← 泰伦提乌斯

婆母

§production-67

演出序幕与菲罗蒂斯同西拉的对话

在泰伦提乌斯喜剧《婆母》第三次重演的序幕中,老演员安比维乌斯·图尔皮奥历数此前因观众被走钢丝及角斗士吸引而导致的演出失败,恳请观众静心观看。正剧开场,妓女菲鲁墨娜和老鸨西拉讨论男人的虚情假意,并主张无情地榨干情人。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
production

​HECYRA. ACTA LUDIS MEGALENSIBUS, SEX. IUL. CAESARE CN. CORNELIO DOLABELLA AEDILIBUS CURULIBUS. NON EST PERACTA. MODOS FECIT FLACCUS CLAUDII, TIBIIS PARIBUS. TOTA GRAECA APOLLODORU FACTA EST. ACTA PRIMO SINE PROLOGO. DATA SECUNDO CN. OCTAVIO T. MANLIO COSS. RELATA EST L. AEMILII PAULI LUDIS FUNEBRIBUS. NON EST PLACITA. TERTIO RELATA EST Q. FULVIO L. MARCIO AEDILIBUS CURULIBUS. EGIT L. AMBIVIUS TURPIO. PLACUIT.

《婆母》。在梅加勒西亚节上演出。塞克斯图斯·尤利乌斯·恺撒与格奈乌斯·科尔内利乌斯·多拉贝拉任库鲁里斯市政官之时。未能演完。由克劳狄乌斯的奴隶弗拉科斯配乐,使用等音双管。全剧改编自希腊作家阿波罗多洛斯的原作。首演无序幕。第二次由执政官格奈乌斯·奥克塔维乌斯与提图斯·马尼乌斯主持。在卢基乌斯·埃米利乌斯·保卢斯的葬礼竞技会上重演。未获成功。第三次重演于奎恩图斯·富尔维乌斯与卢基乌斯·马尔基乌斯任库鲁里斯市政官之时。由卢基乌斯·安比维乌斯·图尔皮奥主演。获得成功。

​Hecyra est huic nomen fabulae: haec cum data

本剧的名字是《婆母》;当它作为新作

​Nova est novum intervenit vitium et calamitas,

被搬上舞台时,突如其来的新灾难与惨剧横加阻挠,

​Ut neque spectari neque cognosci potuerit.

以致人们既无法观看也无法理解它。

​Ita populus studio stupidus in funambulo

由于人们极其狂热地关注一个走钢丝的艺人,

5

​Animum occuparat. Nunc haec plane est pro nova;

他们的心思完全被夺走了。现在这部戏完全可以当作新作;

​Et is qui scripsit hanc ob eam rem noluit

而写它的诗人在那次之后,并不想

​Iterum referre ut iterum posset vendere.

立即重演它,以便他能再次售出。

​Alias cognostis eius: quaeso hanc nunc noscite.

你们已经了解他的其他作品;现在请了解这一部。

​Orator ad vos venio ornatu prologi:

我穿着序幕表演者的服装,作为恳求者来到你们面前:

10

​Sinite exorator sim, eodem ut iure uti senem

请让我成为一个有成效的恳求者,使我这个老人能享有同样的权利,

​Liceat1 quo iure sum usus adolescentior;

就如我年轻时曾享有过的权利一样;

​Novas qui exactas feci ut2 inveterascerent,

我曾使那些被轰下台的新作得以流传并成为经典,

​Ne cum poeta scriptura evanesceret.

不让作品随诗人的消逝而湮灭。

​In his quas primum Caecili didici novas

在我最初学习的卡埃基利乌斯的新作中,

15

​Partim sum earum exactus, partim vix steti.

我有些被轰下台,有些则勉强站稳脚跟。

​Quia scibam dubiam fortunam esse scenicam,

因为我知道舞台的命运是靠不住的,

​Spe incerta certum mihi laborem sustuli.

在希望渺茫的情况下,我独自承担了确凿的辛劳。

​Easdem agere coepi ut ab eodem alias discerem

我开始重演那些旧剧,以便能向他热心学习其他的新剧,

​Novas studiose, ne illum ab studio abducerem.

免得打消他的创作热忱。

20

​Perfeci ut spectarentur. Ubi sunt cognitae,

我终于使它们得以展演。当它们被理解时,

​Placitae sunt. Ita poetam restitui in locum

便受到了喜爱。就这样,我把几乎已被不公和对手

​Prope iam remotum iniuria adversarium

排除在创作、劳苦

​Ab studio atque ab labore atque arte musica.

和音乐艺术之外的诗人的地位恢复了过来。

​Quod si scripturam sprevissem in praesentia,

但是,如果我当时轻视了他的作品,

25

​Et in deterrendo voluissem operam sumere,

并企图致力于阻挠他,

​Ut in otio esset potius quam in negotio,

使他闲居而不从事写作,

​Deterruissem facile ne alias scriberet.

我很容易就能阻止他写出其他作品。

​Nunc quid petam mea causa aequo animo attendite.

