- 底本
- Titi Livi ab urbe condita libri editionem priman, Pars I-IV, Libri I-XL. Editio Stereotypica. Weissenborn, Wilhelm; Mueller, Moritz, editors. Leipzig: Teubner, 1884-1911.
- 翻译
- AI 生成(gemini-3.5-flash) — 机器翻译,可能包含错误
- 语言
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.37.1-9.37.12
- 输出
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-22
执政官的远征激起了伊特鲁里亚和翁布里亚的愤慨,导致敌军在苏特里乌姆大举集结;法比乌斯通过巧妙的掩饰鼓舞士气,在黎明前发动奇袭取得大胜,迫使伊特鲁里亚主要城市向罗马求和并达成三十年停战。
hac expeditione consulis motum latius erat quam profligatum bellum;1 vastationem namque sub Ciminii montis radicibus iacens ora senserat, conciveratque indignatione non Etruriae modo populos sed Umbriae finitima.
执政官的这次远征,与其说是结束了战争,不如说是更广泛地挑起了战争;因为坐落在奇米尼亚山脚下的地区遭受了蹂躏,其愤慨不仅激起了伊特鲁里亚的各族群,还激起了翁布里亚的邻近地区。
itaque quantus non umquam antea exercitus ad Sutrium venit; neque e silvis tantummodo promota castra, sed etiam aviditate dimicandi quam primum in campos delata acies. deinde instructa primo suo stare loco relicto hostibus ad instruendum contra spatio;2 dein, postquam detractare hostem sensere pugnam, ad vallum subeunt.
因此,一支前所未有的大军来到了苏特里乌姆;不仅营地从森林中向前推进,而且由于渴望尽早交战,战线也被拉到了平原上。随后,整顿完毕的队伍起初停留在原处,给敌军留出了在对面布阵的空间;接着,当他们发觉敌军在回避战斗时,便逼近了土垒。
ubi postquam stationes quoque receptas intra munimenta sensere, clamor repente circa duces ortus, ut eo sibi e castris cibaria eius diei deferri iuberent: mansuros se sub armis et aut nocte aut certe luce prima castra hostium invasuros.
在那里,当他们发觉连哨所也撤回到了防御工事内部时,将领们周围突然响起了呼喊声,要求将领命令将当天的伙食从营地送到他们那里:他们将全副武装地坚守,并准备在夜间或最迟在次日拂晓袭击敌人的营地。
nihilo quietior3 Romanus exercitus imperio ducis continetur. decima erat fere diei hora, cum cibum capere consul milites iubet; praecipit, ut in armis sint, quacumque diei noctisve hora signum dederit; paucis milites adloquitur, Samnitium bella extollit, elevat Etruscos; nec hostem hosti nec multitudinem multitudini conparandam ait; esse praeterea telum aliud occultum; scituros in tempore; interea taceri opus esse. his ambagibus prodi simulabat hostes,4 quo animus militum multitudine territus restitueretur; et, quod sine munimento consederant, veri similius erat quod simulabatur. curati cibo corpora quieti dant et quarta fere vigilia sine tumultu excitati arma capiunt.
罗马军队同样毫不平静,但被将领的命令所克制。当时大约是白天的第十时,执政官命令士兵们进食;他指示他们,无论在白天或黑夜的哪一个小时发出信号,都要做好武装准备;他向士兵们说了几句话,赞扬了萨姆奈特人的战争,贬低了伊特鲁里亚人;他说,无论敌我双方还是人数多寡都不可同日而语;此外还有另一种秘密武器,他们到时候就会知道,而在此期间必须保持沉默。通过这些隐晦的话语,他假装敌人正在被出卖,以便让因敌人人数众多而感到恐惧的士兵重新振作起来;而且,因为敌人是在没有工事防护的地方驻扎,所以这种假装显得更加真实。饱餐之后,他们让身体得到了休息,并在大约第四更天时毫无混乱地被唤醒,拿起了武器。
dolabrae calonibus dividuntur ad vallum proruendum fossasque inplendas. intra munimenta instruitur acies, delectae cohortes ad portarum exitus conlocantur.
