双方将领的激战与特洛伊军的溃退｜荷马《伊利亚特》第十四卷第447–522行希腊语原文·中文译文

447

οὖτα κατὰ λαπάρην· ὃ δʼ ἀνετράπετʼ, ἀμφὶ δʼ ἄρʼ αὐτῷ

刺中了他的胁腹；他随即向后倒下，而围着他，

Τρῶες καὶ Δαναοὶ σύναγον κρατερὴν ὑσμίνην.

特洛伊人和达那奥斯人展开了激烈的乱战。

τῷ δʼ ἐπὶ Πουλυδάμας ἐγχέσπαλος ἦλθεν ἀμύντωρ

此时，手执长枪的潘托斯之子普利达马斯

450

Πανθοΐδης, βάλε δὲ Προθοήνορα δεξιὸν ὦμον

前来保护他，他击中了普罗索埃诺耳的右肩，

υἱὸν Ἀρηϊλύκοιο, διʼ ὤμου δʼ ὄβριμον ἔγχος

那是阿雷伊卢科斯之子，沉重的长枪

ἔσχεν,¹ ὃ δʼ ἐν κονίῃσι πεσὼν ἕλε γαῖαν ἀγοστῷ.

穿透了他的肩膀；他跌倒在尘埃中，用手掌抓着土地。

Πουλυδάμας δʼ ἔκπαγλον ἐπεύξατο μακρὸν ἀΰσας·

普利达马斯大声狂呼，极其狂妄地炫耀道：

οὐ μὰν αὖτʼ ὀΐω μεγαθύμου Πανθοΐδαο

“我绝不相信，从心胸宽广的潘托斯之子

455

χειρὸς ἄπο στιβαρῆς ἅλιον πηδῆσαι ἄκοντα,

这强健的双手中射出的投枪是白白飞出的，

ἀλλά τις Ἀργείων κόμισε χροΐ, καί μιν ὀΐω

倒不如说，阿耳戈斯人中有人用身体迎受了它，我意料他

αὐτῷ σκηπτόμενον κατίμεν δόμον Ἄϊδος εἴσω.

定会扶着它当做拐杖，走向哈得斯的府邸。”

ὣς ἔφατʼ, Ἀργείοισι δʼ ἄχος γένετʼ εὐξαμένοιο·

他这样说，阿耳戈斯人因他的炫耀而感到悲痛；

Αἴαντι δὲ μάλιστα δαΐφρονι θυμὸν ὄρινε

这也最强烈地激起了斗志昂扬的大埃阿斯、

460

τῷ Τελαμωνιάδῃ· τοῦ γὰρ πέσεν ἄγχι μάλιστα.

即忒拉蒙之子的怒火，因为死者正是倒在离他最近的地方。

καρπαλίμως δʼ ἀπιόντος ἀκόντισε δουρὶ φαεινῷ.

大埃阿斯随即朝着正在退却的普利达马斯投出了闪亮的枪。

Πουλυδάμας δʼ αὐτὸς μὲν ἀλεύατο κῆρα μέλαιναν

普利达马斯本人侧身一闪，

λικριφὶς ἀΐξας, κόμισεν δʼ Ἀντήνορος υἱὸς

躲过了漆黑的死神；但安特诺耳之子阿耳克洛科斯

Ἀρχέλοχος· τῷ γάρ ῥα θεοὶ βούλευσαν ὄλεθρον.

承受了这一击，因为神明已为他注定了毁灭。

465

τόν ῥʼ ἔβαλεν κεφαλῆς τε καὶ αὐχένος ἐν συνεοχμῷ,

大埃阿斯击中了他头部与颈部相接的地方，

νείατον ἀστράγαλον, ἀπὸ δʼ ἄμφω κέρσε τένοντε·

即最上方的脊椎骨，切断了双侧的肌腱；

τοῦ δὲ πολὺ προτέρη κεφαλὴ στόμα τε ῥῖνές τε

他倒下时，他的头、口、鼻

οὔδεϊ πλῆντʼ ἤ περ κνῆμαι καὶ γοῦνα πεσόντος.

碰触地面的时间远比他的小腿和双膝要早。

Αἴας δʼ αὖτʼ ἐγέγωνεν ἀμύμονι Πουλυδάμαντι·

埃阿斯于是朝着完美的普利达马斯高声喊道：

470

φράζεο Πουλυδάμα καί μοι νημερτὲς ἐνίσπες

“想一想，普利达马斯，并对我说句真话：

ἦ ῥʼ οὐχ οὗτος ἀνὴρ Προθοήνορος ἀντὶ πεφάσθαι²

难道这个男人不值得被杀，来抵偿普罗索埃诺耳的命吗？

ἄξιος; οὐ μέν μοι κακὸς εἴδεται οὐδὲ κακῶν ἔξ,

在我看来，他既不懦弱，也不是懦夫的后代，

ἀλλὰ κασίγνητος Ἀντήνορος ἱπποδάμοιο

他大概是驯马者安特诺耳的兄弟，

ἢ πάϊς· αὐτῷ γὰρ γενεὴν ἄγχιστα ἐῴκει.

