斯德普西阿得斯因儿子的债务彻夜难眠｜阿里斯托芬《云》第1–82行希腊语原文·中文译文

ἰοὺ ἰού·

斯特雷普西阿得斯：哎哟，哎哟！

ὦ Ζεῦ βασιλεῦ τὸ χρῆμα τῶν νυκτῶν ὅσον·¹

噢，主宰宙斯啊，这夜色何其漫长！

ἀπέραντον. οὐδέποθʼ ἡμέρα γενήσεται;

难道天永远不亮了吗？

καὶ μὴν πάλαι γʼ ἀλεκτρυόνος ἤκουσʼ ἐγώ·

可我确实早就听见公鸡打鸣了。

οἱ δʼ οἰκέται ῥέγκουσιν· ἀλλʼ οὐκ ἂν πρὸ τοῦ.²

奴隶们却在打呼噜。以前可不至于如此。

ἀπόλοιο δῆτʼ ὦ πόλεμε πολλῶν οὕνεκα,

愿你彻底毁灭，战争，因为这许多缘故，

ὅτʼ οὐδὲ κολάσʼ ἔξεστί μοι τοὺς οἰκέτας.

如今我连惩罚自己的奴隶都办不到了。

ἀλλʼ οὐδʼ ὁ χρηστὸς οὑτοσὶ νεανίας

还有，这宝贝年轻儿子

ἐγείρεται τῆς νυκτός, ἀλλὰ πέρδεται

到了夜里也根本不醒，只管放屁，

ἐν πέντε σισύραις ἐγκεκορδυλημένος.

裹在五张厚毛毯里暖和地睡着。

ἀλλʼ εἰ δοκεῖ ῥέγκωμεν ἐγκεκαλυμμένοι.

既然如此，要是可以的话，我们也蒙头大睡吧。

ἀλλʼ οὐ δύναμαι δείλαιος εὕδειν δακνόμενος

可我这可怜的人根本无法入睡，我正被撕咬着，

ὑπὸ τῆς δαπάνης καὶ τῆς φάτνης καὶ τῶν χρεῶν

被开销、被马厩、被债台高筑咬着，

διὰ τουτονὶ τὸν υἱόν. ὁ δὲ κόμην ἔχων

全是因为这个儿子。他留着长发，

ἱππάζεταί τε καὶ ξυνωρικεύεται

骑着马，驾着双马战车，

ὀνειροπολεῖ θʼ ἵππους· ἐγὼ δʼ ἀπόλλυμαι

连做梦都在梦见马。而我却在走向毁灭，

ὁρῶν ἄγουσαν τὴν σελήνην εἰκάδας·³

看着月亮将日子带向二十日（月底结账日）。

οἱ γὰρ τόκοι χωροῦσιν. ἅπτε παῖ λύχνον,

利息正在不断滚滚而来。奴隶，快点亮灯，

κἄκφερε τὸ γραμματεῖον, ἵνʼ ἀναγνῶ λαβὼν

把账本拿出来，好让我拿在手里读读，

ὁπόσοις ὀφείλω καὶ λογίσωμαι τοὺς τόκους.

到底欠了多少人钱，把利息算个明白。

φέρʼ ἴδω τί ὀφείλω; δώδεκα μνᾶς Πασίᾳ.

让我瞧瞧，我欠了什么？欠了巴西亚斯十二米纳。

τοῦ δώδεκα μνᾶς Πασίᾳ;⁴ τί ἐχρησάμην;

凭什么欠巴西亚斯十二米纳？我借这钱干了什么？

ὅτʼ ἐπριάμην τὸν κοππατίαν. οἴμοι τάλας,

噢，是买那匹印有科帕字样（Koppatias）的名马时。我这倒霉鬼，

εἴθʼ ἐξεκόπην πρότερον τὸν ὀφθαλμὸν λίθῳ.

真希望当初在买马前，我的眼睛被石头砸瞎了。

Φίλων ἀδικεῖς· ἔλαυνε τὸν σαυτοῦ δρόμον.

