全知论断的荒谬后果与关于提问规则的争执｜柏拉图《尤西德莫斯篇》294–295 希腊语原文·中文译文

§294

ΣΩ. πάντʼ ἄρα, ἔφην ἐγώ, ἐπίστασθον, ἐπειδήπερ καὶ ὁτιοῦν; πάντʼ, ἔφη· καὶ σύ γε πρός, εἴπερ καὶ ἓν ἐπίστασαι, πάντα ἐπίστασαι. ὦ Ζεῦ, ἔφην ἐγώ, ὡς θαυμαστὸν λέγεις καὶ ἀγαθὸν μέγα πεφάνθαι. μῶν καὶ οἱ ἄλλοι πάντες ἄνθρωποι πάντʼ ἐπίστανται, ἢ οὐδέν; οὐ γὰρ δήπου, ἔφη, τὰ μὲν ἐπίστανται, τὰ δʼ οὐκ ἐπίστανται, καὶ εἰσὶν ἅμα ἐπιστήμονές τε καὶ ἀνεπιστήμονες. ἀλλὰ τί; ἦν δʼ ἐγώ. πάντες, ἦ δʼ ὅς, πάντα ἐπίστανται, εἴπερ καὶ ἕν. ὦ πρὸς τῶν θεῶν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Διονυσόδωρε—δῆλοι γάρ μοί ἐστον ἤδη ὅτι σπουδάζετον, καὶ μόλις ὑμᾶς προυκαλεσάμην σπουδάζειν—αὐτὼ τῷ ὄντι πάντα ἐπίστασθον; οἷον τεκτονικὴν καὶ σκυτικήν; πάνυ γʼ, ἔφη. ἦ καὶ νευρορραφεῖν δυνατώ ἐστον; καὶ ναὶ μὰ Δία καττύειν,¹ ἔφη. ἦ καὶ τὰ τοιαῦτα, τοὺς ἀστέρας ὁπόσοι εἰσί, καὶ τὴν ἄμμον; πάνυ γε, ἦ δʼ ὅς· εἶτʼ οὐκ ἂν οἴει ὁμολογῆσαι ἡμᾶς; καὶ ὁ Κτήσιππος ὑπολαβών· πρὸς Διός, ἔφη, Διονυσόδωρε, τεκμήριόν τί μοι τούτων ἐπιδείξατον τοιόνδε, ᾧ εἴσομαι ὅτι ἀληθῆ λέγετον. τί ἐπιδείξω; ἔφη. οἶσθα Εὐθύδημον ὁπόσους ὀδόντας ἔχει, καὶ ὁ Εὐθύδημος ὁπόσους σύ; οὐκ ἐξαρκεῖ σοι, ἔφη, ἀκοῦσαι ὅτι πάντα ἐπιστάμεθα; μηδαμῶς, ἦ δʼ ὅς, ἀλλὰ τοῦτο ἔτι ἡμῖν μόνον εἴπατον καὶ ἐπιδείξατον ὅτι ἀληθῆ λέγετον· καὶ ἐὰν εἴπητον ὁπόσους ἑκάτερος ἔχει ὑμῶν, καὶ φαίνησθε γνόντες ἡμῶν ἀριθμησάντων, ἤδη πεισόμεθα ὑμῖν καὶ τἆλλα. ἡγουμένω οὖν σκώπτεσθαι οὐκ ἠθελέτην, ἀλλʼ ὡμολογησάτην πάντα χρήματα ἐπίστασθαι, καθʼ ἓν ἕκαστον ἐρωτώμενοι ὑπὸ Κτησίππου. ὁ γὰρ Κτήσιππος πάνυ ἀπαρακαλύπτως οὐδὲν ὅτι οὐκ ἠρώτα τελευτῶν, καὶ τὰ αἴσχιστα, εἰ ἐπισταίσθην· τὼ δὲ ἀνδρειότατα ὁμόσε ᾔτην τοῖς ἐρωτήμασιν, ὁμολογοῦντες εἰδέναι, ὥσπερ οἱ κάπροι οἱ πρὸς τὴν πληγὴν ὁμόσε ὠθούμενοι, ὥστʼ ἔγωγε καὶ αὐτός, ὦ Κρίτων, ὑπʼ ἀπιστίας ἠναγκάσθην τελευτῶν ἐρέσθαι εἰ καὶ ὀρχεῖσθαι ἐπίσταιτο ὁ Διονυσόδωρος· ὁ δέ, πάνυ, ἔφη. οὐ δήπου, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ἐς μαχαίρας γε κυβιστᾶν καὶ ἐπὶ τροχοῦ δινεῖσθαι τηλικοῦτος ὤν, οὕτω πόρρω σοφίας ἥκεις; οὐδέν, ἔφη, ὅτι οὔ.² πότερον δέ, ἦν δʼ ἐγώ, πάντα νῦν μόνον ἐπίστασθον ἢ καὶ ἀεί; καὶ ἀεί, ἔφη. καὶ ὅτε παιδία ἤστην καὶ εὐθὺς γενόμενοι ἠπίστασθε πάντα; ἐφάτην ἅμα ἀμφοτέρω.

