特勒马科斯的哀诉与雅典娜的预言｜《奥德赛》§1.155-1.224（荷马）希腊语原文与中文翻译

ἦ τοι ὁ φορμίζων ἀνεβάλλετο καλὸν ἀείδειν.

的确，那弹琴者开始弹起前奏，准备美妙地歌唱。

αὐτὰρ Τηλέμαχος προσέφη γλαυκῶπιν Ἀθήνην,

而特勒马科斯则对明眸女神雅典娜说道，

ἄγχι σχὼν κεφαλήν, ἵνα μὴ πευθοίαθʼ οἱ ἄλλοι·

将头凑近，免得其他人听到：

ξεῖνε φίλʼ, ἦ καί μοι νεμεσήσεαι ὅττι κεν εἴπω;

“亲爱的客人，您会因我将说的话而对我生气吗？

τούτοισιν μὲν ταῦτα μέλει, κίθαρις καὶ ἀοιδή,

对这些人来说，这些事才是他们关心的，那便是竖琴与歌声，

ῥεῖʼ, ἐπεὶ ἀλλότριον βίοτον νήποινον ἔδουσιν¹,

真是轻松啊，因为他们白白地吞食着他人的财产而无需偿付，

ἀνέρος, οὗ δή που λεύκʼ ὀστέα πύθεται ὄμβρῳ

那是一个男人的财产，我想他的白骨如今正任凭雨水淋打，在陆地上腐烂，

κείμενʼ ἐπʼ ἠπείρου, ἢ εἰν ἁλὶ κῦμα κυλίνδει.

或是正被海浪在波涛中翻滚。

εἰ κεῖνόν γʼ Ἰθάκηνδε ἰδοίατο νοστήσαντα,

要是他们能看见他重返伊萨卡，

πάντες κʼ ἀρησαίατʼ ἐλαφρότεροι πόδας εἶναι²

他们所有人都会祈求自己的双脚能跑得更快，

ἢ ἀφνειότεροι χρυσοῖό τε ἐσθῆτός τε.

而非拥有更丰厚的黄金与衣裳。

νῦν δʼ ὁ μὲν ὣς ἀπόλωλε κακὸν μόρον, οὐδέ τις ἡμῖν

但如今，他已如此惨遭厄运而死，我们便没有了

θαλπωρή, εἴ πέρ τις ἐπιχθονίων ἀνθρώπων

任何安慰，哪怕世间的凡人中有谁

φῇσιν ἐλεύσεσθαι· τοῦ δʼ ὤλετο νόστιμον ἦμαρ.

说道他还会回来；可他的归航之日已彻底破灭。

ἀλλʼ ἄγε μοι τόδε εἰπὲ καὶ ἀτρεκέως κατάλεξον·

但请告诉我这事，并如实地向我陈述：

τίς πόθεν εἰς ἀνδρῶν; πόθι τοι πόλις ἠδὲ τοκῆες;

在众人之中您是谁，来自何方？您的城邦和父母在哪里？

ὁπποίης τʼ ἐπὶ νηὸς ἀφίκεο· πῶς δέ σε ναῦται

您是搭乘怎样的船只来到这里的？船员们又是如何

ἤγαγον εἰς Ἰθάκην; τίνες ἔμμεναι εὐχετόωντο;

将您带到伊萨卡的？他们自称是什么人？

οὐ μὲν γάρ τί σε πεζὸν ὀίομαι ἐνθάδʼ ἱκέσθαι.

因为我绝不认为您是徒步来到这里的。

καί μοι τοῦτʼ ἀγόρευσον ἐτήτυμον, ὄφρʼ ἐὺ εἰδῶ,

并且请如实告诉我这事，好让我确切知晓，

ἠὲ νέον μεθέπεις ἦ καὶ πατρώιός ἐσσι

您是初次造访的客，还是我父亲旧时的

ξεῖνος, ἐπεὶ πολλοὶ ἴσαν ἀνέρες ἡμέτερον δῶ

宾客；因为曾有许多别的人也来到我们的殿堂，

ἄλλοι, ἐπεὶ καὶ κεῖνος ἐπίστροφος ἦν ἀνθρώπων.

因为他也是个广交游于世人的人。

τὸν δʼ αὖτε προσέειπε θεά, γλαυκῶπις Ἀθήνη·

明眸女神雅典娜再次回答他道：

τοιγὰρ ἐγώ τοι ταῦτα μάλʼ ἀτρεκέως ἀγορεύσω.

