宇宙论体系与同化于神的伦理学说｜《哲人言行录》§3.1.73-3.1.78（第欧根尼·拉尔修）希腊语原文与中文翻译

Συνεστάναι δὲ τὸν κόσμον ἐκ πυρός, ὕδατος, ἀέρος, γῆς. ἐκ πυρὸς μέν, ὅπως ὁρατὸς ᾖ· ἐκ γῆς δέ, ὅπως στερεός· ἐξ ὕδατος δὲ καὶ ἀέρος, ὅπως ἀνάλογος — αἱ γὰρ τῶν στερεῶν δυνάμεις δύο μεσότησιν ἀναλογοῦσιν ὡς ἓν γενέσθαι τὸ πᾶν¹ — ἐξ ἁπάντων δέ, ἵνα τέλειος καὶ ἄφθαρτος ᾖ. Χρόνον τε γενέσθαι εἰκόνα τοῦ ἀϊδίου. κἀκεῖνον μὲν ἀεὶ μένειν, τὴν δὲ τοῦ οὐρανοῦ φορὰν χρόνον εἶναι· καὶ γὰρ νύκτα καὶ ἡμέραν καὶ μῆνα καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα χρόνου μέρη εἶναι. διόπερ ἄνευ τῆς τοῦ κόσμου φύσεως οὐκ εἶναι χρόνον· ἅμα γὰρ ὑπάρχειν αὐτῷ καὶ χρόνον εἶναι.

他认为宇宙由火、水、气、土构成：由火构成是为了使其可见；由土构成是为了使其坚固；由水和气构成是为了使其成比例——因为立体的幂度（立体数）借助两个比例中项而成比例，从而使全体结合为一——；而由全部元素构成，则是为了使其完备且不朽。时间是作为永恒的摹像而生成的。永恒长存，而天体的运转即是时间；因为夜晚、白昼、月份以及所有此类事物都是时间的部分。因此，没有宇宙的自然结构便没有时间；因为时间与宇宙共存，并且即是时间。

Πρὸς δὲ χρόνου γένεσιν ἥλιον καὶ σελήνην καὶ τὰ πλανώμενα γενέσθαι. ὅπως δὲ διάδηλος τῶν ὡρῶν ᾖ ἀριθμὸς καὶ μετάσχοι τὰ ζῷα ἀριθμοῦ, τὸ τοῦ ἡλίου φῶς ἀνάψαι τὸν θεόν. εἶναι δὲ ἐν μὲν τῷ ὑπὲρ γῆς κύκλῳ σελήνην, ἐν δὲ τῷ ἐχομένῳ ἥλιον, ἐν δὲ τοῖς ἐπάνω τοὺς πλανήτας. ἔμψυχον δὲ πάντως διὰ τὸ ἐμψύχῳ φορᾷ δεδέσθαι. ἵνα δὲ ὁ κόσμος τελειωθῇ γενόμενος ὁμοίως τῷ νοητῷ ζῴῳ, τὴν τῶν ἄλλων ζῴων γενέσθαι φύσιν. ἐπεὶ οὖν ἐκεῖνο εἶχε, καὶ τὸν οὐρανὸν δεῖν ἔχειν. θεοὺς μὲν οὖν ἔχειν τὸ πολὺ πυρίνους· εἶναι δὲ τρία γένη τἆλλα, πτηνόν, ἔνυδρον, πεζόν.

为了时间的生成，太阳、月亮和行星便生成了。为了使时节的数目清晰可辨，并使活物得以分有数，神点燃了太阳的光芒。在靠近大地之上的圆环中有月亮，在紧接着的圆环中有太阳，而在其上的诸圆环中则有诸行星。宇宙全然是有生命的，因为它与有生命的运动结合在一起。为了使宇宙生成得类似于可知活物而达于完善，其他活物的自然品类便生成了。因此，既然那个范型拥有这些活物，天体也必须拥有它们。天体主要拥有由火构成的神祇；其余三类则是飞禽、水族和走兽。