苏格拉底：“‘那么，’我说道，‘既然你们知道任何一件事，你们俩就是知道一切了，对吗？’ ‘知道一切，’他说道，‘并且你也同样，如果哪怕知道一件事，你也就知道了一切。’ ‘噢，宙斯啊，’我说道，‘你所说的话是多么令人惊叹，而一个多么伟大的善显现了出来！难道其他所有的人也都知道一切，或者什么都不知道吗？’ ‘当然不会，’他说道，‘他们对某些事情知道而对另一些事情不知道，从而同时既是有知识的又是无知识的。’ ‘那么情况又是如何呢？’我说道。 ‘所有人，’他说道，‘都有一切知识，如果哪怕他们知道一件事。’ ‘噢，凭神们起誓，’我说道，‘狄奥尼索多洛斯——因为现在对我来说已经很明显你们是在认真对待，而我也终于促使了你们认真对待——你们俩真的拥有关于一切的知识吗？例如木工活和鞋匠的手艺？’ ‘当然，’他说道。 ‘那么你们也能缝合腱子吗？’ ‘当然，凭宙斯起誓，也能补鞋底，’他说道。 ‘那么像星星有多少、沙子有多少这样的事，你们也知道吗？’ ‘当然，’他说道，‘你以为我们不会承认吗？’ 克特西波斯插话说道： ‘凭宙斯起誓，狄奥尼索多洛斯，请给我们展示一些类似这样的证据，好让我知道你们说的是实话。’ ‘我该展示什么？’他说道。 ‘你知道尤苏戴莫斯有多少颗牙齿吗？尤苏戴莫斯又知道你拥有多少颗吗？’ ‘难道对你来说，’他说道，‘仅仅听到我们知道一切还不够吗？’ ‘绝对不够，’他说道，‘请再告诉我们并展示这件唯一的事情，以证明你们说的是真话。如果你们能说出你们每个人拥有多少颗牙齿，并且在我们的清点下证明你们是知道的，那我们从那时起就会相信你们的其他话了。’ 他们因为觉得自己在被愚弄而感到不情愿，但在克特西波斯逐一询问下，他们还是承认了知道一切事物。因为到最后，克特西波斯极其毫不掩饰地询问了所有事情，甚至是极其可耻的事，问他们是否知道。而他们俩则极其英勇地迎接了这些提问，承认自己知道，就像野猪迎着刀刃冲过去那样。以至于我自己，克里同，最后因为不相信而不得不询问狄奥尼索多洛斯是否也懂得跳舞。而他说道： ‘完全懂得。’ ‘不会吧，’我说道，‘即使是在刀刃上翻跟头、在轮子上打转，在你这个年纪，你也达到了如此高深的智慧吗？’ ‘没有什么是，’他说道，‘不会的。’ ‘那么，”我说道，‘你们是只有现在知道一切，还是以前也一直知道？’ ‘一直都知道，’他说道。 ‘甚至当你们是小孩子的时候，以及一出生的时候，你们就知道一切吗？’ 他们两人同时说‘是的’。

