布里塞伊斯与阿喀琉斯的哀恸及雅典娜的庇护｜荷马《伊利亚特》第十九卷第284–354行希腊语原文·中文译文

284

ἀμφʼ αὐτῷ χυμένη λίγʼ ἐκώκυε, χερσὶ δʼ ἄμυσσε

她扑倒在他的遗体上，凄厉地放声大哭，并用双手

285

στήθεά τʼ ἠδʼ ἁπαλὴν δειρὴν ἰδὲ καλὰ πρόσωπα.

抓挠自己的胸口、娇嫩的颈项和美丽的脸庞。

εἶπε δʼ ἄρα κλαίουσα γυνὴ ἐϊκυῖα θεῇσι·

随后，这位容貌宛如神明一般的妇女流泪说道：

Πάτροκλέ μοι δειλῇ πλεῖστον κεχαρισμένε θυμῷ

“帕特罗克洛斯啊，我这可怜人心中最亲爱的人，

ζωὸν μέν σε ἔλειπον ἐγὼ κλισίηθεν ἰοῦσα,

当我离开营帐时，我还留下了活着的你，

νῦν δέ σε τεθνηῶτα κιχάνομαι ὄρχαμε λαῶν

可现在我回来时，人民的领袖啊，却发现你已经死去了，

290

ἂψ ἀνιοῦσʼ· ὥς μοι δέχεται κακὸν ἐκ κακοῦ αἰεί.

就这样，灾难接踵而来，降临在我身上。

ἄνδρα μὲν ᾧ ἔδοσάν με πατὴρ καὶ πότνια μήτηρ

我亲眼看见父亲和尊贵的母亲将我许配的那位丈夫，

εἶδον πρὸ πτόλιος δεδαϊγμένον ὀξέϊ χαλκῷ,

在城前被锋利的青铜砍杀，

τρεῖς τε κασιγνήτους, τούς μοι μία γείνατο μήτηρ,

还有同胞母亲所生的三个亲兄弟，

κηδείους, οἳ πάντες ὀλέθριον ἦμαρ ἐπέσπον.

那些可爱的人，也全都迎来了毁灭之日。

295

οὐδὲ μὲν οὐδέ μʼ ἔασκες, ὅτʼ ἄνδρʼ ἐμὸν ὠκὺς Ἀχιλλεὺς

然而，当神速的阿喀琉斯杀死了我的丈夫、

ἔκτεινεν, πέρσεν δὲ πόλιν θείοιο Μύνητος,

毁灭了神圣的米内斯之城时，你甚至不让我

κλαίειν, ἀλλά μʼ ἔφασκες Ἀχιλλῆος θείοιο

哭泣，而是对我说你会让我成为神圣阿喀琉斯

κουριδίην ἄλοχον θήσειν, ἄξειν τʼ ἐνὶ νηυσὶν

正式迎娶的妻子，用船将我

ἐς Φθίην, δαίσειν δὲ γάμον μετὰ Μυρμιδόνεσσι.

带到弗提亚，并在米尔米东人中为我们举行婚礼。

300

τώ σʼ ἄμοτον κλαίω τεθνηότα μείλιχον αἰεί.

因此，你这生前永远温和的人死去了，我便无休止地为你痛哭。”

ὣς ἔφατο κλαίουσʼ, ἐπὶ δὲ στενάχοντο γυναῖκες

她流泪这样说着，其他妇女们也跟着一同哀悼，

Πάτροκλον πρόφασιν,¹ σφῶν δʼ αὐτῶν κήδεʼ ἑκάστη.

表面上是为了帕特罗克洛斯，实际上每个人都是在痛哭自己的不幸。

αὐτὸν δʼ ἀμφὶ γέροντες Ἀχαιῶν ἠγερέθοντο

阿开亚的众长老聚集在阿喀琉斯周围，

λισσόμενοι δειπνῆσαι· ὃ δʼ ἠρνεῖτο στεναχίζων·

恳求他吃晚饭；但他呻吟着拒绝了：

305

λίσσομαι, εἴ τις ἔμοιγε φίλων ἐπιπείθεθʼ ἑταίρων,

“如果亲爱的同伴中有人听从我的话，我恳求你们，

μή με πρὶν σίτοιο κελεύετε μηδὲ ποτῆτος

在太阳落山之前，不要劝我用食物或饮料

ἄσασθαι φίλον ἦτορ, ἐπεί μʼ ἄχος αἰνὸν ἱκάνει·

饱足我这颗痛苦的心，因为可怕的悲伤已经袭上心头；

δύντα δʼ ἐς ἠέλιον μενέω καὶ τλήσομαι ἔμπης.

