣς αἰεὶ ...
这是一个典型的长篇荷马式直喻。将引水灌溉的人开掘沟渠、而水流冲刷障碍并赶在引水人前头的场景（ὡς δʼ ὅτʼ ...），与河水波涛无情地追赶并超越阿喀琉斯的迅猛速度（ὣς αἰεὶ ...）进行对比。
265ὁσσάκι δʼ ὁρμήσειε ... τοσσάκι μιν ...
表示过去重复动作的关联句结构。在条件从句（ὁσσάκι 节）中，动词使用过去时祈愿法（ὁρμήσειε，表示重复动作的祈愿法），而在归结主句（τοσσάκι 节）中，动词使用直说时未完成过去时（πλάζε），以此描绘过去反复发生的情景（“每当……，总是……”）。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-23 发布）・修订记录（1 处，最近 2026-09-21）

2026-09-21 AI校阅 — 译文 1 处

urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.humanitext-grc2:21.202-21.269