阿基琉斯的祈求与帕特罗克洛斯出击｜荷马《伊利亚特》第十六卷第223–295行希腊语原文·中文译文

223

θῆκʼ ἐπὶ νηὸς ἄγεσθαι ἐῢ πλήσασα χιτώνων

这只箱子是银足忒提斯为了让他带上船而放的，里面装满了内衣、

χλαινάων τʼ ἀνεμοσκεπέων οὔλων τε ταπήτων.

防风的外套和厚厚的毯子。

225

ἔνθα δέ οἱ δέπας ἔσκε τετυγμένον, οὐδέ τις ἄλλος

箱中有一只为他精制而成的杯子，没有其他任何

οὔτʼ ἀνδρῶν πίνεσκεν ἀπʼ αὐτοῦ αἴθοπα οἶνον,

男子会用它来饮用闪光的红酒，

οὔτέ τεῳ σπένδεσκε θεῶν, ὅτε μὴ¹ Διὶ πατρί.

他自己也从不用它向任何神明献祭，除了向父神宙斯。

τό ῥα τότʼ ἐκ χηλοῖο λαβὼν ἐκάθηρε θεείῳ

此时，他将它从箱子里拿出来，首先用硫磺

πρῶτον, ἔπειτα δʼ ἔνιψʼ ὕδατος καλῇσι ῥοῇσι,

净化，接着用清澈美丽的流水冲洗，

230

νίψατο δʼ αὐτὸς χεῖρας, ἀφύσσατο δʼ αἴθοπα οἶνον.

随后他自己洗了手，并汲取了闪光的红酒。

εὔχετʼ ἔπειτα στὰς μέσῳ ἕρκεϊ, λεῖβε δὲ οἶνον

接着他站在庭院中央，仰望天空，

οὐρανὸν εἰσανιδών· Δία δʼ οὐ λάθε τερπικέραυνον·

奠酒并祈祷；这没有逃过喜悦雷霆的宙斯的眼睛：

Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε Πελασγικὲ τηλόθι ναίων

“多多纳的君王、佩拉斯吉人的宙斯啊，你居住在远方，

Δωδώνης μεδέων δυσχειμέρου, ἀμφὶ δὲ Σελλοὶ

统治着冬季严寒的多多纳，在你周围居住着

235

σοὶ ναίουσʼ ὑποφῆται ἀνιπτόποδες χαμαιεῦναι,

你的传言人塞洛伊人，他们不洗双脚，睡在地上，

ἠμὲν δή ποτʼ ἐμὸν ἔπος ἔκλυες εὐξαμένοιο,

既然你以前曾听见我祈祷的话语，

τίμησας μὲν ἐμέ, μέγα δʼ ἴψαο λαὸν Ἀχαιῶν,

重用了我，却极大地惩罚了阿开亚人的军队，

ἠδʼ ἔτι καὶ νῦν μοι τόδʼ ἐπικρήηνον ἐέλδωρ·

那么现在也请为我实现这个愿望吧：

αὐτὸς μὲν γὰρ ἐγὼ μενέω νηῶν ἐν ἀγῶνι,

因为我自己将留在战船聚集的地方，

240

ἀλλʼ ἕταρον πέμπω πολέσιν μετὰ Μυρμιδόνεσσι

但我派我的同伴带领众多的密耳弥冬人

μάρνασθαι· τῷ κῦδος ἅμα πρόες εὐρύοπα Ζεῦ,

去战斗；广鸣的宙斯啊，请赐予他荣耀，

θάρσυνον δέ οἱ ἦτορ ἐνὶ φρεσίν, ὄφρα καὶ Ἕκτωρ

并让他在胸中坚定意志，以便让赫克托尔

εἴσεται ἤ ῥα καὶ οἶος ἐπίστηται πολεμίζειν

也知道，我们的扈从即使独自一人是否也懂得如何战斗，

ἡμέτερος θεράπων, ἦ οἱ τότε² χεῖρες ἄαπτοι

还是只有当我亲自投入战神的纷扰时，

245

μαίνονθʼ, ὁππότʼ ἐγώ περ ἴω μετὰ μῶλον Ἄρηος.

他那无敌的双臂才会狂怒。

αὐτὰρ ἐπεί κʼ ἀπὸ ναῦφι μάχην ἐνοπήν τε δίηται,

但是，一旦他将战斗和喧嚣从船旁赶走，

ἀσκηθής μοι ἔπειτα θοὰς ἐπὶ νῆας ἵκοιτο

就请让他安然无恙地回到快速的战船旁，

τεύχεσί τε ξὺν πᾶσι καὶ ἀγχεμάχοις ἑτάροισιν.

带着他所有的铠甲和贴身战斗的同伴。”

ὣς ἔφατʼ εὐχόμενος, τοῦ δʼ ἔκλυε μητίετα Ζεύς.

