← アウソニウス

父への挽歌

§pr-64

序文と父アウソニウスの生涯への追悼

著者が亡き父を追悼する散文の序文と、医術に優れ、名誉や富を求めず清廉に生きた父アウソニウスの生涯と家族の繁栄を語る詩。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
§pr

​Post deum semper patrem colui secundamque reverentiam genitori meo debui, sequitur ergo hanc summi dei venerationem epicedion patris mei. titulus a Graecis auctoribus defunctorum honori dicatus, non ambitiosus, sed religiosus: quem commendo lectori meo, sive is filius est seu pater sive utrumque, neque, ut laudet, exigo; set, ut amet, postulo, neque vero nunc patrem meum laudo, quod ille non eget et ego functum oblectatione viventium onerare non debeo, neque dico nisi quod agnoscunt, qui parti aetatis eius interfuerunt. falsum me autem morte eius obita dicere et verum tacere eiusdem piaculi existimo, imagini ipsius hi versus subscripti sunt neque minus in opusculorum meorum seriem relati. alia omnia mea displicent mihi; hoc relegisse amo.

神の後に、私は常に父を敬い、神への敬意に次ぐものを我が父に負うていた。それゆえに、この至高の神への崇敬に、私の父の哀悼の歌が続く。ギリシアの著者たちによって死者の名誉に捧げられたこの名称は、虚栄に満ちたものではなく、敬虔なものである。これを私は、彼が息子であれ父であれ、あるいはその両方であれ、我が読者に薦める。彼が賞賛することを私は要求しない。しかし、愛することを私は求める。また私は今、私の父を賛美しているのではない。なぜなら彼はそれを必要とせず、私は、この世を去った人に、生きている者たちの娯楽という負担を負わせるべきではないからである。また、彼の人生の一定の期間を共にした人々が認めること以外は何も言わない。彼の死後に偽りを述べること、そして真実を黙秘することは、同じ罪であると私は考える。彼の肖像画の下にこれらの詩が書き込まれており、同様に私の小作品集のシリーズにも収録されている。私の他のすべての作品は気に入らないが、これを読み返すことは私は好む。

§1

​Nomen ego Ausonius, non ultimus arte medendi

私はアウソニウスという名で、医術においては最後のものではなく、

§2

​et, mea si nosses tempora, primus eram.1

そして、もしあなたが私の時代を知っていたなら、私は第一の者であった。

§3

​vicinas urbes colui patriaque domoque,

私は祖国と家において近隣の都市を敬った。

§4

​Vasates patria, sed lare Burdigalam,

祖国はヴァサテス、しかし住処としてはブールディガラ。

§5

​curia me duplex et uterque senatus habebat

二重の議会、そして両方の元老院が私を、

§6

​muneris exsortem,2 nomine participem,

職務からは免除され、名前においてのみ参与するものとして擁していた。

§7

​non opulens nec egens, parcus sine sordibus egi:

富裕でもなく困窮もせず、卑しくない程度に倹約して生きた。

§8

​victum, habitum, mores semper eadem habui,

食生活、服装、習慣は、常に同じものを保った。

§9

​sermone inpromptus Latio, verum Attica lingua

ラテン語の話し言葉においては流暢ではなかったが、アッティカの言語が

§10

​suffecit culti vocibus eloquii.

洗練された雄弁の言葉として十分であった。

§11

​optuli opem cunctis poscentibus artis inemptae

私は、求めるすべての人々に、報酬を求めない技術の援助を提供した。

§12

​officiumque meum cum pietate fuit.

そして私の務めは敬愛を伴うものであった。

§13

​iudicium de me studui praestare bonorum:

私は、善い人々が私について下す評価を自ら示すよう努めた。

§14

​ipse mihi numquam, iudice me, placui.

私自身は、自分自身の裁判において、決して自分に満足しなかった。

§15

​officia in multos diverso debita cultu

多くの人々に対して、異なる配慮をもってなされるべき義務を、

§16

​personis, meritis, tempore distribui,

人柄、功績、時期に応じて分配した。

§17

​litibus abstinui: non auxi, non minui rem;

訴訟を避け、財産を増やすことも、減らすこともしなかった。

§18

​indice me nullus, set neque teste, perit,

私の告発によって、また私の証言によっても、滅びた者は誰もいなかった。

§19

​invidi numquam; cupere atque ambire refugi;

私は決して嫉妬しなかった。渇望することや野心を抱くことを避けた。

§20

​iurare aut falsum dicere par habui.

誓うことと、偽りを言うことを同等にみなした。

§21

​factio me sibi non, non coniuratio iunxit:

派閥も、陰謀も、私を自らに結びつけることはなかった。

§22

​sincero colui foedere amicitias,

誠実な契約をもって、私は友情を育んだ。

§23

​felicem scivi non qui,3 quod vellet, haberet,

私が幸せであると知っていたのは、望むものを持つ者ではなく、

§24

​set qui per fatum non data non cuperet.

運命によって与えられなかったものを望まない者であった。

§25

​non occursator, non garrulus, obvia cernens,

人々の前にしゃしゃり出ず、おしゃべりでもなく、目の前のものを見ながら、

§26

​valvis et velo condita non adii.

扉やカーテンで隠された場所には立ち入らなかった。

§27

​famam, quae posset vitam lacerare bonorum,

善い人々の評判を傷つけるような噂を、

§28

​non finxi et, veram si scierim, tacui,

私はでっち上げず、それが真実であると知っていても黙っていた。

§29

​ira procul, spes vana procul, procul anxia cura

怒りは遠く、虚しい希望は遠く、不安な心配は遠く、

§30

​inque bonis hominum gaudia falsa procul.