斐狄庇得斯（在梦中）：斐隆，你使诈！走你自己的跑道。

τοῦτʼ ἔστι τουτὶ τὸ κακὸν ὅ μʼ ἀπολώλεκεν·

斯特雷普西阿得斯：就是这个，正是这个祸害毁了我；

ὀνειροπολεῖ γὰρ καὶ καθεύδων ἱππικήν.

因为他甚至在睡梦中，也都在梦见骑术。

πόσους δρόμους ἐλᾷ τὰ πολεμιστήρια;

斐狄庇得斯（在梦中）：战车要跑多少个回合？

ἐμὲ μὲν σὺ πολλοὺς τὸν πατέρʼ ἐλαύνεις δρόμους.⁵

斯特雷普西阿得斯：你倒是在赶着我，你的父亲，跑了许多回合！

ἀτὰρ τί χρέος ἔβα με μετὰ τὸν Πασίαν;

那么，在巴西亚斯之后，我又落下了什么债务？

τρεῖς μναῖ διφρίσκου καὶ τροχοῖν Ἀμυνίᾳ.

欠阿敏尼亚斯三米纳，买一辆小车和两个车轮。

ἄπαγε τὸν ἵππον ἐξαλίσας οἴκαδε.

斐狄庇得斯（在梦中）：把马在沙地上打个滚，然后牵回家。

ἀλλʼ ὦ μέλʼ ἐξήλικας ἐμέ γʼ ἐκ τῶν ἐμῶν,

斯特雷普西阿得斯：可怜的人啊，你却已经把我从我的财产中彻底打滚出去了，

ὅτε καὶ δίκας ὤφληκα χἄτεροι τόκου

因为有些债主打赢了官司，而其他人也说为了利息，

ἐνεχυράσεσθαί φασιν.

要来扣押我的财物。

ἐτεὸν ὦ πάτερ

斐狄庇得斯：真的吗，父亲，

τί δυσκολαίνεις καὶ στρέφει τὴν νύχθʼ ὅλην;

您为什么这么焦躁不安，整夜都在翻来覆去？

δάκνει μὲ δήμαρχός τις ἐκ τῶν στρωμάτων.

斯特雷普西阿得斯：有个床单里的执政官（税吏/臭虫）正在咬我呢。

ἔασον ὦ δαιμόνιε καταδαρθεῖν τί με.

斐狄庇得斯：行行好吧，父亲，让我再睡一会儿。

σὺ δʼ οὖν κάθευδε· τὰ δὲ χρέα ταῦτʼ ἴσθʼ ὅτι

斯特雷普西阿得斯：那你就睡吧。但你可得知道，所有这些债务，

ἐς τὴν κεφαλὴν ἅπαντα τὴν σὴν τρέψεται.

最终都会落在你自己的头上。

φεῦ.

唉！

εἴθʼ ὤφελʼ ἡ προμνήστριʼ ἀπολέσθαι κακῶς,

真希望那个媒人当初惨死掉，

ἥτις με γῆμʼ ἐπῆρε τὴν σὴν μητέρα·

是她怂恿我娶了你的母亲；

ἐμοὶ γὰρ ἦν ἄγροικος ἥδιστος βίος

因为我曾有着最惬意的乡村生活，

εὐρωτιῶν, ἀκόρητος, εἰκῇ κείμενος,

带着霉味、无拘无束、随遇而安，

βρύων μελίτταις καὶ προβάτοις καὶ στεμφύλοις.

满是蜜蜂、绵羊和压榨过的葡萄渣。

ἔπειτʼ ἔγημα Μεγακλέους τοῦ Μεγακλέους

后来，我这个乡下人娶了美佳克勒斯之子美佳克勒斯的

ἀδελφιδῆν ἄγροικος ὢν ἐξ ἄστεως,

侄女，一个城里的姑娘，

σεμνὴν τρυφῶσαν ἐγκεκοισυρωμένην.

