← 维吉尔

农耕诗

§2.78-2.154

树木的多样性与意大利颂

作者进一步阐述了嫁接的方法,详述了树木与葡萄品种的多样性以及各地的植物分布,并着重赞美了意大利土地的富饶、四季常青以及免受猛兽与毒物侵害的安宁恩赐。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
78

​Aut rursum enodes trunci resecantur et alte

或者相反,无节的树干被砍断,用楔子在坚固的

​finditur in solidum cuneis via, deinde feraces

木头上深深劈开一条路,然后将多产的

80

​plantae inmittuntur: nec longum tempus, et ingens

幼芽插进去:用不了多久,一棵巨大的树木

​exsilit ad caelum ramis felicibus arbos

便带着繁茂的枝条向天空跃起,

​miraturque novas frondes et non sua poma.

并惊异于新生的叶子和并非自身的果实。

​Praeterea genus haud unum nec fortibus ulmis

此外,坚固的榆树、

​nec salici lotoque neque Idaeis cyparissis,

柳树、莲花木、以及伊达山的柏树,它们的种类不止一种;

85

​nec pingues unam in faciem nascuntur olivae,

肥美的橄榄也不会只长成一种形状——

​orchades et radii et amara pausia baca

有奥尔卡斯、拉迪乌斯,以及带有苦涩果实的帕乌西亚;

​pomaque et Alcinoi silvae, nec surculus idem

阿尔基诺乌斯林苑中的果树也是如此,而

​Crustumiis Syriisque piris gravibusque volemis.1

克鲁斯图米乌姆、叙利亚的梨树以及沉重的大雪梨,它们的插条也互不相同。

​Non eadem arboribus pendet vindemia nostris,

我们的树上挂着的葡萄收成,与莱斯博斯岛

90

​quam Methymnaeo carpit de palmite Lesbos;

从梅西姆纳枝条上采摘的并不相同;

​sunt Thasiae vites, sunt et Mareotides albae,

有萨索斯的葡萄,也有白色的马莱奥蒂斯葡萄——

​pinguibus hae terris habiles, levioribus illae,

后者适宜肥沃的土地,前者适宜较轻的土壤;

​et passo Psithia utilior tenuisque Lageos

普西蒂亚更适合酿制葡萄干酒,而纤细的拉格奥斯

​temptatura pedes olim vincturaque linguam,

有朝一日会考验双脚并束缚舌头;

95

​purpureae preciaeque, et quo te carmine dicam,

还有紫葡萄和普雷基亚葡萄,而我该用怎样的诗篇来歌唱你,

​Rhaetica? Nec cellis ideo contende Falernis.

莱提亚葡萄呢?但你也不要因此与法莱尔努斯的酒窖争锋。

​Sunt et Amineae vites, firmissima vina,

还有阿米内亚葡萄,能酿出最坚固的酒,

​Tmolius adsurgit quibus et rex ipse Phanaeus;

连特莫卢斯山和法奈乌斯国王本人也向其致敬;

​Argitisque minor, cui non certaverit ulla2

还有较小的阿尔吉蒂斯,没有任何其他品种能在

100

​aut tantum fluere aut totidem durare per annos.

流出如此多的汁液或保持相同年限上与它竞争。

​Non ego te, Dis et mensis accepta secundis,

我不会略过你,深受神明和第二道筵席欢迎的

​transierim, Rhodia, et tumidis, Bumaste, racemis.

罗多斯葡萄,以及有着丰满果穗的牛乳葡萄。

​Sed neque quam multae species nec nomina quae sint,

但有多少种类、有哪些名称,

​est numerus; neque enim numero conprendere refert;

实在无法计数;因为用数字来包含它们并无意义;

105

​quem qui scire velit, Libyci velit aequoris idem

想要知道这些的人,就像是想要了解在利比亚大海上

​discere quam multae Zephyro turbentur harenae,

有多少沙粒被西风吹乱,

​aut ubi navigiis violentior incidit Eurus,

或者当猛烈地东风袭击船只时,

​nosse, quot Ionii veniant ad litora fluctus.

想要知道有多少伊奥尼亚海的波涛涌向海岸一样。

​Nec vero terrae ferre omnes omnia possunt.

然而,并非所有的土地都能承受万物。

110

​fluminibus salices crassisque paludibus alni

柳树生长在河边,桤木生长在黏稠的沼泽,

​nascuntur, steriles saxosis montibus orni;

荒芜的梣树生长在多石的山峦;

​litora myrtetis laetissima; denique apertos

海岸因香桃木林而最为繁茂;最后,

​Bacchus amat collis, aquilonem et frigora taxi.

巴克科斯喜爱开阔的丘陵,而红豆杉喜爱北风与寒冷。

​Aspice et extremis domitum cultoribus orbem

请看那被最遥远的耕作者所征服的世界,

115

​Eoasque domos Arabum pictosque Gelonos:

阿拉伯人东方的家园和身上刺青的格洛尼人:

​divisae arboribus patriae. Sola India nigrum

祖国因树木而划分。唯有印度出产黑色的

​fert ebenum, solis est turea virga Sabaeis.

乌木,唯有萨巴人拥有产乳香的枝条。

​Quid tibi odorato referam sudantia ligno

我何必向你提及那从芬香的木头中渗出的

​balsamaque et bacas semper frondentis acanthi?