他这样祈祷着，足智多谋的宙斯听见了他的祈求。

250

τῷ δʼ ἕτερον μὲν ἔδωκε πατήρ, ἕτερον δʼ ἀνένευσε·³

父神成全了他的一个愿望，但拒绝了另一个：

νηῶν μέν οἱ ἀπώσασθαι πόλεμόν τε μάχην τε

他允许帕特罗克洛斯将战争和冲突从船旁驱逐，

δῶκε, σόον δʼ ἀνένευσε μάχης ἐξαπονέεσθαι.

但拒绝让他从战斗中安全生还。

ἤτοι ὃ μὲν σπείσας τε καὶ εὐξάμενος Διὶ πατρὶ

当他向父神宙斯奠酒并祈祷完毕后，

ἂψ κλισίην εἰσῆλθε, δέπας δʼ ἀπέθηκʼ ἐνὶ χηλῷ,

他重新走入天幕，将杯子收回箱中，

255

στῆ δὲ πάροιθʼ ἐλθὼν κλισίης, ἔτι δʼ ἤθελε θυμῷ

走出来站在天幕前，心里依然渴望

εἰσιδέειν Τρώων καὶ Ἀχαιῶν φύλοπιν αἰνήν.

观看特洛伊人和阿开亚人之间可怕的厮杀。

οἳ δʼ ἅμα Πατρόκλῳ μεγαλήτορι θωρηχθέντες

而那些与豪迈的帕特罗克洛斯一同披挂整齐的战士们，

ἔστιχον, ὄφρʼ ἐν Τρωσὶ μέγα φρονέοντες ὄρουσαν.

列队前行，直到他们意气风发地冲向特洛伊人。

αὐτίκα δὲ σφήκεσσιν ἐοικότες ἐξεχέοντο

他们顿时像路旁的黄蜂一样涌了出来，

260

εἰνοδίοις, οὓς παῖδες ἐριδμαίνωσιν ἔθοντες

那些黄蜂常被孩子们故意挑逗，

αἰεὶ κερτομέοντες ὁδῷ ἔπι οἰκίʼ ἔχοντας

孩子们总是在路旁戏弄那些筑巢的黄蜂，

νηπίαχοι· ξυνὸν δὲ κακὸν πολέεσσι τιθεῖσι.

愚蠢的顽童，给许多人带来了共同的灾祸。

τοὺς δʼ εἴ περ παρά τίς τε κιὼν ἄνθρωπος ὁδίτης

如果某个路过的行人在走动时

κινήσῃ ἀέκων, οἳ δʼ ἄλκιμον ἦτορ ἔχοντες

无意中惊扰了它们，它们便怀着勇敢的心，

265

πρόσσω πᾶς πέτεται καὶ ἀμύνει οἷσι τέκεσσι.

全部向前飞去，保护自己的幼子。

τῶν τότε Μυρμιδόνες κραδίην καὶ θυμὸν ἔχοντες

密耳弥冬人当时便怀着那样的心和斗志，

ἐκ νηῶν ἐχέοντο· βοὴ δʼ ἄσβεστος ὀρώρει.

从战船中涌出；无法遏制的呐喊声随之响起。

Πάτροκλος δʼ ἑτάροισιν ἐκέκλετο μακρὸν ἀΰσας·

帕特罗克洛斯对同伴们大声呼喊：

Μυρμιδόνες ἕταροι Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος

“密耳弥冬人，佩琉斯之子阿基琉斯的同伴们，

270

ἀνέρες ἔστε φίλοι, μνήσασθε δὲ θούριδος ἀλκῆς,

朋友们，成为勇士吧，记住那狂热的斗志，

ὡς ἂν Πηλεΐδην τιμήσομεν,⁴ ὃς μέγʼ ἄριστος

为了让我们能为佩琉斯之子争光，他在船旁是阿开亚人中

Ἀργείων παρὰ νηυσὶ καὶ ἀγχέμαχοι θεράποντες,

最杰出的人物，他的扈从也是贴身战斗的好手，

γνῷ δὲ καὶ Ἀτρεΐδης εὐρὺ κρείων Ἀγαμέμνων

并让那统治宽广的阿特柔斯之子阿伽门农知道

ἣν ἄτην,⁵ ὅ τʼ ἄριστον Ἀχαιῶν οὐδὲν ἔτισεν.

他自己的狂妄，因为他根本没有尊重阿开亚人中最优秀的人。”

275

ὣς εἰπὼν ὄτρυνε μένος καὶ θυμὸν ἑκάστου,

他这样说着，激发起每个人的力量和斗志。

ἐν δʼ ἔπεσον Τρώεσσιν ἀολλέες· ἀμφὶ δὲ νῆες

他们成群结队地扑向特洛伊人；在他们周围，战船

σμερδαλέον κονάβησαν ἀϋσάντων ὑπʼ Ἀχαιῶν.

