阿波罗的诞生与德洛斯岛的祭仪｜卡利马科斯《提洛岛颂歌》第243–326行希腊语原文·中文译文

243

εἰνάλιαι τίκτουσιν, ἐνὶ σπιλάδεσσιν ἐρήμοις.

海兽在荒凉的礁石上生育。

Ἀστερίῃ δʼ οὐδέν τι βαρύνομαι εἵνεκα τῆσδε

但我对阿斯特里亚并不因这次的

245

ἀμπλακίης, οὐδʼ ἔστιν ὅπως ἀποθύμια ῥέξω,

过错而动怒，我也绝不会做出违背她心愿的事，

τόσσα δέοι¹ μάλα γάρ τε κακῶς ἐχαρίσσατο Λητοῖ·

即便她理应受罚；因为她确实极不合宜地厚待了勒托。

ἀλλά μιν ἔκπαγλόν τι σεβίζομαι, οὕνεκʼ ἐμεῖο

但我极其敬重她，因为她未曾

δέμνιον² οὐκ ἐπάτησε, Διὸς δʼ ἀνθείλετο πόντον.

践踏我的床榻，而是宁可选择大海也拒绝了宙斯。

ἡ μὲν ἔφη· κύκνοι δὲ θεοῦ μέλποντες ἀοιδοὶ

她如此说道；而神明的歌手天鹅们，

250

Μῃόνιον Πακτωλὸν ἐκυκλώσαντο λιπόντες

离开迈奥尼亚的帕克托罗斯河，

ἑβδομάκις περὶ Δῆλον, ἐπήεισαν³ δὲ λοχείῃ

环绕德洛斯岛飞鸣了七次，为她的分娩唱起颂歌，

Μουσάων ὄρνιθες, ἀοιδότατοι πετεηνῶν·

缪斯之鸟，飞禽中最擅歌唱者。

ἔνθεν ὁ παῖς τοσσάσδε λύρῃ ἐνεδήσατο χορδὰς

因此，这孩子后来在里拉琴上装了同样数量的弦，

ὕστερον, ὁσσάκι κύκνοι ἐπʼ ὠδίνεσσιν ἄεισαν.

正是天鹅在她阵痛时歌唱的次数。

255

ὄγδοον οὐκέτʼ ἄεισαν, ὁ δʼ ἔκθορεν, αἱ δʼ ἐπὶ μακρὸν

第八次它们不再歌唱，他已跃然而出；而远处的

νύμφαι Δηλιάδες, ποταμοῦ γένος ἀρχαίοιο,

德洛斯的宁芙们，古老河流的后代，

εἶπαν Ἐλειθυίης ἱερὸν μέλος, αὐτίκα δʼ αἰθὴρ

唱起埃勒提伊亚的圣歌，顿时青铜的天空

χάλκεος ἀντήχησε διαπρυσίην ὀλολυγήν,

回荡起清脆穿透的欢呼声，

οὐδʼ Ἥρη νεμέσησεν, ἐπεὶ χόλον ἐξέλετο Ζεύς.

赫拉亦未动怒，因为宙斯消解了她的怨气。

260

χρύσεά τοι τότε πάντα θεμείλια γείνετο, Δῆλε,

德洛斯啊，那时你所有的基石都化作黄金，

χρυσῷ δὲ τροχόεσσα πανήμερος ἔρρεε λίμνη,

圆形的湖水整日流淌着金光，

χρύσειον δʼ ἐκόμησε γενέθλιον ἔρνος ἐλαίης,

诞生的橄榄幼苗长出了黄金的叶子，

χρυσῷ δὲ πλήμυρε βαθὺς Ἰνωπὸς ἑλιχθείς.