そして人間の幸福における偽りの喜びもまた、遠くに。

§31

​vitati coetus eiuratique tumultus

集まりは避けられ、騒動は誓って拒絶され、

§32

​et semper fictae principum amicitiae,

そして、支配者たちの常に偽りに満ちた友情も避けられた。

§33

​deliquisse nihil numquam laudem esse putavi

私は、何も過ちを犯さなかったことが、決して称賛に値するとは思わなかった。

§34

​atque bonos mores legibus antetuli.

そして善良な道徳を法律よりも優先した。

§35

​irasci promptus properavi condere motum

怒りっぽかったが、その感情を素早く抑えるよう努め、

§36

​atque mihi poenas pro levitate dedi.

そして軽率さに対して自分自身に罰を与えた。

§37

​coniugium per lustra novem sine crimine concors

非の打ち所がない、調和のとれた結婚生活を、九つのルストルムにわたって

§38

​unum habui: gnatos quattuor edidimus.

ただ一人と保った。私たちは四人の子供をもうけた。

§39

​prima obiit lactans; at qui fuit ultimus aevi,.

長女は乳児の時に亡くなった。しかし、最後の子であった者は、

§40

​pubertate rudi non rudis interiit.

未熟な思春期において、未熟ではない者として世を去った。

§41

​maximus ad summum columen pervenit honorum,

長男は、官職の最高の頂点に達した。

§42

​praefectus Gallis et Libyae et Latio,

ガリア、リビア、そしてラティウムの長官であり、

§43

​tranquillus, clemens, oculis, voce, ore serenus,

穏やかで、寛大で、目も声も表情も晴れやかであり、

§44

​in genitore suo mente animoque puer.

自身の父親に対しては、心も精神も少年のようであった。

§45

​huius ego et natum et generum pro consule vidi;

私は彼の息子と婿の両方がプロコンスルとなるのを見た。

§46

​consul ut ipse foret, spes mihi certa fuit.

彼自身が執政官になるという確実な希望を私は持っていた。

§47

​matronale decus possedit filia, cuius

娘は既婚女性としての栄誉を保持していた。彼女の

§48

​egregia et nuptae laus erat et viduae,

優れた誉れは、妻として、また未亡人としても傑出していた。

§49

​quae nati generique et progeneri simul omnium

彼女は、息子、婿、そして孫娘の夫たちの、彼ら全員の

§50

​multiplici inlustres vidit honore domos.

家々が多様な官職によって輝いているのを同時に目にした。

§51

​ipse nec adfectans nec detrectator honorum

私自身は、官職を追い求めることも拒絶することもなく、

§52

​praefectus magni nuncupor Illyrici,

偉大なるイリュリクムの長官と呼ばれている。

§53

​haec me fortunae larga indulgentia suasit4

運命のこの寛大で豊かな恵みが、私に促した。

§54

​numine adorato vitae obitum petere,

神を崇めて、人生の終わりを求めることを。

§55

​ne fortunatae spatium inviolabile vitae

それは、私の幸福な生涯の侵されるべきでない期間が、

§56

​fatali morsu stringeret ulla dies.

いかなる日にも運命の噛み傷によって損なわれることのないように。

§57

​optinui auditaeque preces: spem, vota, timorem

私はそれを獲得し、祈りは聞き届けられた。希望、誓い、恐れを

§58

​sopitus placido fine relinquo aliis,

穏やかな最期の中で眠りにつきながら、私は他の人々へと残し置く。

§59

​inter maerentes, sed non ego maestus, amicos

嘆き悲しむ友人たちに囲まれながら、私自身は悲しむことなく、

§60

​dispositis iacui funeris arbitriis.

葬儀の手配をすべて整えて、私は横たわった。

§61

​nonaginta annos baculo sine, corpore toto

私は九十年の歳月を、杖に頼ることなく、全身が

§62

​exegi, cunctis integer officiis,

健常なまま、あらゆる職務において全うした。

§63

​haec quicumque leges, non aspernabere fari:

これらを読む者よ、誰であれ、こう言うことを拒まないでほしい。

§64

​talis vita tibi, qualia vota mihi.

「あなたにとってのような人生が、私にとっての願いでありますように。」

構文注4 件
  1. 2primus eram

    条件節が接続法過去完了 'nosses' (novisses) であるのに対し、帰結節が直説法未完了 'eram' となっている。これは反実仮想の条件における直説法帰結の用法で、「あなたが私の時代を知っていたならば、私は(現実に)第一の者であったのだ」という確実性や事実性を強調する表現である。

  2. 6muneris exsortem

    形容詞 'exsors' は「~を持たない、~を免除された」という意味で、分離・欠如を表す属格 'muneris'(munus「義務、公務」の単数属格)を支配している。

  3. 23felicem scivi non qui

    'scivi'(scio「知る、考える」の完了)は、ここでは「~であると認識していた」という意味。文法的構造としては、対格の補語 'felicem' に導かれる対格不定詞構文(esse の省略)であり、先行詞 'eum' が省略されて関係節 'qui...' につながる。「私は、[~である人ではなく]、~である人を幸福であると認識していた」となる。

  4. 53me... suasit

    動詞 'suadeo'(勧める、促す)は古典期には通常与格(mihi)を支配するが、ここでは対格 'me' を伴い、不定詞 'petere' とともに対格不定詞構文のように用いられている。これは詩的表現または後期ラテン語に見られる特徴的な用法である。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)・修正履歴(4 件・最終 2026-10-18)
  • 2026-10-18 AI校閲 — 訳文 3 件
  • 2026-09-21 AI校閲 — 原文 1 件
urn:cts:latinLit:stoa0045.stoa009.humanitext-lat2:pr-64