§295

ΣΩ. καὶ ἡμῖν μὲν ἄπιστον ἐδόκει τὸ πρᾶγμα εἶναι· ὁ δʼ Εὐθύδημος, ἀπιστεῖς, ἔφη, ὦ Σώκρατες; πλήν γʼ ὅτι, ἦν δʼ ἐγώ, εἰκὸς ὑμᾶς ἐστι σοφοὺς εἶναι.³ ἀλλʼ ἤν, ἔφη, ἐθελήσῃς μοι ἀποκρίνεσθαι, ἐγὼ ἐπιδείξω καὶ σὲ ταῦτα τὰ θαυμαστὰ ὁμολογοῦντα. ἀλλὰ μήν, ἦν δʼ ἐγώ, ἥδιστα ταῦτα ἐξελέγχομαι. εἰ γάρ τοι λέληθα ἐμαυτὸν σοφὸς ὤν, σὺ δὲ τοῦτο ἐπιδείξεις ὡς πάντα ἐπίσταμαι καὶ ἀεί, τί μεῖζον ἕρμαιον αὐτοῦ ἂν εὕροιμι ἐν παντὶ τῷ βίῳ; ἀποκρίνου δή, ἔφη. ὡς ἀποκρινουμένου ἐρώτα.⁴ ἆρʼ οὖν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐπιστήμων του εἶ ἢ οὔ; —ἔγωγε.— πότερον οὖν ᾧ ἐπιστήμων εἶ, τούτῳ καὶ ἐπίστασαι, ἢ ἄλλῳ τῳ; —ὧι ἐπιστήμων. οἶμαι γάρ σε τὴν ψυχὴν λέγειν· ἢ οὐ τοῦτο λέγεις; οὐκ αἰσχύνῃ, ἔφη, ὦ Σώκρατες; ἐρωτώμενος ἀντερωτᾷς; εἶεν, ἦν δʼ ἐγώ· ἀλλὰ πῶς ποιῶ; οὕτω γὰρ ποιήσω ὅπως ἂν σὺ κελεύῃς. ὅταν μὴ εἰδῶ ὅτι ἐρωτᾷς, κελεύεις με ὅμως ἀποκρίνεσθαι, ἀλλὰ μὴ ἐπανερέσθαι; ὑπολαμβάνεις γὰρ δήπου τι, ἔφη, ὃ λέγω; ἔγωγε, ἦν δʼ ἐγώ. πρὸς τοῦτο τοίνυν ἀποκρίνου ὃ ὑπολαμβάνεις. τί οὖν, ἔφην, ἂν σὺ μὲν ἄλλῃ ἐρωτᾷς διανοούμενος, ἐγὼ δὲ ἄλλῃ ὑπολάβω, ἔπειτα πρὸς τοῦτο ἀποκρίνωμαι, ἐξαρκεῖ σοι ἐὰν μηδὲν πρὸς ἔπος ἀποκρίνωμαι; ἔμοιγε, ἦ δʼ ὅς· οὐ μέντοι σοί γε, ὡς ἐγᾦμαι. οὐ τοίνυν μὰ Δία ἀποκρινοῦμαι, ἦν δʼ ἐγώ, πρότερον πρὶν ἂν πύθωμαι. οὐκ ἀποκρινῇ, ἔφη, πρὸς ἃ ἂν ἀεὶ ὑπολαμβάνῃς, ὅτι ἔχων φλυαρεῖς⁵ καὶ ἀρχαιότερος εἶ τοῦ δέοντος. κἀγὼ ἔγνων αὐτὸν ὅτι μοι χαλεπαίνοι⁶ διαστέλλοντι τὰ λεγόμενα, βουλόμενός με θηρεῦσαι τὰ ὀνόματα περιστήσας. ἀνεμνήσθην οὖν τοῦ Κόννου, ὅτι μοι κἀκεῖνος χαλεπαίνει ἑκάστοτε ὅταν αὐτῷ μὴ ὑπείκω, ἔπειτά μου ἧττον ἐπιμελεῖται ὡς ἀμαθοῦς ὄντος· ἐπεὶ δὲ οὖν διενενοήμην καὶ παρὰ τοῦτον φοιτᾶν, ᾠήθην δεῖν ὑπείκειν, μή με σκαιὸν ἡγησάμενος φοιτητὴν μὴ προσδέχοιτο. εἶπον οὖν· ἀλλʼ εἰ δοκεῖ σοι, Εὐθύδημε, οὕτω ποιεῖν, ποιητέον· σὺ γὰρ πάντως που κάλλιον ἐπίστασαι διαλέγεσθαι ἢ ἐγώ, τέχνην ἔχων ἰδιώτου ἀνθρώπου. ἐρώτα οὖν πάλιν ἐξ ἀρχῆς. ἀποκρίνου δή, ἔφη, πάλιν, πότερον ἐπίστασαί τῳ ἃ ἐπίστασαι, ἢ οὔ; —ἔγωγε, ἔφην, τῇ γε ψυχῇ.

