从马尔库斯的受难与他人不幸中汲取历史教训｜波利比奥斯《历史》第一卷 1.35.1–1.35.10 希腊语原文·中文译文

§1.35.1

ἐν ᾧ καιρῷ πολλά τις ἂν ὀρθῶς ἐπισημαινόμενος εὕροι¹ πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου συντελεσθέντα.

在这一时刻，如果有人正确地予以关注，就会发现发生了许多有助于纠正人类生活的事情。

§1.35.2

καὶ γὰρ τὸ διαπιστεῖν τῇ τύχῃ, καὶ μάλιστα κατὰ τὰς εὐπραγίας, ἐναργέστατον ἐφάνη πᾶσιν τότε διὰ τῶν Μάρκου συμπτωμάτων·

因为不对命运抱有盲目信任，尤其是在顺境之中，当时通过马尔库斯的遭遇，对所有人来说显露得最为清楚。

§1.35.3

ὁ γὰρ μικρῷ πρότερον οὐ διδοὺς ἔλεον οὐδὲ συγγνώμην τοῖς πταίουσιν παρὰ πόδας αὐτὸς ἤγετο δεησόμενος τούτων² περὶ τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας.

因为就在不久前还不给失败者以怜悯和宽恕的他，转眼之间自己就被押送去，为了自己的安全而哀求这些。

§1.35.4

καὶ μὴν τὸ παρʼ Εὐριπίδῃ πάλαι καλῶς εἰρῆσθαι δοκοῦν ὡς ἓν σοφὸν βούλευμα τὰς πολλὰς χεῖρας νικᾷ τότε διʼ αὐτῶν τῶν ἔργων ἔλαβε τὴν πίστιν.

而且，欧里庇得斯在很久以前似乎就精妙地表达过的观点——“一个英明的计谋胜过众多的双手”，当时通过事实本身得到了印证。

§1.35.5

εἷς γὰρ ἄνθρωπος καὶ μία γνώμη τὰ μὲν ἀήττητα πλήθη καὶ πραγματικὰ δοκοῦντʼ εἶναι καθεῖλεν, τὸ δὲ προφανῶς πεπτωκὸς ἄρδην πολίτευμα καὶ τὰς ἀπηλγηκυίας ψυχὰς τῶν δυνάμεων ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἤγαγεν.

因为单凭一个人和一个意志，就击败了那些看似无敌且善于实战的乌合之众，并将一个显而易见已彻底瓦解的国家以及军队绝望的士气提升到了更好的状态。

§1.35.6

ἐγὼ δὲ τούτων ἐπεμνήσθην χάριν τῆς τῶν ἐντυγχανόντων τοῖς ὑπομνήμασι διορθώσεως.

而我提及这些，是为了让那些读到这些历史记录的人能够得到自我纠正。

§1.35.7

δυεῖν γὰρ ὄντων τρόπων³ πᾶσιν ἀνθρώποις τῆς ἐπὶ τὸ βέλτιον μεταθέσεως, τοῦ τε διὰ τῶν ἰδίων συμπτωμάτων καὶ τοῦ διὰ τῶν ἀλλοτρίων, ἐναργέστερον μὲν εἶναι συμβαίνει τὸν διὰ τῶν οἰκείων περιπετειῶν, ἀβλαβέστερον δὲ τὸν διὰ τῶν ἀλλοτρίων. διὸ τὸν μὲν οὐδέποθʼ ἑκουσίως αἱρετέον, ἐπεὶ μετὰ μεγάλων πόνων καὶ κινδύνων ποιεῖ τὴν διόρθωσιν, τὸν δʼ ἀεὶ θηρευτέον, ἐπεὶ χωρὶς βλάβης ἔστιν συνιδεῖν ἐν αὐτῷ τὸ βέλτιον.

因为所有人向更好状态转变的方式有两种，一是由自身的遭遇，二是由他人的遭遇。虽说通过自身逆境的方式更为深刻，但通过他人逆境的方式却更为无害。因此，前者绝不应主动选择，因为它是伴随着巨大的痛苦和危险才完成纠正的；而后者则应时刻追求，因为人可以在不蒙受伤害的情况下，在其中看清什么是更好的。

§1.35.9

ἐξ ὧν συνιδόντι⁴ καλλίστην παιδείαν ἡγητέον πρὸς ἀληθινὸν βίον τὴν ἐκ τῆς πραγματικῆς ἱστορίας περιγινομένην ἐμπειρίαν· μόνη γὰρ αὕτη χωρὶς βλάβης ἐπὶ παντὸς καιροῦ καὶ περιστάσεως κριτὰς ἀληθινοὺς ἀποτελεῖ τοῦ βελτίονος. ταῦτα μὲν οὖν ἡμῖν ἐπὶ τοσοῦτον εἰρήσθω.

由此，理解这一点的人必须认为，从实际历史中获得的经验，才是通往真实人生最美好的教育；因为唯有这一种经验，在任何时候和任何境遇下，无需伤害，便能培养出对什么更好做出真实判断的裁判者。因此，我们对此就说到这里吧。

语法注4 条

1.35.1ἂν ... εὕροι
潜在助词 ἄν 与祈愿语气动词的结合，表达了一种可能性（“将会发现”）。与之伴随的分词 ὀρθῶς ἐπισημαινόμενος 起到了表示条件（“如果正确地予以关注”）的状语分词作用。
1.35.3δεησόμενος τούτων
将来时分词 δεησόμενος 表示目的（“为了哀求”）。属格代词 τούτων 是动词 δέομαι 的宾语，指代前句中出现的 ἔλεος（怜悯）和 συγγνώμη（宽恕）。
1.35.7δυεῖν γὰρ ὄντων τρόπων
这是一个属格独立结构，为整个论证提供了前提背景（“在有两种方式的情况下”）。随后的名词短语 τῆς ἐπὶ τὸ βέλτιον μεταθέσεως 与 τρόπων 呈同格关系，或是修饰它的属格。
1.35.9συνιδόντι
与动形容词 ἡγητέον（“必须认为”）连用，充当表示行为主体（语义上的主语）的“关系与格”，意为“对于理解事物的人来说”。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-25 发布）urn:cts:greekLit:tlg0543.tlg001.humanitext-grc2:1.35.1-1.35.10