撒谎的不可能性与克特西波斯的反驳｜柏拉图《尤西德莫斯篇》284 希腊语原文·中文译文

§284

ΣΩ. τί δέ, ἔφη, ὦ Κτήσιππε, ὁ Εὐθύδημος,¹ ἦ δοκεῖ σοι οἷόν τʼ εἶναι ψεύδεσθαι; — νὴ Δία, ἔφη, εἰ μὴ μαίνομαί γε. — πότερον λέγοντα² τὸ πρᾶγμα περὶ οὗ ἂν ὁ λόγος ᾖ, ἢ μὴ λέγοντα; — λέγοντα, ἔφη.— οὐκοῦν εἴπερ λέγει αὐτό, οὐκ ἄλλο λέγει τῶν ὄντων ἢ ἐκεῖνο ὅπερ λέγει; — πῶς γὰρ ἄν; ἔφη ὁ Κτήσιππος.— ἓν μὴν κἀκεῖνό γʼ ἐστὶν τῶν ὄντων, ὃ λέγει, χωρὶς τῶν ἄλλων. — πάνυ γε. — οὐκοῦν ὁ ἐκεῖνο λέγων τὸ ὄν, ἔφη, λέγει; — ναί. — ἀλλὰ μὴν ὅ γε τὸ ὂν λέγων καὶ τὰ ὄντα τἀληθῆ λέγει· ὥστε ὁ Διονυσόδωρος, εἴπερ λέγει τὰ ὄντα, λέγει τἀληθῆ καὶ οὐδὲν κατὰ σοῦ ψεύδεται. ναί, ἔφη· ἀλλʼ ὁ ταῦτα λέγων, ἔφη ὁ Κτήσιππος, ὦ Εὐθύδημε, οὐ τὰ ὄντα λέγει. καὶ ὁ Εὐθύδημος, τὰ δὲ μὴ ὄντα, ἔφη, ἄλλο τι ἢ οὐκ ἔστιν; — οὐκ ἔστιν. — ἄλλο τι οὖν οὐδαμοῦ τά γε μὴ ὄντα ὄντα ἐστίν; — οὐδαμοῦ. — ἔστιν οὖν ὅπως περὶ ταῦτα, τὰ μὴ ὄντα, πράξειεν ἄν τίς τι, ὥστʼ ἐκεῖνα ποιήσειεν ἂν καὶ ὁστισοῦν τὰ μηδαμοῦ ὄντα; — οὐκ ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη ὁ Κτήσιππος.— τί οὖν; οἱ ῥήτορες ὅταν λέγωσιν ἐν τῷ δήμῳ, οὐδὲν πράττουσι; — πράττουσι μὲν οὖν, ἦ δʼ ὅς.— οὐκοῦν εἴπερ πράττουσι, καὶ ποιοῦσι; — ναί. — τὸ λέγειν ἄρα πράττειν τε καὶ ποιεῖν ἐστιν; —ὡμολόγησεν.— οὐκ ἄρα τά γε μὴ ὄντʼ, ἔφη, λέγει οὐδείς—ποιοῖ γὰρ ἂν ἤδη τί· σὺ δὲ ὡμολόγηκας τὸ μὴ ὂν μὴ οἷόν τʼ εἶναι μηδένα ποιεῖν— ὥστε κατὰ τὸν σὸν λόγον οὐδεὶς ψευδῆ λέγει, ἀλλʼ εἴπερ λέγει Διονυσόδωρος, τἀληθῆ τε καὶ τὰ ὄντα λέγει. νὴ Δία, ἔφη ὁ Κτήσιππος, ὦ Εὐθύδημε· ἀλλὰ τὰ ὄντα μὲν τρόπον τινὰ λέγει, οὐ μέντοι ὥς γε ἔχει. πῶς λέγεις, ἔφη ὁ Διονυσόδωρος, ὦ Κτήσιππε; εἰσὶν γάρ τινες οἳ λέγουσι τὰ πράγματα ὡς ἔχει; — εἰσὶν μέντοι, ἔφη, οἱ καλοί τε κἀγαθοὶ καὶ οἱ τἀληθῆ λέγοντες. — τί οὖν; ἦ δʼ ὅς· τἀγαθὰ οὐκ εὖ, ἔφη, ἔχει, τὰ δὲ κακὰ κακῶς; —συνεχώρει.— τοὺς δὲ καλούς τε καὶ ἀγαθοὺς ὁμολογεῖς λέγειν ὡς ἔχει τὰ πράγματα; — ὁμολογῶ. — κακῶς ἄρα, ἔφη, λέγουσιν, ὦ Κτήσιππε, οἱ ἀγαθοὶ τὰ κακά, εἴπερ ὡς ἔχει λέγουσιν. — ναὶ μὰ Δία, ἦ δʼ ὅς, σφόδρα γε, τοὺς γοῦν κακοὺς ἀνθρώπους· ὧν σύ, ἐάν μοι πείθῃ, εὐλαβήσῃ εἶναι, ἵνα μή σε οἱ ἀγαθοὶ κακῶς λέγωσιν. ὡς εὖ ἴσθʼ ὅτι κακῶς λέγουσιν³ οἱ ἀγαθοὶ τοὺς κακούς. — καὶ τοὺς μεγάλους, ἔφη ὁ Εὐθύδημος, μεγάλως λέγουσι καὶ τοὺς θερμοὺς θερμῶς; — μάλιστα δήπου, ἔφη ὁ Κτήσιππος· τοὺς γοῦν ψυχροὺς ψυχρῶς⁴ λέγουσί τε καὶ φασὶν διαλέγεσθαι. — σὺ μέν, ἔφη ὁ Διονυσόδωρος, λοιδορῇ, ὦ Κτήσιππε, λοιδορῇ.