γῆν δὲ πρεσβυτάτην μὲν εἶναι τῶν ἐν τῷ οὐρανῷ θεῶν· γενέσθαι δὲ ὡς δημιούργημα νύκτα καὶ ἡμέραν ποιεῖν· οὖσαν δʼ ἐπὶ τοῦ μέσου κινεῖσθαι περὶ τὸ μέσον². ἐπεὶ δʼ αἰτίαι εἰσὶ δύο, τὰ μὲν διὰ νοῦ εἶναι, τὰ δʼ ἐξ ἀναγκαίας αἰτίας, φησί, λεκτέον. ταῦτα δʼ ἐστὶν ἀήρ, πῦρ, γῆ, ὕδωρ — καὶ οὐκ ὄντα μὲν στοιχεῖα κατὰ ἀκρίβειαν, ἀλλὰ δεκτικά. ταῦτα δʼ ἐκ τῶν τριγώνων εἶναι συντιθεμένων καὶ διαλύεσθαι εἰς ταῦτα· στοιχεῖα δʼ αὐτῶν εἶναι τό τε πρόμηκες τρίγωνον καὶ τὸ ἰσοσκελές.

大地是天体诸神中最古老的。它作为造物生成，以产生夜晚和白昼；它居于中心，围绕着中心运动。他说，既然原因有二，就必须说明，一部分事物是经由理智而成的，另一部分事物则是出自必然的原因。这些（必然的原因）即是气、火、土、水——严格说来它们并非元素，而是受容体。它们由拼合而成的三角形构成，并消解为这些三角形；它们的元素则是直角不等边三角形和等腰三角形。

Ἀρχὰς μὲν οὖν εἶναι καὶ αἴτια τὰ λεχθέντα δύο ὧν μὲν παράδειγμα τὸν θεὸν καὶ τὴν ὕλην³· ὅπερ ἀνάγκη ἄμορφον εἶναι ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων δεκτικῶν. αἴτιον δὲ τούτων ἐξ ἀνάγκης εἶναι· δεχόμενον γάρ πως τὰς ἰδέας γεννᾶν τὰς οὐσίας, καὶ διʼ ἀνομοιότητα δυνάμεως κινεῖσθαι καὶ κινούμενον τὰ γινόμενα ἐξ αὐτῆς ἀντικινεῖν. ταῦτα δὲ πρὶν μὲν ἀλόγως κινεῖσθαι καὶ ἀτάκτως, ἐπεὶ δὲ ἤρξαντο συνιστάναι τὸν κόσμον, ἐκ τῶν ἐνδεχομένων ὑπὸ τοῦ θεοῦ συμμέτρως καὶ τεταγμένως γενέσθαι.

因此，所说的二者即是本原与原因，其中之一是作为范型的神，另一是质料；正如在其他受容体的情形中一样，质料必然是无定形的。质料出自必然性而作为这些事物的原因；因为它以某种方式接受诸形相（理念）而生成诸实体，并因其力量（性质）的不相称而运动，且在受动的同时反作用于从它生成的事物。这些事物起初无理性且混乱地运动，但当它们开始构成宇宙时，便在可能范围内被神赋予了匀称与秩序。

τὰς μὲν γὰρ αἰτίας καὶ πρὸ τῆς οὐρανοποιίας δύο εἶναι καὶ τρίτην γένεσιν, ἀλλʼ οὐ σαφεῖς, ἴχνη δὲ μόνον καὶ ἀτάκτους· ἐπειδὴ δὲ ὁ κόσμος ἐγένετο, λαβεῖν καὶ ταύτας τάξιν. ἐξ ἁπάντων δὲ τῶν ὑπαρχόντων σωμάτων γενέσθαι τὸν οὐρανόν. δοκεῖ δʼ αὐτῷ τὸν θεὸν ὡς καὶ τὴν ψυχὴν ἀσώματον εἶναι· οὕτω γὰρ μάλιστα φθορᾶς καὶ πάθους ἀνεπίδεκτον ὑπάρχειν. τὰς δὲ ἰδέας ὑφίσταται, καθὰ καὶ προείρηται, αἰτίας τινὰς καὶ ἀρχὰς τοῦ τοιαῦτʼ εἶναι τὰ φύσει συνεστῶτα, οἷάπερ ἐστὶν αὐτά.

