学说汇纂

[ULPIANUS libro septuagensimo quarto ad edictum.]

​Sed et si quis rei capitalis¹ ante condemnatus iudicio sistere se non potuit, merito huic ignoscitur: rei capitalis condemnatum accipere debemus, qui morte exilioue coercitus est. dixerit aliquis, quo ergo haec exceptio damnato?² sed respondebitur fideiussoribus eius esse necessariam: aut si forte in exilium salua ciuitate³ abiit, ubi defensori eius exceptio ista proderit.

​Illud sciendum est eum, qui idcirco non stetit, quia capitis reus factus est, in ea causa esse, ut exceptione uti non possit: damnato enim datur. plane si uinculis uel custodia militari impeditus ideo non stetit, in ea erit causa, ut exceptione utatur.

​Praeterea si funere quis domestico impeditus non uenit, debet ei exceptio dari.

​Item si quis in seruitute hostium fuerit ac per hoc in iudicium non stetit, debet exceptione adiuuari.

​Quaesitum est an possit conueniri, ne ulla exceptio in promissione deserta⁴ iudicio sistendi causa facta obiciatur: et ait Atilicinus conuentionem istam non ualere. sed ego puto conuentionem istam ita ualere, si specialiter causae exceptionum expressae sint, quibus a promissore sponte renuntiatum est.

​Item quaeritur, si quis, cum iudicio sistendi causa satisdare non deberet, satisdato promiserit,⁵ an fideiussoribus eius exceptio detur. puto interesse, utrum per errorem satisdato promissum est an ex conuentione: si per errorem, dandam fideiussoribus exceptionem: si ex conuentione, minime dandam. nam et Iulianus scribit, si iudicio sistendi causa pluris quam statutum est per ignorantiam promissum fuerit, exceptionem dari debere: si autem ex conuentione tantae summae promissio facta sit, exceptionem pacti conuenti replicatione⁶ infirmandam Iulianus ait.