“因此我将非常如实地对您说明这事。

Μέντης Ἀγχιάλοιο δαΐφρονος εὔχομαι εἶναι

我自称是英明的安基阿洛斯之子门特斯，

υἱός, ἀτὰρ Ταφίοισι φιληρέτμοισιν ἀνάσσω.

统治着热爱划桨的塔菲亚人。

νῦν δʼ ὧδε ξὺν νηὶ κατήλυθον ἠδʼ ἑτάροισιν

如今我带着船只和同伴来到了这里，

πλέων ἐπὶ οἴνοπα πόντον ἐπʼ ἀλλοθρόους ἀνθρώπους,

航行在酒红色的海上，去往说着异国语言的人们那里，

ἐς Τεμέσην μετὰ χαλκόν, ἄγω δʼ αἴθωνα σίδηρον.

去往特梅塞寻找青铜，我载着闪亮的铁。

νηῦς δέ μοι ἥδʼ ἕστηκεν ἐπʼ ἀγροῦ νόσφι πόληος,

我的这艘船停在城外乡野的，

ἐν λιμένι Ῥείθρῳ ὑπὸ Νηίῳ ὑλήεντι.

树木茂密的内翁山下的雷特隆港湾里。

ξεῖνοι δʼ ἀλλήλων πατρώιοι εὐχόμεθʼ εἶναι

我们自豪地宣称，我们自古就是世交，

ἐξ ἀρχῆς, εἴ πέρ τε γέροντʼ εἴρηαι ἐπελθὼν

自始即是。只要你去拜访并询问那位老者，

Λαέρτην ἥρωα, τὸν οὐκέτι φασὶ πόλινδε

英雄拉埃尔特斯，人们说他已不再进城，

ἔρχεσθʼ, ἀλλʼ ἀπάνευθεν ἐπʼ ἀγροῦ πήματα πάσχειν

而是远离城市，在乡野间承受着凄苦，

γρηὶ σὺν ἀμφιπόλῳ, ἥ οἱ βρῶσίν τε πόσιν τε

陪伴他的是一个年迈的女仆，她为他摆上食物和饮料，

παρτιθεῖ, εὖτʼ ἄν μιν κάματος κατὰ γυῖα λάβῃσιν

每当他在那出产葡萄酒的

ἑρπύζοντʼ ἀνὰ γουνὸν ἀλωῆς οἰνοπέδοιο.

葡萄园的高地上蹒跚爬行，四肢酸痛疲惫之时。

νῦν δʼ ἦλθον· δὴ γάρ μιν ἔφαντʼ ἐπιδήμιον εἶναι,

如今我来到了这里；因为他们说他确实在家中，

σὸν πατέρʼ· ἀλλά νυ τόν γε θεοὶ βλάπτουσι κελεύθου.

你的父亲；但如今，神明们显然阻碍着他的归途。

οὐ γάρ πω τέθνηκεν ἐπὶ χθονὶ δῖος Ὀδυσσεύς,

因为高贵的奥德修斯尚未在人世间死去，

ἀλλʼ ἔτι που ζωὸς κατερύκεται εὐρέι πόντῳ

他想必还活着，被阻隔在广阔海洋中

νήσῳ ἐν ἀμφιρύτῃ, χαλεποὶ δέ μιν ἄνδρες ἔχουσιν

一座四周环水的岛上，那些凶悍的男人控制着他，

ἄγριοι, οἵ που κεῖνον ἐρυκανόωσʼ ἀέκοντα.

野蛮的人们，想必违背他的意愿将他阻留。

αὐτὰρ νῦν τοι ἐγὼ μαντεύσομαι, ὡς ἐνὶ θυμῷ

然而现在，我将向你预言，正如在我的心中

ἀθάνατοι βάλλουσι καὶ ὡς τελέεσθαι ὀίω,

不朽的神明所植入的那样，也如我所认为的将会实现的那样，

οὔτε τι μάντις ἐὼν οὔτʼ οἰωνῶν σάφα εἰδώς.

虽然我绝非一个预言家，也并不精通鸟占之术。

οὔ τοι ἔτι δηρόν γε φίλης ἀπὸ πατρίδος αἴης

他绝不会再长久地远离他那可爱的祖国土地，

ἔσσεται, οὐδʼ εἴ πέρ τε σιδήρεα δέσματʼ ἔχῃσιν·

哪怕是有铁铸的枷锁将他禁锢；

φράσσεται ὥς κε νέηται, ἐπεὶ πολυμήχανός ἐστιν.