苏格拉底：而对我们来说，这件事看起来不可思议。但尤苏戴莫斯说道： ‘你不相信吗，苏格拉底？’ ‘除了，’我说道，‘你们显然应该是聪明的人之外。’ ‘但是，如果你，’他说道，‘愿意回答我，我会向你展示你其实也承认这些令人惊叹的事情。’ ‘然而，’我说道，‘我最乐意在这件事上被驳倒了。因为如果我真的是个智者而自己却不知道，而你能向我展示这一点，证明我知道一切并且一直如此，那我的一生中还能找到比这更大的横财吗？’ ‘那么回答吧，’他说道。‘就当我一定会回答，问吧。’ ‘那么，苏格拉底，’他说道，‘你对某事物是有知识的，还是没有？’ ——‘有的。’—— ‘那么你用来拥有知识的那个手段，是你拥有知识的东西，还是通过别的什么？’ ——‘通过我用来拥有知识的那个东西。因为我想你指的是灵魂，还是你指的不是这个？’—— ‘你不感到羞耻吗，’他说道，‘苏格拉底，在被提问的时候反而回问？’ ‘好吧，’我说道，‘但我该怎么办呢？我会完全按照你的命令去做。当我不知道你问的是什么时，你仍然命令我回答，而不能回问吗？’ ‘因为你大概理解了，”他说道，“我所说的一些意思吧？’ ‘是的，’我说道。 ‘那么，针对你所理解的意思进行回答吧。’ ‘那么，”我说道，‘如果你的提问是一个意图，而我理解成了另一个意图，接着针对这个意图进行回答，那么即便我答非所问，对你来说也足够了吗？’ ‘对我来说足够了，’他说道，‘不过对你来说大概不够。’ ‘那么，凭宙斯起誓，’我说道，‘在我完全明白之前，我是不会回答的。’ ‘难道你，”他说道，“就不针对你随时所设想的事情进行回答吗？因为你一直在胡说八道，真是比需要的还要古板。’ 我察觉到，他因为我对所说的话进行区分而对我发怒，他想用言辞织成网把我围猎起来。于是我想起了康诺斯，每当我没有顺从他时，他也总是对我发怒，接着就不怎么管我了，把我当成无知的人。而既然我已经打算去这位老师那里学习，我认为必须顺从他，免得他认为我是个笨拙的弟子而拒绝接纳我。于是我说道：‘但是，尤苏戴莫斯，如果你觉得这样做合适，那就必须这样做。因为你当然知道如何以远比我美丽得多的方式进行辩论，而我只拥有普通人的粗浅技术。所以请从头重新提问吧。’ ‘那么再次回答，”他说道，‘你是通过某种东西来知道你所知道的，还是不通过？’ ——‘是的，’我说道，‘至少是通过灵魂。’——

语法注6 条

294bκαὶ ναὶ μὰ Δία καττύειν
不定式 καττύειν（意为“补鞋底”）与前文的 νευρορραφεῖν 一样，取决于省略的动词 δυνατώ ἐστον（“你们俩能够”），这是对话中为了简明而做出的省略。
294eοὐδέν, ἔφη, ὅτι οὔ
惯用双重否定表达 οὐδὲν ὅτι οὐ。它是 οὐδέν [ἐστιν] ὅτι οὐ [ἐπιστάμεθα] 的省略形式，表示强烈的肯定：“没有什么是我们不知道的（我们无所不知）”。
295aπλήν γʼ ὅτι... εἰκὸς ὑμᾶς ἐστι σοφοὺς εἶναι
限制性连接词 πλήν γʼ ὅτι（意为“除了……之外”）修饰前文的“对我们来说似乎不可信”（ἄπιστον）。这是一种讽刺性的让步：虽然你们是聪明人是合乎情理的（εἰκός），但关于无所不知的声明依然难以置信。
295bὡς ἀποκρινουμένου ἐρώτα
这是 ὡς 加上属格分词（ἀποκρινουμένου，属格绝对）的构文，表示主观前提：“在假设我一定会回答的前提下，请提问”。
295cὅτι ἔχων φλυαρεῖς
分词 ἔχων 与另一个动词（此处为 φλυαρεῖς）连用的惯用副词性用法，表示“执意、不停地做某事（你一直在胡说八道）”。
295dκἀγὼ ἔγνων αὐτὸν ὅτι μοι χαλεπαίνοι
这是一种所谓的先导（prolepsis）构文。从属从句的主语（αὐτός）被提前作为主句动词 ἔγνων 的直接宾语（αὐτόν）。意为“我察觉到他对我发怒”。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）urn:cts:greekLit:tlg0059.tlg021.humanitext-grc2:294-295