← 디오게네스 라에르티오스

유명한 철학자들의 생애와 사상

§10.1.103-10.1.107

벼락과 회오리바람 및 지진과 풍설의 자연적 원인

에피쿠로스는 벼락, 회오리바람, 지진, 바람, 우박, 눈 등의 기상 및 지질 현상에 대해 신화를 배제하고 복수의 자연적·원자론적 원인에 의해 일어날 수 있음을 설명한다.

← 이전다음 →

καθά περ ἐπʼ ἐνίων ἐξ ἀποστήματος θεωρουμένων καὶ πληγάς τινας ποιουμένων1. κεραυνοὺς ἐνδέχεται γίνεσθαι καὶ κατὰ πλείονας πνευμάτων συλλογὰς καὶ κατείλησιν ἰσχυράν τε ἐκπύρωσιν· καὶ κατάρρηξιν μέρους καὶ ἔκπτωσιν ἰσχυροτέραν αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς κάτω τόπους, τῆς ῥήξεως γινομένης διὰ τὸ τοὺς ἑξῆς τόπους πυκνοτέρους εἶναι διὰ πίλησιν νεφῶν· καὶ κατὰ αὐτὴν δὲ τὴν τοῦ πυρὸς ἔκπτωσιν ἀνειλουμένου, καθὰ καὶ βροντὴν ἐνδέχεται γίνεσθαι, πλείονος γενομένου πυρὸς καὶ πνευματωθέντος ἰσχυρότερον καὶ ῥήξαντος τὸ νέφος διὰ τὸ μὴ δύνασθαι ὑποχωρεῖν εἰς τὰ ἑξῆς, τῷ πίλησιν γίνεσθαι [τὸ μὲν πολὺ πρὸς ὄρος τι ὑψηλόν, ἐν ᾧ μάλιστα κεραυνοὶ πίπτουσιν], ἀεὶ πρὸς ἄλληλα.

이는 멀리서 관찰되면서 어떤 타격을 가하는 몇몇 사물들에서 보이는 바와 같다. 벼락은 바람들의 더 많은 모임과 압축 및 강렬한 발화에 의해서도 생겨날 수 있다. 또한 구름의 압축으로 인해 인접한 장소들이 더 조밀하기 때문에 파열이 일어나고, 그 일부분의 부서짐과 그것 자체의 아래 장소들을 향한 더 격렬한 떨어짐에 의해서도 일어난다. 나아가 천둥이 생겨날 수 있는 것과 마찬가지로, 불이 더 많아지고 더 강렬하게 바람을 품으며, 압축이 [대개는 높은 산을 향해 일어나고 그곳에 벼락이 가장 많이 떨어지는데] 언제나 서로를 향해 일어남으로써 인접한 장소들로 물러설 수 없게 되어 구름을 찢어발겼을 때, 소용돌이치는 불 자체의 떨어짐에 의해서도 생겨날 수 있다.

καὶ κατʼ ἄλλους δὲ τρόπους πλείονας ἐνδέχεται κεραυνοὺς ἀποτελεῖσθαι· μόνον ὁ μῦθος ἀπέστω· ἀπέσται δέ, ἐάν τις καλῶς τοῖς φαινομένοις ἀκολουθῶν περὶ τῶν ἀφανῶν σημειῶται.2 “Πρηστῆρας ἐνδέχεται γίνεσθαι καὶ κατὰ κάθεσιν νέφους εἰς τοὺς κάτω τόπους στυλοειδῶς ὑπὸ πνεύματος ἀθρόου ὠσθέντος καὶ διὰ τοῦ πνεύματος πολλοῦ φερομένου, ἅμα καὶ τὸ νέφος εἰς τὸ πλάγιον ὠθοῦντος τοῦ ἐκτὸς πνεύματος· καὶ κατὰ περίστασιν δὲ πνεύματος εἰς κύκλον, ἀέρος τινὸς ἐπισυνωθουμένου ἄνωθεν· καὶ ῥύσεως πολλῆς πνευμάτων γενομένης καὶ οὐ δυναμένης εἰς τὰ πλάγια διαρρυῆναι διὰ τὴν πέριξ τοῦ ἀέρος πίλησιν.

그리고 다른 더 많은 방식들에 의해서도 벼락이 이루어질 수 있다. 단지 신화가 배제되기만 하면 된다. 그리고 현상들을 잘 따르면서 보이지 않는 것들에 대해 추론한다면 신화는 배제될 것이다. "회오리바람은 빽빽한 바람에 의해 밀려나고 많은 바람이 운반됨으로써 구름이 기둥 모양으로 아래 장소들로 하강함에 의해서도 생겨날 수 있는데, 이때 바깥의 바람이 동시에 구름을 옆으로 밀어붙인다. 또한 공기의 일부가 위로부터 함께 밀려 모여드는 가운데 바람이 원을 그리며 둘러쌈에 의해서도 생겨나고, 많은 바람의 흐름이 생겨났으나 주위 공기의 압축으로 인해 옆으로 흘러 흩어질 수 없음에 의해서도 생겨날 수 있다.