或者是他的儿子；因为他的长相与那人最为相似。”

475

ἦ ῥʼ εὖ γιγνώσκων, Τρῶας δʼ ἄχος ἔλλαβε θυμόν.

他其实心知肚明才这样说，而特洛伊人的心中却充满了悲痛。

ἔνθʼ Ἀκάμας Πρόμαχον Βοιώτιον οὔτασε δουρὶ

此时，阿卡马斯刺中了波伊奥提亚人普罗马科斯，

ἀμφὶ κασιγνήτῳ βεβαώς· ὃ δʼ ὕφελκε ποδοῖιν.

当时他正守护在兄弟的遗体旁，而普罗马科斯正拖着那遗体的双脚。

τῷ δʼ Ἀκάμας ἔκπαγλον ἐπεύξατο μακρὸν ἀΰσας·

阿卡马斯对着他大声呐喊，极其狂妄地炫耀道：

Ἀργεῖοι ἰόμωροι ἀπειλάων ἀκόρητοι

“阿耳戈斯人，只懂射箭的家伙，贪得无厌地发出威胁的懦夫！

480

οὔ θην οἴοισίν γε πόνος τʼ ἔσεται καὶ ὀϊζὺς

劳苦和灾难绝非唯独由我们承受，

ἡμῖν, ἀλλά ποθʼ ὧδε κατακτενέεσθε καὶ ὔμμες.

你们也迟早会像这样被屠杀。

φράζεσθʼ ὡς ὑμῖν Πρόμαχος δεδμημένος εὕδει

看看你们的普罗马科斯，他正被我的长枪

ἔγχει ἐμῷ, ἵνα μή τι κασιγνήτοιό γε ποινὴ

征服而长眠，免得我兄弟的血债

δηρὸν ἄτιτος ἔῃ· τὼ καί κέ τις εὔχεται ἀνὴρ

长期没有得到偿还；因此人人祈求

485

γνωτὸν ἐνὶ μεγάροισιν ἀρῆς ἀλκτῆρα λιπέσθαι.

在自家的府邸里留下血亲，作为抵御灾祸的卫士。”

ὣς ἔφατʼ, Ἀργείοισι δʼ ἄχος γένετʼ εὐξαμένοιο·

他这样说，阿耳戈斯人因他的炫耀而感到悲痛；

Πηνέλεῳ δὲ μάλιστα δαΐφρονι θυμὸν ὄρινεν·

这也最强烈地激起了斗志昂扬的佩内勒奥斯的怒火。

ὁρμήθη δʼ Ἀκάμαντος· ὃ δʼ οὐχ ὑπέμεινεν ἐρωὴν

他向阿卡马斯冲去；但阿卡马斯未能抵挡住

Πηνελέωο ἄνακτος· ὃ δʼ οὔτασεν Ἰλιονῆα

王者佩内勒奥斯的冲锋；于是佩内勒奥斯刺中了伊利奥纽斯，

490

υἱὸν Φόρβαντος πολυμήλου, τόν ῥα μάλιστα

他是拥有众多羊群的珀耳巴斯之子，

Ἑρμείας Τρώων ἐφίλει καὶ κτῆσιν ὄπασσε·

在特洛伊人中，赫耳墨斯最钟爱珀耳巴斯，并赐予他财富；

τῷ δʼ ἄρʼ ὑπὸ μήτηρ μοῦνον τέκεν Ἰλιονῆα.

而他的母亲只为珀耳巴斯生下了独子伊利奥纽斯。

τὸν τόθʼ ὑπʼ ὀφρύος οὖτα κατʼ ὀφθαλμοῖο θέμεθλα,

当时，佩内勒奥斯刺中了他眉毛下方眼球的根部，

ἐκ δʼ ὦσε γλήνην· δόρυ δʼ ὀφθαλμοῖο διὰ πρὸ

挤出了他的眼珠；长枪直接穿透了眼眶，

495

καὶ διὰ ἰνίου ἦλθεν, ὃ δʼ ἕζετο χεῖρε πετάσσας

并穿过了后脑勺，他摊开双手，委顿地坐了下去；

ἄμφω· Πηνέλεως δὲ ἐρυσσάμενος ξίφος ὀξὺ

佩内勒奥斯拔出锐利的宝剑，

αὐχένα μέσσον ἔλασσεν, ἀπήραξεν δὲ χαμᾶζε

砍在脖子正中，连同头盔一起，

αὐτῇ σὺν πήληκι κάρη· ἔτι δʼ ὄβριμον ἔγχος

把头颅削落在地；沉重的长枪

ἦεν ἐν ὀφθαλμῷ· ὃ δὲ φὴ κώδειαν ἀνασχὼν

依然插在眼眶中；他像举着一个罂粟头一样把它挑起，

500

πέφραδέ τε Τρώεσσι καὶ εὐχόμενος ἔπος ηὔδα·

向特洛伊人展示，并得意地夸口道：

εἰπέμεναί μοι Τρῶες ἀγαυοῦ Ἰλιονῆος

“特洛伊人啊，替我向高贵的伊利奥纽斯那

πατρὶ φίλῳ καὶ μητρὶ γοήμεναι³ ἐν μεγάροισιν·

亲爱的父亲和母亲转告，让他们在府邸中哀悼吧；

οὐδὲ γὰρ ἣ Προμάχοιο δάμαρ Ἀλεγηνορίδαο

因为阿勒革诺耳之子普罗马科斯的妻子

ἀνδρὶ φίλῳ ἐλθόντι γανύσσεται, ὁππότε κεν δὴ

同样无法在亲爱的丈夫归来时欢欣鼓舞，当有一天我们

505

ἐκ Τροίης σὺν νηυσὶ νεώμεθα κοῦροι Ἀχαιῶν.