我将坚持等待，直到日落，无论如何都要忍耐。”

ὣς εἰπὼν ἄλλους μὲν ἀπεσκέδασεν βασιλῆας,

他这样说罢，便遣散了其他的国王，

310

δοιὼ δʼ Ἀτρεΐδα μενέτην καὶ δῖος Ὀδυσσεὺς

唯有阿特柔斯的两个儿子、高贵的奥德修斯、

Νέστωρ Ἰδομενεύς τε γέρων θʼ ἱππηλάτα Φοῖνιξ

内斯托尔、伊多墨纽斯以及年迈的驭马者菲尼克斯留了下来，

τέρποντες πυκινῶς ἀκαχήμενον· οὐδέ τι θυμῷ

极力抚慰这位深感哀痛的人；但他的内心

τέρπετο, πρὶν πολέμου στόμα δύμεναι² αἱματόεντος.

绝不愿受到抚慰，直到他投入那血腥战争的旋涡之中。

μνησάμενος δʼ ἁδινῶς ἀνενείκατο φώνησέν τε·

他深深地回忆起往事，长叹一声，开口说道：

315

ἦ ῥά νύ μοί ποτε καὶ σὺ δυσάμμορε φίλταθʼ ἑταίρων

“不运的、我最亲爱的同伴啊，曾经也是你

αὐτὸς ἐνὶ κλισίῃ λαρὸν παρὰ δεῖπνον ἔθηκας

亲自在营帐中，迅速而敏捷地为我摆上美味的饭食，

αἶψα καὶ ὀτραλέως, ὁπότε σπερχοίατʼ Ἀχαιοὶ

每当阿开亚人急于对驯马的特洛伊人

Τρωσὶν ἐφʼ ἱπποδάμοισι φέρειν πολύδακρυν Ἄρηα.

发动那令人流泪的战斗之时。

νῦν δὲ σὺ μὲν κεῖσαι δεδαϊγμένος, αὐτὰρ ἐμὸν κῆρ

可现在你却被砍伤躺在这里，而我的心

320

ἄκμηνον πόσιος καὶ ἐδητύος, ἔνδον ἐόντων,

虽然营帐里存有食物，却因为对你的思念，

σῇ ποθῇ· οὐ μὲν γάρ τι κακώτερον ἄλλο πάθοιμι,

绝不肯沾染饮料和食物；我不可能遭遇比这更痛苦的事了，

οὐδʼ εἴ κεν τοῦ πατρὸς ἀποφθιμένοιο πυθοίμην,

即使我得知我的父亲已经去世，

ὅς που νῦν Φθίηφι τέρεν κατὰ δάκρυον εἴβει

他现在大概正在弗提亚为失去

χήτεϊ τοιοῦδʼ υἷος· ὃ δʼ ἀλλοδαπῷ ἐνὶ δήμῳ

这样的儿子而流下温柔的眼泪；而我却在异乡，

325

εἵνεκα ῥιγεδανῆς Ἑλένης Τρωσὶν πολεμίζω·

为了那令人战栗的赫勒涅而与特洛伊人交战；

ἠὲ τὸν ὃς Σκύρῳ μοι ἔνι τρέφεται φίλος υἱός,

或者即使得知我那在斯库罗斯岛抚养长大的亲爱儿子，

εἴ που ἔτι ζώει γε Νεοπτόλεμος θεοειδής.

如果神圣的涅俄普托勒摩斯现在还活着的话。

πρὶν μὲν γάρ μοι θυμὸς ἐνὶ στήθεσσιν ἐώλπει

因为以前我胸中的心一直期盼着，

οἶον ἐμὲ φθίσεσθαι ἀπʼ Ἄργεος ἱπποβότοιο

唯有我一个人会在远离牧马的阿耳戈斯的

330

αὐτοῦ ἐνὶ Τροίῃ, σὲ δέ τε Φθίην δὲ νέεσθαι,

特洛伊死去，而你则回到弗提亚，

ὡς ἄν μοι τὸν παῖδα θοῇ ἐνὶ νηῒ μελαίνῃ

好让你用快速的黑色船只，将我的孩子

Σκυρόθεν ἐξαγάγοις καί οἱ δείξειας ἕκαστα

从斯库罗斯接出来，并向他展示我的一切：

κτῆσιν ἐμὴν δμῶάς τε καὶ ὑψερεφὲς μέγα δῶμα.

我的财产、仆役，以及高大宽敞的宅邸。

ἤδη γὰρ Πηλῆά γʼ ὀΐομαι ἢ κατὰ πάμπαν

因为我现在认为，佩琉斯要么已经完全

335

τεθνάμεν, ἤ που τυτθὸν ἔτι ζώοντʼ ἀκάχησθαι

去世，要么即使在可恨的暮年中残喘，也必定在

γήραΐ τε στυγερῷ καὶ ἐμὴν ποτιδέγμενον αἰεὶ

终日忧心忡忡，时刻等待着关于我的

λυγρὴν ἀγγελίην, ὅτʼ ἀποφθιμένοιο πύθηται.

