← 维吉尔

牧歌

§1.1-1.84

流亡的梅里博与安享和平的提提鲁斯

流亡的牧人梅里博与因罗马“神明”恩赐得以留守土地的牧人提提鲁斯之间的对话。展现了内战带来的苦难与对和平的感激之间的对比。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
1

​Tityre, tu patulae recubans sub tegmine fagi1

提提鲁斯啊,你躺在茂密榉树的庇护下,

​silvestrem tenui Musam meditaris avena;

用纤细的苇笛吹奏着林间的缪斯;

​nos patriae fines et dulcia linquimus arva:

我们却要离开祖国的边界和可爱的田野。

​nos patriam fugimus; tu, Tityre, lentus in umbra

我们逃离祖国;而你,提提鲁斯,在树荫下悠闲自得,

5

​formosam resonare doces Amaryllida2 silvas.

教导整片森林让美丽的美丽斯的名字回响。

​O Meliboee, deus nobis haec otia fecit:

噢梅里博,是一位神明为我们带来了这份闲适:

​namque erit ille mihi semper deus; illius aram

因为在我心中,他将永远是一位神明;他的祭坛

​saepe tener nostris ab ovilibus imbuet agnus.

常常会被我们羊圈里温顺的小羊用血染红。

​Ille meas errare boves, ut cernis, et ipsum

正如你所见,是他允许我的母牛漫步,并允许我本人

10

​ludere, quae vellem,3 calamo permisit agresti

用乡野的芦笛吹奏我所喜爱的乐曲。

​Non equidem invideo; miror magis: undique totis

我并不嫉妒,反而更加惊讶:到处所有的

​usque adeo turbatur agris. En, ipse capellas

田野里都陷入了如此剧烈的混乱。看啊,我自己也带着病痛

​protinus aeger ago; hanc etiam vix, Tityre, duco:

艰难地赶着母山羊前行;提提鲁斯啊,这一只我甚至勉强才能牵动:

​hic inter densas corylos modo namque gemellos,

因为就在刚才,在茂密的榛树林间,她生下了一对双胞胎——

15

​spem gregis, ah, silice in nuda conixa reliquit.

羊群的希望,啊,却把它们遗弃在了光秃秃的岩石上。

​Saepe malum hoc nobis, si mens non laeva fuisset,4

要是我的心没有那么糊涂,我本该记得

​de caelo tactas memini praedicere quercus:—

那些被天雷击中的橡树常常预示着这一灾祸。

​Sed tamen, iste deus qui sit, da, Tityre, nobis.

但无论如何,提提鲁斯啊,告诉我你那神明到底是谁?

20

​Urbem, quam dicunt Romam, Meliboee, putavi

梅里博啊,我曾愚蠢地以为,人们所说的罗马城

​stultus ego huic nostrae similem, quo saepe solemus

就像我们这儿一样,我们牧人常常

​pastores ovium teneros depellere fetus:

把温顺的羊羔赶到那里去:

​sic canibus catulos similis, sic matribus haedos

我曾以为小狗像大狗,小山羊像它们的老娘;

​noram, sic parvis componere magna solebam:

我曾习惯于这样将伟大的事物与渺小的相比。

25

​verum haec tantum alias inter caput extulit urbes,

但是这座城市在其他城市中高高耸立,

​quantum lenta solent inter viburna cupressi.

就像丝柏在低矮的灌木丛中拔地而起。

​Et quae tanta fuit Romam tibi causa videndi?

那么,是什么如此重大的原因让你想要去见罗马呢?