香脂,以及四季常青的茛莛的果实?

120

​Quid nemora Aethiopum molli canentia lana,

何必提及埃塞俄比亚人那因柔软白棉而发白的森林,

​velleraque ut foliis depectant tenuia Seres;

以及塞雷斯人如何从树叶上梳理出纤细的丝茧;

​aut quos Oceano propior gerit India lucos,

或者是靠近大洋的印度所拥有的那些林木,

​extremi sinus orbis, ubi aera vincere summum

那是世界最偏远的角落,在那里没有任何弓箭

​arboris haud ullae iactu potuere sagittae?3

能够通过射击超越树冠之上的空气?

125

​Et gens illa quidem sumptis non tarda pharetris.

而当拿起箭筒时,那个民族确实毫不迟钝。

​Media fert tristis sucos tardumque saporem

媒介亚出产吉祥苹果的苦汁与

​felicis mali, quo non praesentius ullum,

迟滞的余味,没有比这更灵验的帮助了,

​pocula si quando saevae infecere novercae,

如果有朝一日恶毒的继母在杯中下毒,

​miscueruntque herbas et non innoxia verba,

混入药草和有害的咒语,

130

​auxilium venit ac membris agit atra venena.

它便会来救援,并从肢体中驱散黑色的毒素。

​Ipsa ingens arbos faciemque simillima lauro;

这树本身巨大,外形极像月桂树;

​et, si non alium late iactaret odorem,

而且,如果它没有向四面八方散发出不同的气味,

​laurus erat;4 folia haud ullis labentia ventis;

它就是一棵月桂树;它的叶子不因任何风而飘落;

​flos ad prima tenax; animas et olentia Medi

它的花极其牢固;媒介亚人用它来调理

135

​ora fovent illo et senibus medicantur anhelis.

呼吸和有异味的口腔,并为气喘的老人医治。

​sed neque Medorum, silvae ditissima, terra,

但是,无论是森林最为富饶的媒介亚土地,

​nec pulcher Ganges atque auro turbidus Hermus

还是美丽的恒河,以及夹杂着黄金泥沙的赫尔穆斯河,

​laudibus Italiae certent, non Bactra neque Indi

都无法与意大利的赞美相媲美;巴克特拉不能,印度人不能,

​totaque turiferis Panchaia pinguis harenis.

整个富含产乳香沙土的潘开亚也不能。

140

​Haec loca non tauri spirantes naribus ignem

这些地方没有鼻孔喷火的公牛

​invertere satis inmanis dentibus hydri

犁过土地以播撒巨型水蛇的牙齿,

​nec galeis densisque virum seges horruit hastis;

也没有戴着头盔、手持密集成林长枪的武士麦浪令人悚然;

​sed gravidae fruges et Bacchi Massicus humor

而是沉甸甸的庄稼和巴克科斯的马西库斯美酒

​inplevere; tenent oleae armentaque laeta.

充盈其间;橄榄树与欢快的牲畜群占领了这里。

145

​Hinc bellator equus campo sese arduus infert;

由此,战马昂首挺胸地奔向战场;

​hinc albi, Clitumne, greges et maxima taurus

由此,克里图姆努斯啊,你那白色的羊群和最大的

​victima, saepe tuo perfusi flumine sacro,

牺牲兽公牛,常在你神圣的河水中沐浴净身,

​Romanos ad templa deum duxere triumphos.

引导着罗马的凯旋式走向神明的庙宇。

​Hic ver adsiduum atque alienis mensibus aestas

这里四季如春,夏日延伸至其他月份;

150

​bis gravidae pecudes, bis pomis utilis arbos.

牲畜每年两次怀孕,果树每年两次结出有用的果实。

​At rabidae tigres absunt et saeva leonum

然而,这里没有狂暴的猛虎,没有狮子凶狠的

​semina nec miseros fallunt aconita legentis

后代,乌头草也不会欺骗可怜的采集者,

​nec rapit inmensos orbis per humum neque tanto

鳞甲之蛇不会在地上拖曳着无尽的环形身躯,

​squameus in spiram tractu se colligit anguis.

也不会以如此巨大的长度将自己缩聚成盘旋的螺旋。

语法注4 条
  1. 2.88Crustumiis Syriisque piris gravibusque volemis

    与格 Crustumiis... piris 与 gravibus... volemis 指示了不同插条(surculus)所属或适用的梨树品种,用以表达种类的相异或适用关系。

  2. 2.99cui non certaverit ulla

    带有关系代词与格 cui 的虚拟式完成时 certaverit 起到潜在虚拟式的作用,在对比中传达出一种强烈的不可能性(“没有任何其他品种能够与之竞争”)。

  3. 2.123ubi aera vincere summum / arboris haud ullae iactu potuere sagittae

    在由关系副词 ubi 引导的从句中,不定式 vincere 作为动词 potuere(potuerunt 的诗歌形式)的补足语,主语为 haud ullae... sagittae。名词短语 aera... summum 是 vincere 的直接宾语,并由属格 arboris 修饰。

  4. 2.132si non alium late iactaret odorem, / laurus erat

    这是一个与事实相反的条件句。在结论句中,使用了直陈式未完成过去时 erat 代替了本应出现的虚拟式 esset,从而生动地强调了这棵树与月桂树实际上几乎完全相同(“如果不是……它原本就是一棵月桂树”)。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:2.78-2.154