他会想方设法返回，因为他是智谋百出的人。

ἀλλʼ ἄγε μοι τόδε εἰπὲ καὶ ἀτρεκέως κατάλεξον,

但请告诉我这事，并如实地陈述，

εἰ δὴ ἐξ αὐτοῖο τόσος πάϊς εἰς Ὀδυσῆος.

你是否真的是奥德修斯本人的亲子，长得这般高大。

αἰνῶς μὲν κεφαλήν τε καὶ ὄμματα καλὰ ἔοικας

你的头部和那双美丽的眼睛真是极像

κείνῳ, ἐπεὶ θαμὰ τοῖον ἐμισγόμεθʼ ἀλλήλοισιν,

他，因为我们以前经常在一起，

πρίν γε τὸν ἐς Τροίην ἀναβήμεναι, ἔνθα περ ἄλλοι

在他乘船前往特洛伊之前，而其他

Ἀργείων οἱ ἄριστοι ἔβαν κοίλῃς ἐνὶ νηυσίν·

阿耳戈斯人的英豪们也乘着中空的船只前往。

ἐκ τοῦ δʼ οὔτʼ Ὀδυσῆα ἐγὼν ἴδον οὔτʼ ἔμʼ ἐκεῖνος.

自那以后，我再没有见过奥德修斯，他也没见过我。”

τὴν δʼ αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα·

贤明的特勒马科斯向她回答道：

τοιγὰρ ἐγώ τοι, ξεῖνε, μάλʼ ἀτρεκέως ἀγορεύσω.

“因此，客人，我将非常如实地告诉您。

μήτηρ μέν τέ μέ φησι τοῦ ἔμμεναι, αὐτὰρ ἐγώ γε

我的母亲确实对我说我是他的孩子，但我自己

οὐκ οἶδʼ· οὐ γάρ πώ τις ἑὸν γόνον αὐτὸς ἀνέγνω.

并不知晓；因为从来没有谁能仅凭自己确认自己的身世。

ὡς δὴ ἐγώ γʼ ὄφελον μάκαρός νύ τευ ἔμμεναι υἱὸς³

但愿我是某位幸福之人的儿子，

ἀνέρος, ὃν κτεάτεσσιν ἑοῖς ἔπι γῆρας ἔτετμε.

在自己的财产中安享晚年。

νῦν δʼ ὃς ἀποτμότατος γένετο θνητῶν ἀνθρώπων,

而如今，在凡人中最是不幸的那个人，

τοῦ μʼ ἔκ φασι γενέσθαι, ἐπεὶ σύ με τοῦτʼ ἐρεείνεις.

人们说我是他的后代，既然您向我问起这事。”

τὸν δʼ αὖτε προσέειπε θεά, γλαυκῶπις Ἀθήνη·

明眸女神雅典娜再次回答他道：

οὐ μέν τοι γενεήν γε θεοὶ νώνυμνον ὀπίσσω

“神明绝没有使你之后的家族变得默默无闻，

θῆκαν, ἐπεὶ σέ γε τοῖον ἐγείνατο Πηνελόπεια.

既然佩涅洛佩生下了你这般优秀的儿子。

ἀλλʼ ἄγε μοι τόδε εἰπὲ καὶ ἀτρεκέως κατάλεξον·

但请告诉我这事，并如实地向我陈述：”

语法注3 条

1.160ῥεῖʼ, ἐπεὶ ἀλλότριον βίοτον νήποινον ἔδουσιν
副词 ῥεῖα（轻松地、轻易地）修饰整个从句，生动地描绘了求婚者在不付任何代价（νήποινον）的情况下，白白吞食他人财产（ἀλλότριον βίοτον）时那种无忧无虑且傲慢自得的态度。
1.164ἐλαφρότεροι πόδας εἶναι
形容词 ἐλαφρότεροι（更轻的）后接限定宾格 πόδας（在脚的方面），意为“双脚更轻快（跑得更快）”。这与后文的比较级 ἀφνειότεροι（更富有的）形成对比，表明在男主人归来之时，他们宁愿祈求能迅速逃跑，也不愿拥有更多的财产。
1.217ὡς δὴ ἐγώ γʼ ὄφελον μάκαρός νύ τευ ἔμμεναι υἱὸς
感叹词 ὡς 与 ὄφελον（动词 ὀφείλω 的过去时）后接不定式 ἔμμεναι（荷马式，相当于 εἶναι）的组合，是用于表达无法实现的愿望的惯用句式（“但愿我是……”）。语气词 δὴ 和 γʼ 加强了特勒马科斯心中深沉而痛切的遗憾之情。

模型：gemini-3.5-flashurn:cts:greekLit:tlg0012.tlg002.humanitext-grc2:1.155-1.224