她傲慢、奢侈，浑身散发着高贵名门（科伊叙拉）的气息。

ταύτην ὅτʼ ἐγάμουν, συγκατεκλινόμην ἐγὼ

当我娶她时，我与她同床共寝，

ὄζων τρυγὸς τρασιᾶς ἐρίων περιουσίας,

我身上散发着新酿的酒、无花果干、丰收羊毛的香气，

ἡ δʼ αὖ μύρου κρόκου καταγλωττισμάτων,

而她却散发着香水、藏红花、法式热吻的香气，

δαπάνης λαφυγμοῦ Κωλιάδος Γενετυλλίδος.

还有挥霍、暴食，以及阿佛洛狄忒和生育女神祭典的香气。

οὐ μὴν ἐρῶ γʼ ὡς ἀργὸς ἦν, ἀλλʼ ἐσπάθα.

我倒不能说她懒惰，她很会织布（浪费钱财）。

ἐγὼ δʼ ἂν αὐτῇ θοἰμάτιον δεικνὺς τοδὶ

而我就会拿着我这件破外套向她示意，

πρόφασιν ἔφασκον,⁶ ὦ γύναι λίαν σπαθᾷς.

借口着说：“夫人，你织得太狠了（挥霍得太厉害了）。”

ἔλαιον ἡμῖν οὐκ ἔνεστʼ ἐν τῷ λύχνῳ.

奴隶：我们的灯里没有油了。

οἴμοι· τί γάρ μοι τὸν πότην ἧπτες λύχνον;

斯特雷普西阿得斯：该死！你为什么要帮我点一盏那么爱喝酒的灯？

δεῦρʼ ἔλθʼ ἵνα κλάῃς.b διὰ τί δῆτα κλαύσομαι;

过来，看我不揍你（让你哭）。

ὅτι τῶν παχειῶν ἐνετίθεις θρυαλλίδων.

奴隶：那我凭什么要挨打（哭）呢？

μετὰ ταῦθʼ, ὅπως νῷν ἐγένεθʼ υἱὸς οὑτοσί,

斯特雷普西阿得斯：因为你放了最粗的灯芯进去。

ἐμοί τε δὴ καὶ τῇ γυναικὶ τἀγαθῇ,

后来，当我们生下这个儿子时——

περὶ τοὐνόματος δὴ ʼντεῦθεν ἐλοιδορούμεθα·

也就是我和我那高贵的妻子——

ἡ μὲν γὰρ ἵππον προσετίθει πρὸς τοὔνομα,

我们便为了起名字的事争吵起来：

Ξάνθιππον ἤ Χαριππον ἢ Καλλιππίδην,

妻子想要在名字里加上“马”（hippos）字，

ἐγὼ δὲ τοῦ πάππου ʼτιθέμην Φειδωνίδην.

比如克桑提普斯、查里普斯或卡利皮德斯，

τέως μὲν οὖν ἐκρινόμεθʼ· εἶτα τῷ χρόνῳ

而我则想随他祖父的名字，叫他斐多尼得斯。

κοινῇ ξυνέβημεν κἀθέμεθα Φειδιππίδην.

于是我们相持不下，直到后来，随着时间推移，

τοῦτον τὸν υἱὸν λαμβάνουσʼ ἐκορίζετο,

我们达成了妥协，共同起名为斐狄庇得斯。

ὅταν σὺ μέγας ὢν ἅρμʼ ἐλαύνῃς πρὸς πόλιν,

妻子抱着这个儿子，亲昵地逗着他说：

ὥσπερ Μεγακλέης, ξυστίδʼ ἔχων. ἐγὼ δʼ ἔφην,

“等你长大了，驾着战车去城里，就像美佳克勒斯那样，穿着紫袍。”

ὅταν μὲν οὖν τὰς αἶγας ἐκ τοῦ φελλέως,

而我则对他说：

ὥσπερ ὁ πατήρ σου, διφθέραν ἐνημμένος.