深邃的伊诺波斯河蜿蜒流淌，满溢着黄金。

αὐτὴ δὲ χρυσέοιο ἀπʼ οὔδεος εἵλεο παῖδα,

你亲自从黄金的地面上抱起这孩子，

265

ἐν δʼ ἐβάλευ κόλποισιν, ἔπος δʼ ἐφθέγξαο τοῖον·

拥入怀中，并说出了这样的话：

ᾦ μεγάλη πολύβωμε πολύπτολι πολλὰ φέρουσα,

「噢，拥有众多祭坛、众多城邦、出产丰饶的伟大土地啊，

πίονες ἤπειροί τε καὶ αἳ περιναίετε νῆσοι·

肥沃的大陆以及环绕四周的岛屿啊：

αὐτὴ ἐγὼ τοιήδε, δυσήροτος, ἀλλʼ ἀπʼ ἐμεῖο

我虽是如此，难以耕作，但因我之故，

Δήλιος Απόλλων κεκλήσεται, οὐδέ τις ἄλλη

德洛斯阿波罗将得其名，其他任何

270

γαιάων τοσσόνδε θεῷ πεφιλήσεται ἄλλῳ,

土地也不会受到其他神明如此深切的喜爱，

οὐ Κερχνὶς κρείοντι Ποσειδάωνι Λεχαίῳ,

即便是勒哈翁的主宰波塞冬之于肯克雷伊斯，

οὐ πάγος Ἑρμείῃ Κυλλήνιος, οὐ Διὶ Κρήτη,

赫耳墨斯之于库勒涅山，宙斯之于克里特，

ὡς ἐγὼ Ἀπόλλωνι· καὶ ἔσσομαι οὐκέτι πλαγκτή.

都不及阿波罗之于我；我将不再四处漂泊。」

ὧδε σὺ μὲν κατέλεξας· ὁ δὲ γλυκὺν ἔσπασε μαζόν.

你如此诉说；而他吮吸着甘甜的乳汁。

275

τῶ καὶ νησάων ἁγιωτάτη ἐξέτι κεἰνου

因此，自那时起，在众岛屿中最神圣的

κλἠζῃ, Ἀπόλλωνος κουροτρόφος· οὐδέ σʼ Ἐνυὼ

你被传颂，作为养育阿波罗成长之地；战神厄倪俄

οὐδʼ Ἀίδης οὐδʼ ἵπποι ἐπιστείβουσιν Ἄρηος·

和哈得斯，以及阿瑞斯的战马，都绝不践踏你；

ἀλλά τοι ἀμφιετεῖς δεκατηφόροι αἰὲν ἀπαρχαὶ

相反，每年都有什一税的初熟之物源源不断地

πέμπονται, πᾶσαι δὲ χοροὺς ἀνάγουσι πόληες,

送达，所有的城邦都引导着祭神舞队而来，

280

αἵ τε πρὸς ἠοίην αἵ θʼ ἕσπερον αἵ τʼ ἀνὰ μέσσην

无论是东方、西方还是中部

κλήρονς ἐστήσαντο, καὶ οἳ καθύπερθε βορείης

建有家园的城邦，以及那些在北方

οἰκία θινὸς ἔχουσι, πολυχρνιώτατον αἷμα.

海岸之上有其家园、最为富庶黄金之血脉的族群。

οἱ μέν τοι καλάμην τε καὶ ἱερὰ δράγματα πρῶτοι

他们确实最先将麦秆和神圣的

ἀσταχύων φορέουσιν· ἃ Δωδώνηθι Πελασγοὶ

麦穗运来；在多多纳，佩拉斯吉人

285

τηλόθεν ἐκβαίνοντα πολὺ πρώτιστα δέχονται,

最先迎接这些来自远方的供物，

γηλεχέες θεράποντες ἀσιγήτοιο λέβητος·

这些睡在地面上的神仆，侍奉着永不静默的青铜釜；

δεύτερον Ἱερὸν ἄστυ καὶ οὔτεα Μηλίδος αἴης

其次，供物到达圣城和马利斯之地的群山；

ἔρχονται· κεῖθεν δὲ διαπλώουσιν Ἀβάντων

又从那里渡海来到阿班忒斯人

εἰς ἀγαθὸν πεδίον Ληλάντιον· οὐδʼ ἔτι μακρὸς

那肥沃的莱兰托斯平原；从欧波亚出发，航程

290

ὁ πλόος Εὐβοίηθεν, ἐπεὶ σέο γείτονες ὅρμοι.

