← 李维

自建城以来史

§44.41.1-44.41.9

彼得那战役中马其顿方阵的瓦解与败退

该段描写了在彼得那战役中,罗马军团如何利用马其顿方阵的空隙切入敌阵,通过灵活的分散攻击将其彻底瓦解并击败。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
§44.41.1

​proelium ducit. movebat1 imperii maiestas, gloria viri, ante omnia aetas, quod maior sexaginta annis iuvenum munia in parte praecipua laboris periculique capessebat. intervallum, quod inter caetratos et phalanges erat, inplevit legio atque aciem hostium interrupit.

……率领战斗。他的统帅威严、个人荣耀,尤其是他的年龄(因为他虽年逾六旬,却在劳苦和危险的最主要部分承担起年轻人的职责),打动了[士兵们]。军团填补了轻盾兵(caetrati)与方阵之间的空隙,并切断了敌人的战线。

§44.41.2

​a tergo caetrati erant, frontem adversus clupeatos habebat; chalcaspides appellabantur. secundam legionem L. Albinus consularis ducere adversus leucaspidem phalangem iussus; ea media acies hostium fuit.

[军团的]后方是轻盾兵,正面迎向圆盾兵(clupeati);他们被称为“青铜盾兵”(Chalcaspides)。前执政官卢基乌斯·阿尔比努斯受命率领第二军团迎战“白盾方阵”(Leucaspides);那是敌人的中央战线。

§44.41.3

​in dextrum cornu, unde circa fluvium commissum proelium erat, elephantos inducit et alas sociorum; et hinc primum fuga Macedonum est orta.

在右翼,即在河流附近展开交战的地方,他投入了战象和同盟军的骑兵队(alae);正是从这里,马其顿人开始出现了最初的溃逃。

§44.41.4

​nam sicut pleraque nova conmenta mortalium in verbis vim habent, experiendo,2 cum agi, non, quem ad modum agatur, edisseri oportet, sine ullo effectu evanescunt, ita tum elephantomachae nomen tantum sine usu fuerunt.

因为,正如人类的许多新发明在言语中极具威力,但在实际体验中——也就是在必须付诸行动、而非讨论该如何行动的时候——便会毫无效果地化为乌有,同样在当时,“对象兵”(elephantomachae)也只是个没有实际用处的空名。

§44.41.5

​elephantorum impetum subsecuti sunt socii nominis Latini pepuleruntque laevom cornu.

拉丁同盟的盟军紧随战象的冲击之后,击溃了敌人的左翼。

§44.41.6

​in medio secunda legio inmissa dissipavit phalangem. neque ulla evidentior causa victoriae fuit, quam quod multa passim proelia erant, quae fluctuantem turbarunt primo, deinde disiecerunt phalangem, cuius confertae3 et intentis horrentis hastis intolerabiles vires sunt; ​si carptim adgrediendo circumagere inmobilem longitudine et gravitate hastam cogas,4 confusa strue inplicantur; si vero aut ab latere aut ab tergo aliquid tumultus increpuit, ruinae modo turbantur, sicut tum adversus catervatim incurrentes Romanos et interrupta multifariam acie obviam ire cogebantur; ​et Romani, quacumque data intervalla essent, insinuabant ordines suos.

在中央,投入的第二军团瓦解了方阵。而胜利没有比这更显而易见的原因了:到处都有零星的战斗,这些战斗起初使动摇的方阵产生混乱,随后将其彻底击碎;这方阵在密集靠拢、挺出令人畏惧的长矛时,具有无法抵挡的力量;但如果通过零星的袭击,迫使他们转身转动因长度和重量而难以移动的长矛,他们就会在混乱的推挤中纠缠在一起;如果真的从侧面或后方传来某种骚乱的声音,他们就会像建筑物倒塌一样陷入混乱,正如当时面对成群冲锋的罗马人,他们被迫在战线多处被切断的情况下迎战一样;罗马人则一有空隙,便将自己的队列渗透进去。

§44.41.9

​qui5 si universa acie in frontem adversus instructam phalangem concurrissent, quod Paelignis principio pugnae incaute congressis adversus caetratos evenit, induissent se hastis nec confertam aciem sustinuissent.

如果他们当时是以整个战线正面迎击严阵以待的方阵,就像战斗开始时粗心大意迎击轻盾兵的佩利尼人那样,他们就会自己撞上长矛,无法抵挡那密集的战线。

语法注5 条
  1. 44.41.1movebat

    针对三个主语 maiestas、gloria 和 aetas 的第三人称单数未完成过去时动词。这是单数一致的例子,即动词与最邻近的主语(或一系列抽象概念)保持一致。省略了直接宾语(如士兵们)。

  2. 44.41.4experiendo

    动名词的夺格,表示手段或情况(“通过实际尝试”)。用于引导接下来的时间从句 cum agi... oportet(当需要付诸行动时)的语境中。

  3. 44.41.6cuius confertae

    cuius 是关系代词的属格单数,指代先行词 phalangem,而 confertae 是与其一致的属格单数形容词。它们构成所有属格,修饰主句的主语 vires,意为“密集的[方阵]的”。

  4. 44.41.7cogas

    虚拟式现在时第二人称单数,表示一般的或假设的第二人称(“如果你强迫”)。与主句中的直陈式现在时 implicantur 结合,构成一个表示普遍真理或习惯的一般条件句。

  5. 44.41.9qui

    关系代词的连接用法,指代前一句中的 Romani(意为“而他们”),作为接下来的过去相反虚拟条件从句 si ... concurrissent 的主语。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-25 发布)urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:44.41.1-44.41.9