← 维吉尔

农耕诗

§1.1-1.73

全诗序引与春耕及土壤特性

诗人提出了本作的主题(庄稼、树木、牲畜与蜜蜂)并祈求众神及凯撒(屋大维)的庇护,随后论述了春季开耕以及了解各土地独特属性与气候的重要性。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
1

​Quid faciat laetas segetes, quo sidere terram

什么使庄稼丰收,在什么星象下耕耘

​vertere, Maecenas, ulmisque adiungere vitis

土地,梅塞纳斯啊,以及将葡萄藤与榆树相连

​conveniat, quae cura boum, qui cultus habendo

才是适宜,对牛只该有怎样的照料,饲养

​sit pecori,1 apibus quanta experientia parcis,

牲畜该有怎样的技术,对勤俭的蜜蜂该有怎样的经验,

5

​hinc canere incipiam. Vos, o clarissima mundi

我将从这里开始歌唱。你们,哦,世间最明亮的光

​lumina, labentem caelo quae ducitis annum,

芒,引导着天空中流转的岁月,

​Liber et alma Ceres, vestro si munere tellus

利贝尔与仁慈的刻瑞斯,如果凭借你们的赐予,大地

​Chaoniam pingui glandem mutavit arista,2

曾用肥沃的麦穗换下了卡奥尼亚的橡子,

​poculaque inventis Acheloia miscuit uvis;

并将阿刻罗俄斯的水杯与新发现的葡萄汁液相混合;

10

​et vos, agrestum praesentia numina, Fauni,

还有你们,乡野间现身的显圣神明,法乌努斯们,

​ferte simul Faunique pedem Dryadesque puellae:

与法乌努斯们和德律阿斯的少女们一同前来吧:

​Munera vestra cano. Tuque o, cui prima frementem

我歌唱你们的恩赐。还有你,哦,大地被你巨大的三叉戟

​fudit equum magno tellus percussa tridenti,

击打,首次为你吐出了嘶鸣的战马,

​Neptune; et cultor nemorum, cui pinguia Ceae

涅普顿;以及树林的耕作者,三百头

15

​ter centum nivei tondent dumeta iuvenci;

雪白的牛犊为你啃食着刻奥斯肥沃的灌木丛;

​ipse nemus linquens patrium saltusque Lycaei,

亲自离开你祖先的树林和吕凯乌斯的山林,

​Pan, ovium custos, tua si tibi Maenala curae,

羊群的守护者潘啊,如果你的迈纳洛斯仍让你挂念,

​adsis, o Tegeaee, favens, oleaeque Minerva

特格亚人啊,愿你带着好意临在;还有橄榄的发现者米涅瓦,

​inventrix, uncique puer monstrator aratri,

弯曲犁头的示教少年,

20

​et teneram ab radice ferens, Silvane, cupressum,

以及手持根部拔起的嫩杉的西尔瓦努斯,

​dique deaeque omnes, studium quibus arva tueri,

以及所有的男神和女神,你们以守护田野为念,

​quique novas alitis non ullo semine fruges,

你们既培育无种而生的新果,

​quique satis largum caelo demittitis imbrem;

又从天空向播种之地降下丰沛的雨水;

​tuque adeo, quem mox quae sint habitura deorum

尤其是你,凯撒,目前尚不知未来的神明会议

25

​concilia,3 incertum est, urbisne invisere, Caesar,

将如何接纳你——是你愿意巡视城市并关怀大地,凯撒,

​terrarumque velis curam et te maximus orbis

让伟大的世界视你为

​auctorem frugum tempestatumque potentem

作物的创造者和风暴的主宰,

​accipiat, cingens materna tempora myrto,

用你母亲的香桃木环绕你的双鬓;

​an deus inmensi venias maris ac tua nautae

还是你作为无垠大海的神明降临,水手们

30

​numina sola colant, tibi serviat ultima Thule

仅膜拜你的神威,最遥远的图勒臣服于你,

​teque sibi generum Tethys emat omnibus undis,

忒梯斯用她所有的波涛为你买下女婿的身份;

​anne novum tardis sidus te mensibus addas,

或者你是否在缓慢运转的月份中加入,成为一颗新星,

​qua locus Erigonen inter Chelasque sequentis

在埃里戈涅与紧随其后的双螯之间,已为你让出了一席

​panditur—ipse tibi iam bracchia contrahit ardens

之地――那炽热的天蝎已在为你收缩双臂,

35

​Scorpius et caeli iusta plus parte reliquit—

留下了超出公允份额的天空――

​quidquid eris,—nam te nec sperant Tartara regem

无论你将成为什么,――因为塔耳塔洛斯并不企盼你作王,

​nec tibi regnandi veniat tam dira cupido,

你也不至生出如此可怕的统治欲望,

​quamvis Elysios miretur Graecia campos

尽管希腊人赞美爱丽舍乐土,

​nec repetita sequi curet Proserpina matrem—

而被召回的普洛塞庇娜也无意跟随她的母亲――

40

​da facilem cursum atque audacibus adnue coeptis

赋予平易的坦途,赞许这大胆的尝试,

​ignarosque viae mecum miseratus agrestis

与我一同怜悯那些不识农路的乡民,

​ingredere et votis iam nunc adsuesce vocari.