已不再遥远，因为你的港口与之相邻。

πρῶταί τοι τάδʼ ἔνεικαν ἀπὸ ξανθῶν Ἀριμασπῶν

最先从金发的阿里马斯波人那里为你送来这些供物的，是

Οὖπίς τε Λοξώ τε καὶ εὐαίων Ἑκαέργη,

乌庇斯、洛克索和幸福的赫卡埃耳格，

θυγατέρες Βορέαο, καὶ ἄρσενες οἱ τότʼ ἄριστοι

她们是玻瑞阿斯的女儿，以及当时青年中

ἠιθέων· οὐδʼ οἵ γε παλιμπετὲς οἴκαδʼ ἵκοντο,

最优秀的男子；他们也未曾返回家园，

295

εὔμοιροι δʼ ἐγένοντο, καὶ ἀκλέες οὔποτʼ ἐκεῖνοι.

而是获得了美好的归宿，且永世流芳。

ἦ τοι Δηλιάδες μέν, ὅτʼ εὐήχης ὑμέναιος

确然，德洛斯的少女们，当美妙的婚礼之歌

ἤθεα κουράων μορμύσσεται, ἥλικα χαίτην

使少女们的闺房颤动时，将同龄的秀发

παρθενικαῖς, παῖδες δὲ θέρος τὸ πρῶτον ἰούλων

作为献给新娘们的礼物，而男孩们则将初次剪下的面部须毛

ἄρσενες ἠιθέοισιν ἀπαρχόμενοι φορέουσιν.

作为初熟之礼运送给青年们。

300

Ἀστερίη θυόεσσα, σὲ μὲν περί τʼ ἀμφί τε νῆσοι

芳香四溢的阿斯特里亚啊，在你的四周，众岛屿

κύκλον ἐποιήσαντο καὶ ὡς χορὸν ἀμφεβάλοντο·

围成圆圈，犹如将你环绕在舞群之中；

οὔτε σιωπηλὴν οὔτʼ ἄψοφον οὖλος ἐθείραις

鬈发的黄昏之星在俯瞰你时，绝非无声无息，

ἕσπερος, ἀλλʼ αἰεί σε καταβλέπει ἀμφιβόητον.

而是永远俯视着充满欢歌乐语的你。

οἱ μὲν ὑπαείδουσι νόμον Λυκίοιο γέροντος,

人们同声合唱着吕基亚长老的歌谣，

305

ὅν τοι ἀπὸ Ξάνθοιο θεοπρόπος ἤγαγεν Ὠλήν·

那是预言家奥兰从克桑托斯河为你带来的；

αἱ δὲ ποδὶ πλήσσουσι χορίτιδες ἀσφαλὲς οὖδας.

而起舞的少女们则用双足踏击着坚实的大地。

δὴ τότε καὶ στεφάνοισι βαρύνεται ἱρὸν ἄγαλμα

正是那时，古老且灵验的塞浦路斯女神的

Κύπριδος ἀρχαίης ἀριήκοον, ἥν ποτε Θησεὺς

神圣雕像被挂满了花环，那是昔日忒修斯

εἵσατο σὺν παίδεσσιν, ὅτε Κρήτηθεν ἀνέπλει.

同青年们从克里特岛返航时所立。

310

οἳ χαλεπὸν μύκημα καὶ ἄγριον υἷα φυγόντες

他们逃离了那可怕的咆哮以及帕西法厄

Πασιφάης καὶ γναμπτὸν ἕδος σκολιοῦ λαβυρίνθου,

残暴的儿子，和那曲折迷宫的弯曲住所，

πότνια, σὸν περὶ βωμὸν ἐγειρομένου κιθαρισμοῦ

主母啊，在你的祭坛周围，伴随着响起的琴声，

κύκλιον ὠρχήσαντο, χοροῦ δʼ ἡγήσατο Θησεύς.