καὶ ἕως μὲν γῆς τοῦ πρηστῆρος καθιεμένου στρόβιλοι γίνονται, ὡς ἂν καὶ ἡ ἀπογέννησις κατὰ τὴν κίνησιν τοῦ πνεύματος γίνηται· ἕως δὲ θαλάττης δῖνοι ἀποτελοῦνται. “Σεισμοὺς ἐνδέχεται γίνεσθαι καὶ κατὰ πνεύματος ἐν τῇ γῇ ἀπόληψιν καὶ παρὰ μικροὺς ὄγκους αὐτῆς παράθεσιν καὶ συνεχῆ κίνησιν, ὅταν κράδανσιν τῇ γῇ παρασκευάζῃ· καὶ τὸ πνεῦμα τοῦτο ἢ ἔξωθεν ἐμπεριλαμβάνει 〈ἢ〉 ἐκ τοῦ πίπτειν εἴσω ἐδάφη εἰς ἀντροειδεῖς τόπους τῆς γῆς ἐκπνευματοῦντα ἐπειλημένον ἀέρα3. 〈καὶ〉 κατʼ αὐτὴν δὲ τὴν διάδοσιν τῆς κινήσεως ἐκ τῶν πτώσεων ἐδαφῶν πολλῶν καὶ πάλιν ἀνταπόδοσιν, ὅταν πυκνώμασι σφοδροτέροις τῆς γῆς ἀπαντήσῃ, ἐνδέχεται σεισμοὺς ἀποτελεῖσθαι.

그리고 회오리바람이 땅까지 내려오는 동안에는 바람의 운동에 따라 산출이 일어나는 것처럼 돌개바람이 생겨나고, 바다에 이르는 동안에는 용오름이 이루어진다. "지진은 바람이 대지 속에 갇히고 대지의 작은 덩어리들 곁에 놓여 끊임없이 운동함으로써 대지에 떨림을 일으킬 때에도 일어날 수 있다. 그리고 이 바람을 대지가 외부로부터 감싸거나, 혹은 대지의 동굴 같은 장소들 속으로 흙더미들이 안으로 무너져 떨어져 갇혀 있던 공기를 바람으로 변화시킴으로써 그렇게 한다. 그리고 많은 흙더미들의 낙하로부터 생기는 운동 자체의 전파와, 대지의 더 견고한 응집체들과 부딪쳤을 때의 반동에 의해서도 지진이 이루어질 수 있다.

καὶ κατʼ ἄλλους δὲ πλείους τρόπους τὰς κινήσεις ταύτας τῆς γῆς γίνεσθαι. “Τὰ δὲ πνεύματα συμβαίνει γίνεσθαι κατὰ χρόνον ἀλλοφυλίας τινὸς ἀεὶ καὶ κατὰ μικρὸν παρεισδυομένης, καὶ καθʼ ὕδατος ἀφθόνου συλλογήν· τὰ δὲ λοιπὰ πνεύματα γίνεται καὶ ὀλίγων πεσόντων εἰς τὰ πολλὰ κοιλώματα, διαδόσεως τούτων γινομένης. “Χάλαζα συντελεῖται καὶ κατὰ πῆξιν ἰσχυροτέραν, πάντοθεν δὲ πνευματωδῶν περίστασίν τινων κᾆτα μέρισιν· καὶ 〈κατὰ〉 πῆξιν μετριωτέραν ὑδατοειδῶν τινων, 〈πνευματωδῶν δέ τινων〉 ὁμούρησιν ἅμα τήν τε σύνωσιν αὐτῶν ποιουμένην καὶ τὴν διάρρηξιν πρὸς τὸ κατὰ μέρη συνίστασθαι πηγνύμενα καὶ κατʼ ἀθροότητα.

그리고 다른 더 많은 방식들에 의해서도 대지의 이러한 운동들이 일어날 수 있다. "바람은 시간에 따라 어떤 이질적인 것이 언제나 조금씩 숨어 들어옴으로써, 그리고 풍부한 물의 집적에 의해서도 일어난다. 그 밖의 바람들은 소수의 것들이 많은 빈 공간 속으로 떨어져 이것들의 전파가 일어남으로써도 일어난다. "우박은 더 강한 동결에 의해서도 이루어지며, 이때 사방에서 바람을 머금은 입자들이 둘러싸고 이어서 분할된다. 또한 어떤 물 같은 입자들의 더 완만한 동결에 의해서도 이루어지며, 바람을 머금은 입자들이 인접하여 동시에 그것들의 압착과 파열을 일으켜, 얼어붙으면서 부분적으로 결합하고 덩어리로 뭉치게 된다.