启程吧,从现在起就习惯于在祈祷中被呼唤。

​Vere novo, gelidus canis cum montibus humor

在新春伊始,当冰冷的雪水自洁白的山峦

​liquitur et Zephyro putris se glaeba resolvit,

消融,疏松的泥块在西风吹拂下消解,

45

​depresso incipiat iam tum mihi taurus aratro

就在那时,让我的公牛在深深按下的犁头下开始呻吟,

​ingemere et sulco attritus splendescere vomer.

而犁铧因在犁沟中磨损而闪闪发光。

​Illa seges demum votis respondet avari

唯有那经历了两次日晒、

​agricolae, bis quae solem, bis frigora sensit;4

两次冰霜的土地,才最终回应贪心农夫的期盼;

​illius inmensae ruperunt horrea messes.

它那无穷无尽的收成撑破了谷仓。

50

​At prius ignotum ferro quam5 scindimus aequor,

但在我们用铁犁划破未知的平原之前,

​ventos et varium caeli praediscere morem

应当留心预先了解风向和多变的天候、

​cura sit ac patrios cultusque habitusque locorum

当地祖传的耕作法与土壤特性,

​et quid quaeque ferat regio et quid quaeque recuset.

以及各地区能出产什么、拒绝出产什么。

​Hic segetes, illic veniunt felicius uvae,

此处庄稼茂盛,彼处葡萄更丰;

55

​arborei fetus alibi, atque iniussa virescunt

别处树木果实累累,又有一些地方草木

​gramina. Nonne vides, croceos ut Tmolus odores,

不种自绿。你难道看不见吗,特摩罗斯山送来藏红花的芬芳,

​India mittit ebur, molles sua tura Sabaei,

印度送来象牙,柔弱的萨巴人送来他们特有的乳香,

​at Chalybes nudi ferrum, virosaque Pontus

而赤裸的哈吕贝斯人送来铁,蓬托斯送来强烈的

​castorea, Eliadum palmas Epiros equarum.

海狸香,伊庇鲁斯送来伊利斯雌马的夺冠荣耀?

60

​Continuo has leges aeternaque foedera certis

自然从一开始就将这些规律与永恒的

​inposuit natura locis, quo tempore primum

契约强加于特定土地,那时

​Deucalion vacuum lapides iactavit in orbem,

丢卡利翁首次将石头掷向空旷的世界,

​unde homines nati, durum genus. Ergo age, terrae

人类由此诞生,一个坚韧的种族。因此,来吧,让土地的

​pingue solum primis extemplo a mensibus anni

肥沃表土从一年的最初几个月起立即由

65

​fortes invertant tauri glaebasque iacentis

强壮的公牛耕翻,让横躺着的泥块由

​pulverulenta coquat maturis solibus aestas;

尘土飞扬的盛夏用成熟的阳光炙烤;

​at si non fuerit tellus fecunda, sub ipsum

但如果土地不肥沃,在阿尔克图鲁斯星升起之前

​Arcturum tenui sat erit suspendere sulco:

用浅浅的犁沟将土悬起就足够了:

​illic, officiant laetis ne frugibus herbae,

在前者,免得野草危害茂盛的作物;

70

​hic, sterilem6 exiguus ne deserat humor harenam.

在后者,免得稀少的水分流失于贫瘠的沙土。

​Alternis idem tonsas cessare novalis

同样,你应让收割过的休耕地每隔一年歇息,

​et segnem patiere situ durescere campum;

让闲置的平原在荒废中变硬;

​aut ibi flava seres mutato sidere farra,

或者在星象变换之时,你可在那里播下金黄色的斯佩耳特小麦,

语法注6 条
  1. 1.3habendo sit pecori

    伴随与格的动形容词(gerundive)结构。habendo pecori 起到表示目的或用途的与格作用,意为“为了饲养/维持牲畜”。

  2. 1.8glandem mutavit arista

    动词 mutare(交换)在此处带有所放弃事物的宾格(glandem“橡子”)和用于交换之物的夺格(arista“麦穗”),诗意地描述了人类食物从橡子向小麦的过渡。

  3. 1.24quem mox quae sint habitura deorum concilia

    由关系代词 quem 引导的复杂结构。主句为 incertum est,支配着包含虚拟式动词 sint 的间接疑问句。quem 作为将来主动分词 habitura (sint) 的宾格宾语,指代前文中的先行词 tu(凯撒)。

  4. 1.48bis quae solem, bis frigora sensit

    “经历了两次日晒,两次冰霜”指的是一种密集的农业循环:在播种前将土地休耕两年(两冬两夏)并进行多次耕翻,以确保获得高产。

  5. 1.50prius ignotum ferro quam

    表示时间的从属连词 priusquam(在……之前)通过词析(tmesis)被拆分为 prius 和 quam,中间插入了修饰语 ignotum ferro(用铁犁划破未知的[平原])。

  6. 1.69illic, officiant laetis ne frugibus herbae, hic, sterilem

    指示代词 illic(前者)和 hic(后者)分别呼应前文描述的两种情况:第63-66行中肥沃的土地(及早深耕)和第67-68行中贫瘠的土地(较晚浅耕)。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)・修订记录(3 处,最近 2026-10-18)
  • 2026-10-18 AI校阅 — 译文 1 处
  • 2026-09-21 AI校阅 — 译文 2 处
urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:1.1-1.73