苏格拉底：“‘克特西波斯啊，那么怎样？’尤苏德谟说道，‘你认为有可能撒谎吗？’—— ‘誓之于宙斯，当然可能，’他说道，‘除非我疯了。’—— ‘是通过说出言说所关于的那件事物，还是通过不说呢？’—— ‘通过说出，’他说道。—— ‘那么，如果他确实说出了它，除了他所说的那个东西之外，他所说的难道是现存事物中的其他东西吗？’—— ‘怎么可能不是呢？’克特西波斯说道。—— ‘但是，他所说的那件东西，也是现存事物中的一个，与其他事物相分离。’—— ‘完全如此。’—— ‘那么，说那件东西的人，就是在说存在着的东西，’他说道，‘是吗？’—— ‘是的。’—— ‘但是，说出存在着的东西以及存在着的诸事物的人，说的是真话；因此，迪奥尼索多洛斯如果确实说出了存在着的诸事物，他说的就是真话，并没有对你撒谎。’ ‘是的，’他说道；‘但是，尤苏德谟啊，’克特西波斯说道，‘说这些话的人，说的并不是存在着的诸事物。’ 于是尤苏德谟说道：‘那么不存在的东西，难道不是不存在吗？’—— ‘不存在。’—— ‘那么，不存在的东西在任何地方都不存在，难道不是吗？’—— ‘在任何地方都不存在。’—— ‘那么，任何人有可能对这些不存在的东西做任何事，以至于任何人能制作出它们，即那些在任何地方都不存在的东西吗？’—— ‘我可不觉得是这样，’克特西波斯说道。—— ‘那么怎样？当雄辩家们在公民大会上演讲时，他们什么也没做吗？’—— ‘相反，他们做了，’他说道。—— ‘那么，如果他们确实做，他们也就是在制作吗？’—— ‘是的。’—— ‘那么，说话就是做和制作吗？’—— 他同意了。—— ‘那么，谁也说不出不存在的东西，’他说道，‘因为那样他就已经是制作了某样东西，而你已经同意任何人都不可能制作不存在的东西——所以根据你的论点，没有人说假话，但如果迪奥尼索多洛斯说话，他说的是真话，也是存在着的东西。’ ‘誓之于宙斯，尤苏德谟啊，’克特西波斯说道，‘但是他虽然在某种程度上说出了存在着的诸事物，却绝不是按照它们的实际情况来说的。’ ‘你这是什么意思，克特西波斯？’迪奥尼索多洛斯说道，‘难道真的有一些人，是按照事物的实际情况来说它们的吗？’—— ‘当然有，’他说道，‘那些优秀而高尚的人，以及那些说真话的人。’—— ‘那么怎样？’他说道，‘好的事物状态良好，而坏的事物状态糟糕，不是吗？’—— 他同意了。—— ‘那你是否同意，优秀而高尚的人是按照事物的实际情况来说它们的？’—— ‘我同意。’—— ‘那么，克特西波斯啊，’他说道，‘如果好人确实是按照事物的实际情况来说它们，那么好人就是糟糕地（说坏话地）说出坏的事物了。’—— ‘誓之于宙斯，’他说道，‘确实非常如此，至少对于坏人是这样；如果你听我的劝告，你就要小心不要成为他们这样的人，免得好人说你坏话。因为你很清楚，好人总是说坏人的坏话。’—— ‘那么，他们说高大的东西时说得很伟大，’尤苏德谟说道，‘说热的东西时说得很热烈吗？’—— ‘当然如此，’克特西波斯说道，‘至少，他们冷淡地谈论冷酷的人，而且说他们的交谈也是冷冰冰的。’—— ‘克特西波斯啊，你这是在侮辱人，’迪奥尼索多洛斯说道，‘你这是在侮辱人。’”

语法注4 条

284ὁ Εὐθύδημος
专有名词 ὁ Εὐθύδημος 作动词 ἔφη（他说道）的主语，在苏格拉底的叙述中起到插入语的作用，尽管其语序有所倒置。
284λέγοντα
这是一个宾格现在分词，修饰不定式 ψεύδεσθαι（撒谎）被省略的逻辑主语（如泛指的 τινά），在此处表示方式或手段（“通过说出”）。
284eκακῶς ... λέγουσιν
该短语利用了双重含义（双关语）：客观上的“按照实际糟糕的情况谈论糟糕的事物”与惯用语上的“说某人的坏话/诽谤”（κακῶς λέγω 接宾格），这被用作诡辩家进行争辩的工具。
284eψυχροὺς ψυχρῶς
克特西波斯对诡辩家的反击。ψυχρός（冷）一词在此处兼具“冷酷/冷淡的人”与交谈“冷冰冰/无趣”的双重含义，幽默地回应了前面关于“热烈地（θερμῶς）说热的东西”的比喻。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）urn:cts:greekLit:tlg0059.tlg021.humanitext-grc2:284