Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 冠について §1-2

冠の着用を拒否した兵士と教会の伝統

1 / 10 箇所 · ラテン語

要旨

軍隊で月桂冠の着用を拒否して逮捕されたキリスト教徒の兵士の逸話を紹介し、聖書に明示的に許容されていない慣習に従うことを禁じる教会の規律と伝統の権威について論じ始める。

§1Proxime factum est: Liberalitas praestantissimorum imperatorum expungebatur in castris, milites laureati adibant.
ごく最近、このようなことがあった。 きわめて卓越した皇帝たちの恩賞が陣営において支払われ、兵士たちが月桂冠を被って進み出ていた。
Quidam illic magis dei miles ceteris constantior fratribus, qui se duobus dominis servire posse praesumpserant, solus libero capite, coronamento in manu otioso, vulgato iam et ista disciplina Christiano, relucebat.
その中に、他のキリスト教徒の兄弟たちよりも毅然とした、ある、よりいっそう神の兵士たる男がいた。 彼らは自分が二人の主人に仕えることができるとうぬぼれていたのだが。 彼一人が、頭をあらわにし、冠を手の中で無用なものとして持ち、すでにその規律のもとでキリスト教徒として知れ渡りつつ、光を放っていた。
Denique singuli designare, eludere eminus, infrendere cominus.
ついに、人々は彼を一人ずつ指差し、遠くから嘲り、近くから歯噛みした。
Murmur tribuno defertur; et persona iam ex ordine decesserat.
ざわめきが部隊長へと伝えられ、その人物はすでに列から外れていた。
Statim tribunus, Cur, inquit, tam diversus habitus? Negavit ille sibi cum ceteris licere.
直ちに部隊長が言った。 「なぜ、それほど異なった身なりをしているのか? 」彼は、自分には他の者たちと同じことは許されていないと答えた。
Causas expostulatus, Christianus sum, respondit.
理由を問い詰められて、「私はキリスト教徒です」と彼は答えた。
O militem gloriosum in deo! Suffragia exinde, et res ampliata, et reus ad praefectos.
おお、神における栄光ある兵士よ! それから意見が交わされ、事態は拡大し、被告は長官たちのもとへと送られた。
Ibidem gravissimas penulas posuit, relevari auspicatus, speculatoriam morosissimam de pedibus absolvit, terrae sanctae insistere incipiens, gladium nec dominicae defensioni necessarium reddidit, laurea et de manu deruit, et nunc rufatus sanguinis sui spe, calceatus de evangelii paratura, succinctus acutiore verbo dei, totus de apostolo armatus et de martyrii eandida melius coronatus donativum Christi in carcere expectat.
その場で、彼は非常に重い外套を脱ぎ捨て、身軽になることを期し、足から極めて煩わしい偵察用の靴を外し、聖なる地に足を踏み入れ始めながら、主の防衛にすら必要でなかった剣を返還し、月桂冠をも手から落とした。 そして今や、自らの血の希望によって赤く染まり、福音の備えという靴を履き、神のより鋭い言葉を帯び、使徒によって完全に武装され、殉教の白い冠によってより美しく戴冠されて、キリストの恩賞を獄中で待っている。
Exinde sententiae super illo, nescio an Christianorum—non enim aliae ethnicorum, ut de abrupto et praecipiti et mori cupide, qui de habitu interrogatus nomini negotium fecerit, solus scilicet fortis inter tot fratres commilitones, solus Christianus.
それ以来、彼に対する批判が湧き起こった。 それがキリスト教徒たちのものかどうかは分からないが、――というのも、異教徒の批判とて、「無謀で、命知らずで、死に急ぐ者であり、身なりを問われて名に厄介ごとをもたらした者、これほど多くの戦友たる兄弟たちの中で彼一人が勇敢であり、彼一人がキリスト教徒であるかのようだ」というものと何ら変わらないからだ。
Plane superest, ut etiam martyria recusare meditentur qui prophetias eiusdem spiritus sancti respuerunt.
まさに、同じ聖霊の預言を拒絶した者たちが、殉教さえも拒むことを企てるのは、残された当然の帰結である。
Musitant denique tam bonam et longam sibi pacem periclitari.
彼らはついに、「これほど良好で長い平和が、自分たちにとって危機にさらされている」と不平を言っている。
Nec dubito quosdam scripturas emigrare, sarcinas expedire, fugae accingi de civitate in civitatem.
また、ある人々が聖書を捨て去り、荷物をまとめ、都市から都市へと逃亡の準備をしているのを私は疑わない。
Nullam enim aliam evangelio memoriam curant.
というのも、彼らは福音について、これ以外の記憶を心に留めていないからである。
Novi et pastores eorum in pace leones, in proelio cervos.
私は彼らの牧者たちをも知っている。 平和な時にはライオンであり、戦いの時には鹿である者たちを。
Sed de quaestionibus confessionum alibi docebimus.
しかし、告白の諸問題については、他所で教えることにしよう。
At nunc quatinus et illud opponunt: Ubi autem prohibemur coronari? hanc magis localem substantiam causae praesentis aggrediar, ut et qui ex sollicitudine ignorantiae quaerunt instruantur, et qui in defensionem delicti contendunt, revincantur, ipsi vel maxime Christiani laureati, quibus id solum quaestio est, quasi aut nullum aut incertum saltem haberi possit delictum quod patiatur quaestionem.