现在,为了我,请平心静气地听取我的请求。

​Hecyram ad vos refero, quam mihi per silentium

我向你们重演《婆母》,在过去,

30

​Numquam agere licitum est; ita eam oppressit calamitas.

我从未被允许在安静中演出它;惨剧就这样压倒了它。

​Eam calamitatem vestra intelligentia

如果你们的智慧愿意协助我们的勤勉,

​Sedabit, si erit adiutrix nostrae industriae.

那将平息这场灾难。

​Quum primum eam agere coepi, pugilum gloria,

当我第一次开始演出它时,拳击手的名声,

​Funambuli eodem accessit expectatio:

以及对走钢丝艺人的期待,集于同处;

35

​Comitum conventus, strepitus, clamor mulierum

随从的聚集、喧闹、妇女们的呼喊,

​Fecere ut ante tempus exirem foras.

逼得我不得不提前退场。

​Vetere in nova coepi uti consuetudine,

在演新作时,我开始使用我的旧习惯,

​In experiendo ut essem: refero denuo

即进行尝试:现在我再次重演。

​Primo actu placeo; quum interea rumor venit

第一幕时我还挺受欢迎;然而其间传来了

40

​Datum iri gladiatores; populus convolat:

将要提供角斗士表演的谣言;人们便纷涌而至:

​Tumultuantur, clamant, pugnant de loco:

他们起哄、大喊,为争夺座位而大打出手;

​Ego interea meum non potui tutari locum.

在这期间,我无法坚守我的舞台。

​Nunc turba nulla est: otium et silentium est:

现在没有喧嚣,只有闲暇与安静:

​Agendi tempus mihi datum est: vobis datur

演出的时间已经给了我;而留给你们的是

45

​Potestas condecorandi ludos scenicos.

使舞台剧大放异彩的机会。

​Nolite sinere per vos artem musicam

不要让音乐艺术因你们的缘故

​Recidere ad paucos: facite ut vestra auctoritas

沦落到少数人手里:请让你们的权威

​Meae auctoritati fautrix adiutrixque sit.

成为我权威的保护者与支持者。

​Sinite impetrare me, qui in tutelam meam

请恩准我的请求,为了那位将自己的创作

​Studium suum et se in vestram commisit fidem,

托付给我的保护,并将他自己托付给你们信义的人,

​Ne eum circumventum inique iniqui irrideant.

不要让心怀不轨之人不公地嘲笑被陷害的他。

55

​Mea causa causam hanc accipite, et date silentium,

为了我,接受这个诉求吧,并保持安静,

​Ut libeat scribere aliis, mihique ut discere

使其他人乐于写作,也使我今后

​Novas expediat posthac pretio emtas meo.

演出自费购买的新作成为有益之事。

​Per pol quam paucos reperias3 meretricibus

凭波鲁克斯起誓,西拉,你瞧瞧能有几个对妓女

​Fideles evenire amatores, Syra.

始终忠贞不渝的情人。

60

​Vel hic Pamphilus iurabat quoties Bacchidi,

即便是这位潘菲路斯,他曾多少次向巴克基斯发誓,

​Quam sancte ut quivis facile posset credere,

是那样庄严,以至于任何人都会轻易相信:

​Nunquam illa viva ducturum uxorem domum.

只要她还活着,他就绝不娶妻回家。

​Hem duxit.

唉,他还是娶了。

​Ergo propterea te sedulo

所以,正因如此,我才如此认真地

​Et moueo, et hortor, ne cuiusquam misereat,

既劝告你,又督促你:不要怜悯任何人,

65

​Quin spolies, mutiles, laceres, quemque nacta sis.

对于落入你手中的任何人,你要剥光他、榨干他、撕碎他。

​Utine eximium neminem habeam?4

难道我就不能留一个例外?

​Neminen;

一个也不能留;

​Nam nemo illorum quisquam, scito, ad te venit

因为要知道,他们中没有一个人来到你这里,

语法注4 条
  1. 10uti senem / Liceat

    宾格的 senem 作为不定式 uti 的逻辑主语,整个不定式结构取决于无人称动词 liceat。动词 uti 支配夺格的 iure。

  2. 12exactas feci ut

    exactas 是完成时分词,意为“(因不获好评而)被赶下舞台的”,修饰省略的阴性复数宾格词 novas(新剧)。feci ut 引导结果从句以表示使役(“我使得……”)。

  3. 58quam paucos reperias

    由感叹副词 quam(多么)引导,动词 reperias 采用现在时单数第二人称虚拟式。此处作潜在虚拟式,并带有泛指第二人称主语(“人们可以发现”)的用法。

  4. 66Utine eximium neminem habeam?

    连词 ut 与表示愤慨或难以置信的附着疑问小词 -ne 相结合,后接现在时虚拟式 habeam。这种独立虚拟式构文用于对对方刚才的提议表示强烈的反感与否定。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)・修订记录(3 处,最近 2026-09-21)
  • 2026-09-21 AI校阅 — 原文 2 处
  • 2026-09-21 AI校阅 — 译文 1 处
urn:cts:latinLit:phi0134.phi005.humanitext-lat2:production-67