噩耗，等待着听到我的死讯。”

ὣς ἔφατο κλαίων, ἐπὶ δὲ στενάχοντο γέροντες,

他流泪这样说着，众长老也随之叹息，

μνησάμενοι τὰ ἕκαστος ἐνὶ μεγάροισιν ἔλειπον·

每个人都想起了他们留在自己家园里的亲人。

340

μυρομένους δʼ ἄρα τούς γε ἰδὼν ἐλέησε Κρονίων,

看到他们哭泣，克罗诺斯之子心生怜悯，

αἶψα δʼ Ἀθηναίην ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·

随即对雅典娜说出了羽翼般的言语：

τέκνον ἐμόν, δὴ πάμπαν ἀποίχεαι ἀνδρὸς ἑῆος.³

“我的孩子，你完全抛弃了你所钟爱的勇士。

ἦ νύ τοι οὐκέτι πάγχυ μετὰ φρεσὶ μέμβλετʼ Ἀχιλλεύς;

难道阿喀琉斯已经完全不在你的心上了吗？

κεῖνος ὅ γε προπάροιθε νεῶν ὀρθοκραιράων

他正独自坐在高耸的战船前，

345

ἧσται ὀδυρόμενος ἕταρον φίλον· οἳ δὲ δὴ ἄλλοι

哀悼他那亲爱的同伴；而其他所有人

οἴχονται μετὰ δεῖπνον, ὃ δʼ ἄκμηνος καὶ ἄπαστος.

都去吃晚饭了，唯独他绝食不语，忍饥挨饿。

ἀλλʼ ἴθι οἱ νέκτάρ τε καὶ ἀμβροσίην ἐρατεινὴν

去吧，将神圣的琼浆和甜美的仙馔

στάξον ἐνὶ στήθεσσʼ, ἵνα μή μιν λιμὸς ἵκηται.

滴入他的胸膛，免得饥饿折磨他。”

ὣς εἰπὼν ὄτρυνε πάρος μεμαυῖαν Ἀθήνην·

他这样说罢，促使本已跃跃欲试的雅典娜动身；

350

ἣ δʼ ἅρπῃ ἐϊκυῖα τανυπτέρυγι λιγυφώνῳ

雅典娜宛如一只展翅高飞、鸣声嘹亮的猛禽，

οὐρανοῦ ἐκκατεπᾶλτο διʼ αἰθέρος. αὐτὰρ Ἀχαιοὶ

从天空中穿过大气飞扑而下。此时，阿开亚人

αὐτίκα θωρήσσοντο κατὰ στρατόν· ἣ δʼ Ἀχιλῆϊ

正准备在全军中披挂上阵；而她则在阿喀琉斯的

νέκταρ ἐνὶ στήθεσσι καὶ ἀμβροσίην ἐρατεινὴν

胸膛中滴入神圣的琼浆和甜美的仙馔，

στάξʼ, ἵνα μή μιν λιμὸς ἀτερπὴς γούναθʼ ἵκοιτο·

免得难耐的饥饿使他的双膝失去力量。

语法注3 条

19.302Πάτροκλον πρόφασιν
宾格的 πρόφασιν 在语法上充当副词性宾格（“以帕特罗克洛斯为借口/名义”）或同格成分。这一表达精妙地揭示了女性们心理的双重性：她们表面上在为帕特罗克洛斯的死而痛哭，实际上却是在哀悼自己作为战争俘虏的悲惨境遇。
19.313πρὶν πολέμου στόμα δύμεναι
连词 πρίν 搭配不定过去时不定式 δύμεναι（荷马方言，相当于 δῦναι）构成表示“在……之前”的从属结构。由于不定式的逻辑主语与主句相同（即阿喀琉斯），故予以省略。“战争之口”（πολέμου στόμα）是一个生动的隐喻，指代战斗最激烈的前线或战争本身可怕的吞噬力。
19.342ἀνδρὸς ἑῆος
此处的 ἑῆος 并非形容词 ἐύ斯 / ἠΰ斯（意为“优秀的/高贵的”）的属格，而是物主形容词 ἑός（“他自己的/自家的”）的史诗属格形式，在此指代雅典娜“你自己的（钟爱的）勇士”。这强化了宙斯提醒雅典娜去关怀她所庇护的阿喀琉斯的语气。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-23 发布）・修订记录（1 处，最近 2026-09-21）

2026-09-21 AI校阅 — 译文 1 处

urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.humanitext-grc2:19.284-19.354