しかし今は、彼らが「では、私たちが冠をかぶることはどこで禁止されているのか」という反論をも持ち出す限りにおいて、私はこの現在の件のより局所的な実態に取り組み、不確実さから問いかけている者たちが教え導かれ、過ちを擁護して争っている者たちが論破されるようにしよう。 とりわけ、自ら進んで月桂冠を被っているキリスト教徒たち自身を。 彼らにとっては、それだけが疑問なのだ。 あたかも、疑問を容れる罪が、存在しないか、あるいは少なくとも不確実なものであるかのように。
Nec nullum autem nec incertum hinc interim ostendam.
しかし、それが存在しないものでも不確実なものでもないことを、以下で差し当たり示そう。
§2Neminem dico fidelium coronam capite nosse alias extra tempus temptationis eiusmodi.
信者のうち、このような試練の時以外に、頭に冠を戴くことを知っている者は誰もいない、と私は言う。
Omnes ita observant a catechumenis usque ad confessores et martyres vel negatores.
志願者から告白者、殉教者、さらには背教者に至るまで、すべての者がこのように遵守している。
Videris, unde auctoritas moris, de qua nunc maxime quaeritur.
この慣習の権威がどこから来ているのかは、今まさに最も問われているところであり、いずれ分かるだろう。
Porro cum quaeritur quid observetur, observari interim constat.
さらに、何が遵守されているかが問われるとき、それが差し当たり遵守されていることは確かである。
Ergo nec nullum nec incertum videri potest delictum quod committitur in observationem suo iam nomine vindicandam et satis auctoratam consensus patrocinio.
したがって、その遵守に反して犯される罪が、すでにそれ自体として擁護されるべきであり、また同意の支持によって十分に確立されている以上、それが存在しないとも不確実であるとも見なされるはずがない。
Plane, ut ratio quaerenda sit, sed salva observatione, nec in destructionem eius, sed in aedificationem potius, quo magis observes, cum fueris etiam de ratione securus.
確かに、理由は求められるべきであるが、それは遵守を保った上でのことであり、それを破壊するためではなく、むしろ強化するためのものであって、理由についても確信を持った上で、よりいっそう遵守するようになるためである。
Quale est autem, ut tunc quis in quaestionem provocet observationem, cum ab ea excidit? et tunc requirat, unde habuerit observationem, cum ab ea desiit? quando, etsi ideo velit videri ad quaestionem vocare, uti ostendat se non deliquisse in observationis destitutione, nihilominus deliquisse eum constet retro in observationis praesumptione.
しかし、ある者が遵守から脱落したまさにその時に、その遵守を疑問に付すとは、どういうことなのか。 また、ある者が遵守をやめたまさにその時に、その遵守がどこから来たのかを問い求めるのはどういうことなのか。 そのとき、たとえ彼が、自分は遵守の放棄において罪を犯さなかったことを示すために、それを疑問に付したいのだとしても、それ以前に彼が遵守を決めつけていたことにおいて罪を犯したことになるのは間違いないからである。
Si enim non deliquit hodie suscepta corona, deliquit aliquando recusata.
というのも、もし彼が今日、冠を受け入れたことで罪を犯していないとすれば、かつて拒否したときに彼は罪を犯したことになるからである。
Et ideo non ad eos erit iste tractatus quibus non competit quaestio, sed ad illos qui studio discendi non quaestionem deferunt, sed consultationem.
ゆえに、この論考は、問いかける資格のない者たちに向けられるのではなく、学ぶ熱意をもって、疑いではなく相談を持ちかける者たちに向けられる。
Nam et semper quaeritur de isto, et laudo fidem quae ante credidit observandum esse quam didicit.
実際、このことについては常に問われているが、私は、学ぶ前にまず遵守すべきであると信じた信仰を称賛する。
Et facile est statim exigere, ubi scriptum sit, ne coronemur.
そして、「私たちが冠をかぶってはならないと、どこに書かれているのか」と直ちに要求することは容易である。
At enim scriptum est, ut coronemur? Expostulantes enim scripturae patrocinium in parte diversa praeiudicant suae quoque parti scripturae patrocinium adesse debere.
しかし、私たちが冠をかぶるべきだと書かれているのだろうか。 なぜなら、反対の立場で聖書の支持を要求する者たちは、自分たちの側にも聖書の支持がなければならないという不利益な予断を与えているからである。
Nam si ideo dicetur coronari licere, quia non prohibeat scriptura, aeque retorquebitur ideo coronari non licere, quia scriptura non iubeat.
というのも、もし聖書が禁止していないからという理由で冠をかぶることが許されると言われるなら、聖書が命じていないからという理由で冠をかぶることは許されないと、等しく論駁されるからである。
Quid faciet disciplina? Utrunque recipiet, quasi neutrum prohibitum sit? an utrumque reiciet, quasi neutrum praeceptum sit? Sed quod non prohibetur, ultro permissum est(??) Immo prohibetur quod non ultro est permissum.
規律はどうすべきか。 どちらも禁止されていないとして両方を受け入れるべきか。 あるいはどちらも命じられていないとして両方を拒否すべきか。 しかし、「禁止されていないことは、自主的に許可されているのではないか」。 いやむしろ、自主的に許可されていないことは禁止されているのである。