阿开亚人的青年，乘着战船从特洛伊回归之时。”

ὣς φάτο, τοὺς δʼ ἄρα πάντας ὑπὸ τρόμος ἔλλαβε γυῖα,

他这样说，颤抖随即袭遍了他们所有人的肢体，

πάπτηνεν δὲ ἕκαστος ὅπῃ φύγοι αἰπὺν ὄλεθρον.

每个人都向四周张望，企图寻找逃脱这毁灭性死亡的退路。

ἔσπετε νῦν μοι Μοῦσαι Ὀλύμπια δώματʼ ἔχουσαι

居住在奥林波斯高堂的缪斯女神们啊，现在请告诉我，

ὅς τις δὴ πρῶτος βροτόεντʼ ἀνδράγριʼ Ἀχαιῶν

在著名的震地神改变了战局之后，

510

ἤρατʼ, ἐπεί ῥʼ ἔκλινε μάχην κλυτὸς ἐννοσίγαιος.

阿开亚人中是谁最先夺取了染血的敌军战利品。

Αἴας ῥα πρῶτος Τελαμώνιος Ὕρτιον οὖτα

忒拉蒙之子大埃阿斯最先刺中了许尔提奥斯，

Γυρτιάδην Μυσῶν ἡγήτορα καρτεροθύμων·

他是居尔提阿斯之子，强悍的缪西亚人的领袖；

Φάλκην δʼ Ἀντίλοχος καὶ Μέρμερον ἐξενάριξε·

安提洛科斯剥去了法尔克斯和墨耳墨罗斯的武具；

Μηριόνης δὲ Μόρυν τε καὶ Ἱπποτίωνα κατέκτα,

梅里奥内斯杀死了莫律斯和希波提翁；

515

Τεῦκρος δὲ Προθόωνά τʼ ἐνήρατο καὶ Περιφήτην·

特克罗斯杀死了普罗索翁和佩里斐特斯；

Ἀτρεΐδης δʼ ἄρʼ ἔπειθʼ Ὑπερήνορα ποιμένα λαῶν

随后，阿特柔斯之子刺中了人民的牧者许珀勒诺耳的

οὖτα κατὰ λαπάρην, διὰ δʼ ἔντερα χαλκὸς ἄφυσσε

胁腹，青铜武器残忍地切断并带出了他的内脏；

δῃώσας· ψυχὴ δὲ κατʼ οὐταμένην ὠτειλὴν

灵魂从那受创的伤口

ἔσσυτʼ ἐπειγομένη, τὸν δὲ σκότος ὄσσε κάλυψε.

急促地逸出，黑暗笼罩了他的双眼。

520

πλείστους δʼ Αἴας εἷλεν Ὀϊλῆος ταχὺς υἱός·

而夺取最多性命的是奥伊琉斯之子快速的埃阿斯；

οὐ γάρ οἵ τις ὁμοῖος ἐπισπέσθαι ποσὶν ἦεν

因为在追击败退逃跑的敌人时，

ἀνδρῶν τρεσσάντων, ὅτε τε Ζεὺς ἐν φόβον ὄρσῃ.

当宙斯激起恐慌时，没有任何人的脚步能像他那样迅速。

语法注3 条

14.451διʼ ὤμου δʼ ὄβριμον ἔγχος ἔσχεν
动词 ἔσχεν（源自 ἔχω）在此处作不及物动词解，意为“（枪）保持其通路、穿过”，而非“停下”或“滞留”。虽然可以把肩膀作为主语理解为承接枪头，但将重枪作为主语并解释为强行穿透肩膀在语法上更为自然。
14.471ἀντὶ πεφάσθαι
πεφάσθαι 是动词 θείνω（杀）的完美时态被动不定式（源自词根 *gʷʰen- 的古风形态），在此与介词 ἀντί（代替）连用，意为“作为普罗索埃诺耳的代偿而被杀”。从上下文来看，将其视为 φημί（说）的不定式是错误的。
14.501εἰπέμεναί μοι ... γοήμεναι
史诗不定式 εἰπέμεναί 和 γοήμεναι 在此用作不定式代命令式，对特洛伊人作为隐性第二人称主语传达直接指令（意为“去转告”、“去哀悼”）。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-23 发布）・修订记录（1 处，最近 2026-09-21）

2026-09-21 AI校阅 — 译文 1 处

urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.humanitext-grc2:14.447-14.522