因为在天体制作之前，两个原因与作为第三者的生成便已存在，但并不清晰，仅仅是痕迹且处于混乱之中；然而当宇宙生成后，这些也获得了秩序。天体是由全部现存的物体生成的。在他看来，神如同灵魂一样是非物体的；因为唯有如此，它才最能免于毁灭与被动承受。正如前文所述，他设定形相（理念）为某种原因与本原，使得由自然所构成的诸事物具有与诸形相自身相同的性质。

Περὶ δὲ ἀγαθῶν ἢ κακῶν τοιαῦτα ἔλεγε. τέλος μὲν εἶναι τὴν ἐξομοίωσιν τῷ θεῷ. τὴν δʼ ἀρετὴν αὐτάρκη μὲν εἶναι πρὸς εὐδαιμονίαν. ὀργάνων δὲ προσδεῖσθαι τῶν περὶ σῶμα πλεονεκτημάτων, ἰσχύος, ὑγιείας, εὐαισθησίας, τῶν ὁμοίων· καὶ τῶν ἐκτός, οἷον πλούτου καὶ εὐγενείας καὶ δόξης. οὐδὲν δὲ ἧττον εὐδαίμονα ἔσεσθαι τὸν σοφόν, κἂν ταῦτα μὴ παρῇ. πολιτεύσεσθαι αὖ καὶ γαμήσειν καὶ τοὺς κειμένους νόμους οὐ παραβήσεσθαι· ἐκ δὲ τῶν ἐνδεχομένων καὶ νομοθετήσειν τῇ ἑαυτοῦ πατρίδι, ἐὰν μὴ τέλεον εὐπαραίτητα ὁρᾷ τὰ πράγματα⁴ ἐν ὑπερβαλλούσῃ διαφθορᾷ δήμου.

关于善与恶，他曾作如是说：终极目的在于同化于神。美德对于幸福而言是自足的；但它还需要器具，即关于肉体的益处，如力量、健康、敏锐的感觉及类似之物；以及外在的益处，如财富、高贵出身与声望。然而，即便没有这些，智者也绝非不幸福。他还会参与城邦政治，娶妻生子，且不违背既定的法律；在情况允许的范围内，他也将为自己的祖国制定法律，除非他在民众极度堕落之中看到局势已全然无可救药。

语法注4 条

3.1.73αἱ γὰρ τῶν στερεῶν δυνάμεις δύο μεσότησιν ἀναλογοῦσιν ὡς ἓν γενέσθαι τὸ πᾶν
总结柏拉图《蒂迈欧篇》31b–32b的论述。此处δυνάμεις为数学/几何术语，指立体的“幂度”或立体数；在两个立体数之间需要插入两个几何比例中项（δύο μεσότητες）以构成连比例（ἀναλογοῦσιν），这也是在火与土之间必须安排气与水这两种中间元素的依据。
3.1.75οὖσαν δʼ ἐπὶ τοῦ μέσου κινεῖσθαι περὶ τὸ μέσον
反映了《蒂迈欧篇》40b–c关于大地“缠绕/旋转于贯穿全体之轴”（ἰλλομένην δὲ...）的著名难解文句。第欧根尼此处表述为大地位于中心（ἐπὶ τοῦ μέσου）并围绕中心运动（κινεῖσθαι περὶ τὸ μέσον），指大地居于宇宙中心并在中心轴周围发生运动（自转或微小震荡）。
3.1.76ὧν μὲν παράδειγμα τὸν θεὸν καὶ τὴν ὕλην
承接前文ἀρχὰς... δύο（前述的两个本原/原因）的高度浓缩句式：ὧν是表示部分关系的代词，后接通篇间接引语的不定式结构；παράδειγμα作тὸν θεόν的同位语或谓语，与тὴν ὕλην相对置，意为“其中之一是作为范型的神，另一则是质料”。
3.1.78ἐὰν μὴ τέλεον εὐπαραίτητα ὁρᾷ τὰ πράγματα
形容词εὐπαραίτητος字面意为“易受规劝的、可平息的”，用于事态（τὰ πράγματα）时表示“可以挽回的、可调解补救的”。配合否定连词ἐὰν μή，意为“除非他在民众极度堕落之中看到局势已全然无可救药/不可挽回”。

模型：gemini-3.8-flashurn:cts:greekLit:tlg0004.tlg001.humanitext-grc2:3.1.73-3.1.78