​Libertas; quae sera, tamen respexit inertem,

自由;虽然来得迟,但它最终还是眷顾了懒散的我,

​candidior postquam tondenti barba cadebat;

在我修剪胡须时,白发开始纷纷飘落之后;

30

​respexit tamen, et longo post tempore venit,

它还是眷顾了我,并在漫长的时光之后来到了我身边,

​postquam nos Amaryllis habet, Galatea reliquit:

如今美莉丽丝占有了我们,而加拉忒亚已经离去。

​namque, fatebor enim, dum me Galatea tenebat,

因为,我必须承认,当加拉忒亚占有我时,

​nec spes libertatis erat, nec cura peculi:5

既没有自由的希望,也没有积攒私产的打算。

​quamvis multa meis exiret victima saeptis,

尽管从我的围栏里送出了许多牺牲,

35

​pinguis et ingratae premeretur caseus urbi,

为那忘恩负义的城市榨出了丰富的奶酪,

​non umquam gravis aere domum mihi dextra redibat.

但我的右手从未装满沉甸甸的钱财回到家中。

​Mirabar, quid maesta deos, Amarylli, vocares,

我曾奇怪,美莉丽丝,你为何忧伤地呼唤神明,

​cui pendere sua patereris in arbore poma:

你为何任由果实挂在它们自己的树上:

​Tityrus hinc aberat. Ipsae te, Tityre, pinus,

那是因为提提鲁斯不在这里。提提鲁斯啊,连松树本身,

40

​ipsi te fontes, ipsa haec arbusta vocabant.

连泉水本身,连这些灌木丛本身都在呼唤着你。

​Quid facerem? Neque servitio me exire licebat,

我该怎么办呢?我既无法摆脱奴役,

​nec tam praesentis alibi cognoscere divos.

也无法在别处遇到如此能提供帮助的神明。

​hic illum vidi iuvenem, Meliboee, quot annis

梅里博啊,我在这里见到了那位青年,

​bis senos cui nostra dies altaria fumant;

为了他,我们的祭坛每年要冒烟十二天;

45

​hic mihi responsum primus dedit ille petenti:

在这里,他首先对我这恳求者给出了答复:

“pascite, ut ante, boves, pueri, submittite tauros.”

“孩子们,像以前一样放牧你们的牛群,配种你们的公牛吧。”

​Fortunate senex, ergo tua rura manebunt,

幸运的老人啊,那么你的土地将保留下来,

​et tibi magna satis, quamvis lapis omnia nudus​limosoque palus obducat pascua iunco!

并且对你来说足够大了,尽管光秃秃的石头和

50

​Non insueta gravis temptabunt pabula fetas,

泥泞的沼泽用芦苇覆盖了所有的牧场! 陌生的草料不会伤害体弱怀孕的母羊,

+额外标记:1.50 (译文中插入了原文没有的标记,已并入本节)

​nec mala vicini pecoris contagia laedent.

邻近羊群的恶性传染病也不会伤害它们。

​Fortunate senex, hic, inter flumina nota

幸运的老人啊,在这里,在熟悉的河流

​et fontis sacros, frigus captabis opacum!

和神圣的泉水之间,你将享受清凉的树荫!

​hinc tibi, quae semper, vicino ab limite, saepes

在这边,一如既往,邻近边界的树篱上,

55

​Hyblaeis apibus6 florem depasta salicti

那被海布拉蜜蜂采食的柳树花,

​saepe levi somnum suadebit inire susurro;

常常会用轻柔的嗡嗡声劝你入眠;

​hinc alta sub rupe canet frondator ad auras;

在那边,在高耸的岩石下,修枝人将迎风歌唱;

​nec tamen interea raucae, tua cura, palumbes,

与此同时,你所钟爱的声音沙哑的林鸽,

​nec gemere aëria cessabit turtur ab ulmo.

还有斑鸠,也不会停止在高高的榆树上哀鸣。

60

​Ante leves ergo pascentur in aequore cervi,

因此,轻盈的鹿将先在空中放牧,

​et freta destituent nudos in litore pisces,

大海也将先把鱼儿赤裸地遗弃在沙滩上,

​ante pererratis amborum finibus exsul

先是流亡者走遍两国的边界,

​aut Ararim Parthus bibet, aut Germania Tigrim,

帕提亚人喝阿拉斯河的水,或者德意志人喝底格里斯河的水,

​quam nostro illius labatur pectore voltus.