語釈・文法注

  1. 1vulgato iam et ista disciplina Christiano — vulgato... Christiano は名詞としての Christianus(キリスト教徒)を用いた絶対的奪格(奪格独立)の構文で、「彼がキリスト教徒であることがすでに公にされ、知れ渡っている状態で」という意味。ista disciplina は「この規律のもとで」という意味の、手段または随伴を示す奪格である。
  2. 1nescio an Christianorum — nescio an は通常「おそらく〜だろう」という肯定的な推測を表すが、ここでは彼を批判する人々の出所に対する皮肉や当惑を伴う「それがキリスト教徒たちの意見なのか(そうでないのか)は分からないが」という意味。直後の「異教徒の批判とて何ら変わらないからだ」という節がこの意味を補強している。
  3. 1de abrupto et praecipiti et mori cupide — 前置詞 de の後ろに奪格形容詞が名詞的に用いられた表現で、「無謀で、命知らずで、死に急ぐ者について」という意味。異教徒がキリスト教徒に対して抱く典型的な非難の内容やその性格を示している。
  4. 2suscepta corona — suscepta corona と、後ろに続く recusata(corona が省略)は、いずれも条件または理由を表す絶対的奪格(奪格独立)の構文。「(今日)冠を受け入れたことによって」「(かつて)拒絶したことによって」を意味し、対比を通じて論理的ジレンマ(一方を肯定すれば他方が罪となる)を構成している。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 冠について §1-2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa013.humanitext-lat1:1-2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。