“不对，应该是等你穿着皮夹克，就像你父亲一样，从岩石山上赶羊的时候。”

ἀλλʼ οὐκ ἐπίθετο τοῖς ἐμοῖς οὐδὲν λόγοις,

可是他根本不听我的话，

ἀλλʼ ἵππερόν μου κατέχεεν τῶν χρημάτων.

反而把一场马热病泼在我的家产上。

νῦν οὖν ὅλην τὴν νύκτα φροντίζων ὁδοῦ

如今，我想了整整一夜，

μίαν ηὗρον ἀτραπὸν δαιμονίως ὑπερφυᾶ,

终于找到了一条绝妙、神妙、无比奇特的路，

ἣν ἢν ἀναπείσω τουτονί, σωθήσομαι.

如果我能说服这个臭小子，我就有救了。

ἀλλʼ ἐξεγεῖραι πρῶτον αὐτὸν βούλομαι.

不过，我得先把他唤醒。

πῶς δῆτʼ ἂν ἥδιστʼ αὐτὸν ἐπεγείραιμι; πῶς;

怎么才能最甜美地把他唤醒呢？怎么做？

Φειδιππίδη Φειδιππίδιον.

斐狄庇得斯，我的小斐狄庇得斯。

τί ὦ πάτερ;

斐狄庇得斯：怎么了，父亲？

κύσον με καὶ τὴν χεῖρα δὸς τὴν δεξιάν.

斯特雷普西阿得斯：亲我一下，把你的右手伸给我。

ἰδού. τί ἔστιν;

斐狄庇得斯：行。出什么事了？

语法注6 条

2τὸ χρῆμα τῶν νυκτῶν ὅσον
名词 χρῆμα（事物）接属格的惯用叹词结构，用于表示“……的巨大数量、程度”或“惊人的……”。配合后面的感叹形容词 ὅσον，意为“这些夜晚是多么漫长的一件事啊！”
5οὐκ ἂν πρὸ τοῦ
副词短语 πρὸ τοῦ（在此之前、过去）与表示过去反复或虚拟的助词 ἄν 连用。此处省略了未完成过去时动词（如 ἔρρεγκον “他们打呼噜”），意为“在以前（战争爆发前），他们是绝对不会这样的”。
17ἄγουσαν τὴν σελήνην εἰκάδας
名词 εἰκάς（二十日，复数形式 εἰκάδες 指代从二十日到月底的这段日子）作现在分词 ἄγουσαν 的直接宾语。由于月底是利息和债务的结算期，斯特雷普西阿得斯将月相的变化拟人化，称“月亮正带走日子并引来（可怕的）二十多号”，表达对还债日迫近的恐惧。
22τοῦ δώδεκα μνᾶς Πασίᾳ;
属格的 τοῦ（疑问代词 τίνος 的收缩形式）是表示原因或目的的属格，相当于“为了什么？”。此处省略了 ἕνεκα（为了）等介词。斯特雷普西阿得斯自问究竟是为了什么才向巴西亚斯借了这十二米纳。
29ἐμὲ μὲν σὺ πολλοὺς τὸν πατέρʼ ἐλαύνεις δρόμους
动词 ἐλαύνω（驱使、赶、驱驰）在此接双宾格：一个是人称直接宾语“我，你的父亲”（ἐμέ / τὸν πατέρα），另一个是同族宾格（cognate accusative）“许多跑道（回合）”（πολλοὺς δρόμους）。这是一个双关语，既指儿子在梦中驱驰赛马，也指他因债务把父亲逼得四处奔波。
54ἂν ... ἔφασκον
助词 ἄν 与直陈式未完成过去时（ἔφασκον “我常说”）连用，表示过去反复发生的习惯性动作（“常常做……”）。这生动地刻画了过去斯特雷普西阿得斯经常拿着自己破旧的斗篷向妻子唠叨、指责她挥霍无度的习惯。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）urn:cts:greekLit:tlg0019.tlg003.humanitext-grc2:1-82