[ULPIANUS libro tertio ad edictum. ]
[울피아누스, 『고시주석』 제3권] 이 고시는 최고의 형평성을 지니고 있으며, 누구의 정당한 분노도 사지 않는다.
§2.2.1.prHoc edictum summam habet aequitatem, et sine cuiusquam indignatione iusta: quis enim aspernabitur idem ius sibi dici, quod ipse aliis dixit uel dici effecit? ‘Qui magistratum potestatemue habebit, si quid in aliquem noui iuris statuerit, ipse quandoque aduersario postulante eodem iure uti debet.
왜냐하면 자신이 타인에게 선고했거나 혹은 선고되도록 만들었던 것과 동일한 법이 자신에게 선고되는 것을 그 누가 거부하겠는가? “정무관직이나 권한을 가질 자가 누군가에 대해 새로운 법을 정하였다면, 그 자신도 언젠가 상대방의 요구가 있을 때 동일한 법에 따라야 한다.
si quis apud eum, qui magistratum potestatemque habebit, aliquid noui iuris optinuerit, quandoque postea aduersario eius postulante eodem iure aduersus eum decernetur': scilicet ut quod ipse quis in alterius persona aequum esse credidisset, id in ipsius quoque persona ualere patiatur.
만약 정무관직과 권한을 가진 자 앞에서 누군가가 새로운 법의 적용을 얻어냈다면, 훗날 그의 상대방이 요구할 때 동일한 법에 따라 그에 맞서 판결이 내려질 것이다.” 즉, 누군가가 타인의 처지에서 공평하다고 믿었던 바를, 자신의 처지에서도 효력을 지니는 것으로 받아들이도록 하기 위함이다.
§2.2.1.1Haec autem uerba: 'quod statuerit qui iurisdictioni praeest' cum effectu accipimus, non uerbo tenus: et ideo si, cum uellet statuere, prohibitus sit nec effectum decretum habuit, cessat edictum.
그러나 “재판관할권을 주재하는 자가 정한 바”라는 이 언사들을 우리는 문구 그대로가 아니라 실제 효과를 수반하는 것으로 받아들인다. 따라서 그가 정하고자 하였을 때 저지당하여 결정이 효과를 내지 못했다면, 이 고시는 적용되지 않는다.
nam statuit uerbum rem perfectam significat et consummatam iniuriam, non coeptam.
왜냐하면 ‘정하였다’라는 단어는 완료된 사건, 즉 착수된 것이 아니라 기수에 이른 불법을 의미하기 때문이다.
et ideo si inter eos quis dixerit ius, inter quos iurisdictionem non habuit, quoniam pro nullo hoc habetur nec est ulla sententia, cessare edictum putamus: quid enim offuit conatus, cum iniuria nullum habuerit effectum?
그러므로 만약 누군가가 자신에게 관할권이 없는 자들 사이에서 재판을 선고하였다 하더라도, 이는 무효로 간주되고 어떠한 판결도 존재하지 않는 것이기에, 우리는 이 고시가 적용되지 않는다고 본다. 불법이 아무런 효과를 내지 못했을 때, 그 시도가 무슨 해를 끼쳤겠는가?