他们围成圆圈跳起舞，而忒修斯领舞。

ἔνθεν ἀειζώοντα θεωρίδος ἱερὰ Φοίβῳ

自那时起，刻克洛普斯之子孙便将

315

Κεκροπίδαι πέμπουσι, τοπήια νηὸς ἐκείνης.

那艘船的索具作为神圣使者船的祭品，永世送给福玻斯。

Ἀστερίη πολύβωμε πολύλλιτε, τίς δέ σε ναύτης

拥有众多祭坛、饱受祈求的阿斯特里亚啊，有什么商船水手

ἔμπορος Αἰγαίοιο παρήλυθε νηὶ θεούσῃ;

驾着疾驰的船驶过爱琴海时，会与你擦肩而过而不作停留？

οὐχ οὕτω μεγάλοι μιν ἐπιπνείουσιν ἀῆται,

纵然有狂风猛烈地吹拂着他，

χρειὼ δʼ ὅττι τάχιστον ἄγει πλόον, ἀλλὰ τὰ λαίφη

且急切需要以最快速度航行，但他们却

320

ὠκέες ἐστείλαντο καὶ οὐ πάλιν αὖτις ἔβησαν,

迅速收起风帆，且绝不再次启航，

πρὶν μέγαν ἢ σέο βωμὸν ὑπὸ πληγῇσιν ἑλίξαι

除非他们顶着鞭笞环绕你伟大的祭坛旋转，

ῥησσόμενον⁴ καὶ πρέμνον ὀδακτάσαι ἁγνὸν ἐλαίης

并用牙齿撕咬圣洁的橄榄树干，

χεῖρας ἀποστρέψαντας· ἃ Δηλιὰς εὕρετο νύμφη

同时双手反剪；这些游戏乃是德洛斯的宁芙

παίγνια κουρίζοντι καὶ Ἀπόλλωνι γελαστύν.

为幼小的阿波罗所创制的游艺与乐事。

325

ἱστίη ὦ νήσων εὐέστιε, χαῖρε μὲν αὐτή,

群岛之灶，享有温馨炉火的岛屿啊，愿你安好，

χαίροι δʼ Ἀπόλλων τε καὶ ἣν ἐλοχεύσατο Λητώ.

也愿阿波罗和勒托诞下的她同享安康。

语法注4 条

246τόσσα δέοι
无 ἄν 的潜在愿望语气，表示某种让步（“即便她理应承受如此惩罚”）。这为赫拉解释自己为何最终宽恕阿斯特里亚作了铺垫。
248δέμνιον
字面意为“床榻”，此处特指宙斯的床（即其追求）。此句基于阿斯特里亚拒绝宙斯追求、投海化为德洛斯岛的神话，阐明了赫拉为何敬重她的贞洁而不向她发怒。
251ἐπήεισαν
动词 ἐπάδω（“在……上唱起颂歌”）的未完成过去时。在此语境中，它指天鹅们作为仪式，在勒托的分娩（λοχείῃ）上唱起祝祷之歌。
321ὑπὸ πληγῇσιν ἑλίξαι ῥησσόμενον
描绘德洛斯岛上水手们特有的仪式舞蹈。ὑπὸ πληγῇσιν 意为“在（鞭笞的）击打下”，中动相分词 ῥησσόμενον 意为“拍击自身”或“踏地”，指围绕祭坛旋转时进行的某种带有苦行性质的仪式行为。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）・修订记录（2 处，最近 2026-09-21）

2026-09-21 AI校阅 — 原文 1 处
2026-09-21 AI校阅 — 译文 1 处

urn:cts:greekLit:tlg0533.tlg018.humanitext-grc3:243-326