在阿开亚人的呐喊声中发出了可怕的回响。

Τρῶες δʼ ὡς εἴδοντο Μενοιτίου ἄλκιμον υἱὸν

特洛伊人一看到墨诺提俄斯那勇敢的儿子，

αὐτὸν καὶ θεράποντα σὺν ἔντεσι μαρμαίροντας,

看到他本人和他的扈从在铠甲中闪闪发光，

280

πᾶσιν ὀρίνθη θυμός, ἐκίνηθεν δὲ φάλαγγες

所有人的心都动摇了，他们的方阵开始混乱，

ἐλπόμενοι παρὰ ναῦφι ποδώκεα Πηλεΐωνα

以为在战船旁，那捷足的佩琉斯之子

μηνιθμὸν μὲν ἀπορρῖψαι, φιλότητα δʼ ἑλέσθαι·

已抛弃了愤怒，选择重修旧好；

πάπτηνεν δὲ ἕκαστος ὅπῃ φύγοι αἰπὺν ὄλεθρον.

每个人都在四下张望，寻找逃避彻底毁灭的生路。

Πάτροκλος δὲ πρῶτος ἀκόντισε δουρὶ φαεινῷ

帕特罗克洛斯首先投出了他那闪亮的标枪，

285

ἀντικρὺ κατὰ μέσσον, ὅθι πλεῖστοι κλονέοντο,

直刺向人群最混乱的中央，

νηῒ πάρα πρυμνῇ μεγαθύμου Πρωτεσιλάου,

就在豪迈的普罗特西劳斯那快速战船的船尾旁，

καὶ βάλε Πυραίχμην, ὃς Παίονας ἱπποκορυστὰς

击中了皮赖克墨斯，他曾率领着善骑的派奥尼亚人

ἤγαγεν ἐξ Ἀμυδῶνος ἀπʼ Ἀξιοῦ εὐρὺ ῥέοντος·

从阿米冬、从宽阔的阿克西俄斯河畔走来；

τὸν βάλε δεξιὸν ὦμον· ὃ δʼ ὕπτιος ἐν κονίῃσι

击中了他的右肩；他呻吟着仰面

290

κάππεσεν οἰμώξας, ἕταροι δέ μιν ἀμφεφόβηθεν

倒在尘土中，他的同伴派奥尼亚人在他周围惊恐万分；

Παίονες· ἐν γὰρ Πάτροκλος φόβον ἧκεν ἅπασιν

因为帕特罗克洛斯杀死了他们的领袖，

ἡγεμόνα κτείνας, ὃς ἀριστεύεσκε μάχεσθαι.

这位在战斗中最为英勇的人，从而在他们所有人心中播下了恐惧。

ἐκ νηῶν δʼ ἔλασεν, κατὰ δʼ ἔσβεσεν αἰθόμενον πῦρ.

他将敌人从战船旁赶走，并扑灭了熊熊燃烧的烈火。

ἡμιδαὴς δʼ ἄρα νηῦς λίπετʼ αὐτόθι· τοὶ δὲ φόβηθεν

半烧焦的战船被留在了原地；而特洛伊人

295

Τρῶες θεσπεσίῳ ὁμάδῳ· Δαναοὶ δʼ ἐπέχυντο

伴随着可怕的喧嚣四处逃散；达奈人则如潮水般涌入。

语法注5 条

16.227ὅτε μὴ
短语 ὅτε μὴ（字面意思是“当不……时”）用作条件粒子，表示除外，意为“除了……之外”。在此处指“除了向父神宙斯”。
16.243ἤ ῥα καὶ οἶος ἐπίστηται... ἦ οἱ τότε...
关联词 ἤ... ἦ... 引导依赖于主句动词 εἴσεται（“将知道”）的间接双重疑问句，表示“是……还是……”。
16.250ἕτερον μὲν ἔδωκε πατήρ, ἕτερον δʼ ἀνένευσε
代词 ἕτερον（“其一……另一……”）通过 μὲν... δέ... 形成对比，第 251–252 行随后的不定式（ἀπώσασθαι 和 ἐξαπονέεσθαι）作为同位语分别解释了“应允的事”和“拒绝的事”。
16.271ὡς ἂν Πηλεΐδην τιμήσομεν
连词 ὡς ἂν 后接直说法语气将来时（在某些手稿传统中为虚拟语气过去时）构成目的从句，表示“为了让我们能为佩琉斯之子争光”。
16.273γνῷ δὲ καὶ Ἀτρεΐδης... ἣν ἄτην
由关系代词 ἣν（“他自己的[狂妄]”）引导的从句作为动词 γνῷ（“得以知道”）的直接宾语，完成了帕特罗克洛斯劝诫的第二个目的。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-23 发布）・修订记录（2 处，最近 2026-09-21）

2026-09-21 AI校阅 — 注 2 处

urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.humanitext-grc2:16.223-16.295