他的容颜才会从我的心中消逝。

65

​At nos hinc alii sitientis ibimus Afros,

但我们中的一些人必须离开这里,去往干渴的非洲人那里,

​pars Scythiam et rapidum Cretae veniemus Oaxen,

另一些人将到达斯基泰和克里特湍急的奥克瑟斯河,

​et penitus toto divisos orbe Britannos.

以及与整个世界完全隔绝的卑不列颠人那里。

​En umquam patrios longo post tempore finis,

啊,在漫长的岁月之后,当我再次看到祖国的边界,

​pauperis et tuguri congestum caespite culmen,

看到我贫穷茅屋用泥土堆砌的屋顶,

70

​post aliquot mea regna videns mirabor aristas?

并在那之后看着几颗麦穗,我的王国,我会感到惊奇吗?

​Impius haec tam culta novalia miles habebit,

难道一个不虔诚的士兵将占有这些精心耕作的休耕地,

​barbarus has segetes? En, quo discordia civis

一个野蛮人将占有这些庄稼?看啊,内讧把

​produxit miseros! His nos consevimus agros!

我们悲惨的公民带到了何处!我们为这些人播种了田野!

​Insere nunc, Meliboee, piros, pone ordine vitis.

梅里博啊,现在去嫁接你的梨树吧,按顺序种下你的葡萄藤吧。

75

​Ite meae, felix quondam pecus, ite capellae.

走吧,我那曾经幸福的羊群,走吧,我的母山羊们。

​Non ego vos posthac, viridi proiectus in antro,

从今以后,我不会再躺在绿色的洞穴里,

​dumosa pendere procul de rupe videbo;

看着你们在远处长满灌木的悬崖上攀爬;

​carmina nulla canam; non, me pascente, capellae,

我不再唱起歌谣;母山羊们,在我的放牧下,

​florentem cytisum et salices carpetis amaras.

你们不会再啃食盛开的金雀花和苦涩的柳树。

80

​Hic tamen hanc mecum poteras requiescere noctem

然而,今晚你本可以和我在这里休息,

​fronde super viridi: sunt nobis mitia poma,

躺在绿色的树叶上:我们有甜美的果实、

​castaneae molles, et pressi copia lactis;

柔软的栗子和丰富的压制奶酪;

​et iam summa procul villarum culmina fumant,

如今,远处的农舍屋顶已经冒出烟雾,

​maioresque cadunt altis de montibus umbrae.

巨大的阴影正从高山上落下来。

语法注6 条
  1. 1.1patulae... fagi

    形容词 patulae 和名词 fagi 之间夹着分词 recubans 和介词短语 sub tegmine,这是拉丁语中典型的语序倒装(Hyperbaton)。

  2. 1.5Amaryllida

    希腊式的宾格形式(第三变格名词的单数宾格 -da),反映了牧歌的希腊文学背景。

  3. 1.10quae vellem

    由宾格中性复数关系代词 quae 引导的关系从句,其中未完成过去时虚拟语气 vellem 表示主观的意愿或喜好。

  4. 1.16si mens non laeva fuisset

    表示过去相反事实的虚拟条件句,使用了过去完成时虚拟语气 fuisset。

  5. 1.33peculi

    指奴隶或依附者可以私人积累的财产(Peculium)。此为属格收缩形。

  6. 1.55Hyblaeis apibus

    表示行为者或工具的夺格,修饰分词 depasta。该分词带有一种中动语态的含义,与表示关系(尊重)的宾格 florem 连用。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)・修订记录(1 处,最近 2026-09-21)
  • 2026-09-21 AI校阅 — 译文 1 处
urn:cts:latinLit:phi0690.phi001.humanitext-lat2:1.1-1.84