历史的效用与罗马统一世界的功绩｜波利比奥斯《历史》第一卷 1.1.1–1.1.6 希腊语原文·中文译文

§1.1.1

εἰ μὲν τοῖς πρὸ ἡμῶν ἀναγράφουσι τὰς πράξεις παραλελεῖφθαι συνέβαινε¹ τὸν ὑπὲρ αὐτῆς τῆς ἱστορίας ἔπαινον, ἴσως ἀναγκαῖον ἦν τὸ προτρέπεσθαι πάντας πρὸς τὴν αἵρεσιν καὶ παραδοχὴν τῶν τοιούτων ὑπομνημάτων διὰ τὸ μηδεμίαν ἑτοιμοτέραν εἶναι τοῖς ἀνθρώποις διόρθωσιν τῆς τῶν προγεγενημένων πράξεων ἐπιστήμης.

如果说在向我们展示过往事迹的前辈史家笔下，对历史本身的赞美竟被遗漏了，那么或许我们确实有必要去勉励所有人去选择和接受这类记述，因为对人类而言，没有任何比对过去事迹的了解更为便捷的矫正方法。

§1.1.2

ἐπεὶ δʼ οὐ τινὲς οὐδʼ ἐπὶ ποσόν, ἀλλὰ πάντες ὡς ἔπος εἰπεῖν ἀρχῇ καὶ τέλει κέχρηνται τούτῳ,² φάσκοντες ἀληθινωτάτην μὲν εἶναι παιδείαν καὶ γυμνασίαν πρὸς τὰς πολιτικὰς πράξεις τὴν ἐκ τῆς ἱστορίας μάθησιν, ἐναργεστάτην δὲ καὶ μόνην διδάσκαλον τοῦ δύνασθαι τὰς τῆς τύχης μεταβολὰς γενναίως ὑποφέρειν τὴν τῶν ἀλλοτρίων περιπετειῶν ὑπόμνησιν, δῆλον ὡς οὐδενὶ μὲν ἂν δόξαι καθήκειν περὶ τῶν καλῶς καὶ πολλοῖς εἰρημένων ταυτολογεῖν, ἥκιστα δʼ ἡμῖν. αὐτὸ γὰρ τὸ παράδοξον τῶν πράξεων, ὑπὲρ ὧν προῃρήμεθα γράφειν, ἱκανόν ἐστι προκαλέσασθαι καὶ παρορμῆσαι πάντα καὶ νέον καὶ πρεσβύτερον πρὸς τὴν ἔντευξιν τῆς πραγματείας.

然而，并非少数人或在某种程度上，而是几乎所有人，可以说是开宗明义并贯穿始终地都在重申这一点，他们声称，源自历史的学习是对政治实践最真实的教育和磨练，而对他人遭遇的变故的回顾，则是使人们能够高尚地忍受命运无常的最鲜明且唯一的教师。显而易见，对于已被许多人精彩论述过的话题进行老调重弹，似乎对任何人都不合适，而对我们而言尤其不合适。因为这些事件本身的非同寻常，——这也正是我们所选择撰写的内容——已足以召唤并促使每一位年轻人和年长者去阅读这部著作。

§1.1.5

τίς γὰρ οὕτως ὑπάρχει φαῦλος ἢ ῥᾴθυμος ἀνθρώπων ὃς οὐκ ἂν βούλοιτο γνῶναι πῶς καὶ τίνι γένει πολιτείας ἐπικρατηθέντα³ σχεδὸν ἅπαντα τὰ κατὰ τὴν οἰκουμένην οὐχ ὅλοις πεντήκοντα καὶ τρισὶν ἔτεσιν⁴ ὑπὸ μίαν ἀρχὴν ἔπεσε τὴν Ῥωμαίων, ὃ πρότερον οὐχ εὑρίσκεται γεγονός, τίς δὲ πάλιν οὕτως ἐκπαθὴς πρός τι τῶν ἄλλων θεαμάτων ἢ μαθημάτων ὃς προυργιαίτερον ἄν τι ποιήσαιτο τῆσδε τῆς ἐμπειρίας;

人类之中，又有谁会如此平庸或懒散，以至于不想知道，几乎整个已知世界是如何、在何种政体统治下，在不满五十三年的时间里，落入罗马人的单一统治之下——这在以前是从未发生过的？又或者，有谁会对其他任何奇观或学问如此狂热，以至于认为有比获得这种经验更为紧要的事情呢？

语法注4 条

1.1.1τοῖς πρὸ ἡμῶν ἀναγράφουσι τὰς πράξεις παραλελεῖφθαι συνέβαινε
与格短语“τοῖς ... ἀναγράφουσι”（记述过往事迹的前辈们）修饰单数第三人称动词“συνέβαινε”（发生），而被动不定式“παραλελεῖφθαι”（被遗漏）作为“συνέβαινε”的实质主语。因此整句意为“如果在我们之前记述过往事迹的人们那里，发生了对历史本身的赞美被遗漏的事情”。
1.1.2ἀρχῇ καὶ τέλει κέχρηνται τούτῳ
动词“κέχρηνται”（使用）支配给格代词“τούτῳ”（此，即对历史的赞美），而“ἀρχῇ καὶ τέλει”（作为开端与结尾）则作为谓语性给格使用。这是一种惯用强调表达，意为“他们把这一点作为开端和结尾来使用”（即自始至终都在重申这一点）。
1.1.5ἐπικρατηθέντα
动词“ἐπικρατέω”（统治、战胜）的无定过去时被动分词（中性复数主格），修饰间接疑问句的主语“σχεδὸν ἅπαντα τὰ κατὰ τὴν οἰκουμένην”（几乎整个已知世界），并对主动词“ἔπεσε”（屈服）起到伴随状况、手段或结果（因被统治而屈服）的修饰作用。
1.1.5οὐχ ὅλοις πεντήκοντα καὶ τρισὶν ἔτεσιν
表示“在……时间之内”的给格。修饰成分“οὐχ ὅλοις”（不完整的）修饰数量词，表示“不满”、“在不满……的期间内”。整句意为“在不满五十三年的时间里”。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-25 发布）・修订记录（1 处，最近 2026-09-21）

2026-09-21 AI校阅 — 注 1 处

urn:cts:greekLit:tlg0543.tlg001.humanitext-grc2:1.1.1-1.1.6