ἡ δὲ περιφέρεια οὐκ ἀδυνάτως μὲν ἔχει γίνεσθαι πάντοθεν τῶν ἄκρων ἀποτηκομένων καὶ ἐν τῇ συστάσει πάντοθεν, ὡς λέγεται, κατὰ μέρη ὁμαλῶς περιισταμένων εἴτε ὑδατοειδῶν τινων εἴτε πνευματωδῶν. “Χιόνα δʼ ἐνδέχεται συντελεῖσθαι καὶ ὕδατος λεπτοῦ ἐκχεομένου ἐκ τῶν νεφῶν διὰ πόρων συμμετρίας καὶ θλίψεις ἐπιτηδείων νεφῶν ἀεὶ ὑπὸ πνεύματος σφοδράς, εἶτα τούτου πῆξιν ἐν τῇ φορᾷ λαμβάνοντος διά τινα ἰσχυρὰν ἐν τοῖς κατωτέρω τόποις τῶν νεφῶν ψυχρασίας περίστασιν. καὶ κατὰ πῆξιν δʼ ἐν τοῖς νέφεσιν ὁμαλῆ ἀραιότητα ἔχουσι τοιαύτη πρόεσις ἐκ τῶν νεφῶν γίνοιτο ἂν πρὸς ἄλληλα θλιβομένων 〈τῶν〉 ὑδατοειδῶν καὶ συμπαρακειμένων· ἃ οἱονεὶ σύνωσιν ποιούμενα χάλαζαν ἀποτελεῖ, ὃ μάλιστα γίνεται ἐν τῷ ἔαρι.

그 둥근 형태는 가장자리가 사방에서 녹아 없어짐으로써도, 또한 형성될 때 사방에서 전해지는 바와 같이 부분마다 고르게 물 같은 입자든 바람을 머금은 입자든 둘러쌈으로써도 생겨나는 것이 불가능하지 않다. "눈은 기공의 균형과 바람에 의한 적합한 구름들의 언제나 격렬한 쥐어짜임으로 인해 구름으로부터 미세한 물이 쏟아져 나오고, 이어서 구름 아래쪽 장소들에 있는 강렬한 냉기의 둘러쌈으로 인해 이것이 운반되는 도중에 동결을 취함으로써도 이루어질 수 있다. 또한 고른 희박함을 지닌 구름들 속에서 동결이 일어남에 따라, 물 같은 입자들이 서로에 대해 쥐어짜이고 나란히 놓이면서 구름으로부터 그러한 방출이 일어날 수도 있을 것이다. 이것들은 일종의 압착을 일으켜 우박을 이루어 내며, 이는 특히 봄에 가장 많이 일어난다."

구문 주해3건
  1. 10.1.103καθά περ ἐπʼ ἐνίων ἐξ ἀποστήματος θεωρουμένων καὶ πληγάς τινας ποιουμένων

    이 구절은 직전 청크 말미의 번개가 천둥보다 먼저 도달하는 이유(속도 차이에 따른 지연)에 대한 유추로서, 멀리서 타격을 가할 때 동작이 소리보다 먼저 보이는 일상적 경험을 가리킨다. 분사 θεωρουμένων과 ποιουμένων. 전치사 ἐπί의 지배를 받는 속격 구조이다.

  2. 10.1.104μόνον ὁ μῦθος ἀπέστω· ἀπέσται δέ, ἐάν τις καλῶς τοῖς φαινομένοις ἀκολουθῶν περὶ τῶν ἀφανῶν σημειῶται.

    3인칭 현재 명령법 ἀπέστω· 제한적 조건("단지 신화가 배제되기만 하면 된다")을 제시하며, 뒤이어 미래 직설법 ἀπέσται와 ἐάν + 접속법(σημειῶται) 조건문이 이어진다. 이는 관찰 가능한 현상(τὰ φαινόμενα)으로부터 보이지 않는 영역(τὰ ἀφανῆ)을 유추·추론(σημειοῦσθαι)해야 한다는 에피쿠로스 자연학의 핵심 방법론을 천명한다.

  3. 10.1.105ἐκ τοῦ πίπτειν εἴσω ἐδάφη εἰς ἀντροειδεῖς τόπους τῆς γῆς ἐκπνευματοῦντα ἐπειλημένον ἀέρα

    중성 복수 명사 ἐδάφη는 관사형 부정사 ἐκ τοῦ πίπτειν의 의미상 주어(대격)로 기능하며, 현재분사 ἐκπνευματοῦντα(중성 복수 대격)가 이에 일치하여 ἐπειλημένον ἀέρα. 목적어로 취한다. 즉 "흙더미들이 안으로 무너져 내리면서 갇혀 있던 공기를 바람으로 변화시킴으로써"라는 사역적 의미를 나타낸다.

모델: gemini-3.8-flashurn:cts:greekLit:tlg0004.tlg001.humanitext-grc2:10.1.103-10.1.107