鹤嘴锄被分发给随军仆役,用于拆毁土垒和填平壕沟。战线在防御工事内部整顿完毕,精选的步兵大队被部署在各城门的出口处。
dato deinde signo paulo ante lucem, quod aestivis noctibus sopitae maxime quietis tempus est, proruto vallo erupit acies, stratos passim invadit hostes; alios inmobiles, alios semisomnos in cubilibus suis, maximam partem ad arma trepidantes caedes oppressit; paucis armandi se datum spatium est; eos ipsos non signum certum, non ducem sequentes fundit Romanus fugatosque persequitur. ad castra, ad silvas diversi tendebant. silvae tutius dedere refugium; nam castra in campis sita eodem die capiuntur. aurum argentumque iussum referri ad consulem; cetera praeda militis fuit. caesa aut capta eo die hostium milia ad sexaginta.
随后,在拂晓前不久发出了信号,这在夏夜是人们睡得最沉的时候,拆毁土垒后,战线爆发冲突,袭击了散落各处的敌人;屠杀吞噬了有些人动弹不得,有些人还在床上半睡半醒,而绝大多数人则在慌乱地寻找武器;只有极少数人得到了武装自己的时间;甚至连这些人,在没有确定的军旗和将领引导的情况下,也被罗马人击溃并追击。他们向不同的方向奔向营地和森林。森林提供了更安全的避难所;因为坐落在平原上的营地在同一天被占领。金银被命令送回执政官处;其余的战利品归士兵所有。当天被杀或被俘的敌人达六万人左右。
eam tam claram pugnam trans Ciminiam silvam ad Perusiam pugnatam quidam auctores sunt5 metuque in magno civitatem fuisse, ne interclusus exercitus tam infesto saltu coortis undique Tuscis Umbrisque opprimeretur.
有些史料作者认为,这场如此著名的战役是在奇米尼亚森林另一侧的佩鲁西亚附近进行的,且罗马城曾处于极大的恐惧之中,担心被切断退路的军队会在如此险恶的隘口被四面集结的托斯卡纳人和翁布里亚人消灭。
sed ubicumque pugnatum est, res Romana superior fuit. itaque a Perusia et Cortona et Arretio, quae ferme capita Etruriae populorum ea tempestate erant, legati pacem foedusque ab Romanis petentes indutias in triginta annos impetraverunt.
但无论在哪里交战,罗马的势力都占了上风。因此,从佩鲁西亚、科尔托纳和阿雷提乌姆——这些几乎是当时伊特鲁里亚各族群的首府——派来的使节向罗马人请求和平与盟约,并获得了三十年的停战协定。
- 9.37.1motum latius erat quam profligatum bellum
共享了未完成过去时单数第三人称中性式 erat 的被动语态谓语部分。motum [erat] 和 profligatum [erat] 均是与 bellum(中性主格)一致的完成时被动分词,在此处表示对比:“战争与其说是接近结束(profligatum),不如说是更广泛地被激起(motum)”。
- 9.37.3relicto hostibus ad instruendum contra spatio
由名词 spatio 和完成时分词 relicto 构成的夺格绝对结构。ad instruendum 是动名词的宾格,表示目的(“为了在对面布阵”),不带宾语而作不及物使用(contra 起副词作用)。hostibus 是与格,意为“给敌人留出(空间)”。
- 9.37.5nihilo quietior
nihilo 是表示程度差异的夺格(“一点也不”)。quietior 是形容词 quietus 的比较级主格,与主语 Romanus exercitus 一致。在上下文中,与前文狂热呼喊的敌军相比,它带有让步语气,意为“(与敌人相比)同样毫不平静(即同样渴望战斗)的罗马军队”。
- 9.37.6his ambagibus prodi simulabat hostes
由 simulabat(“假装……”)引导的宾格加不定式结构。prodi 是 prodo(“背叛、陷害”)的现在时被动不定式,hostes(宾格)是其逻辑主语。这表明执政官通过假装“敌人内部有内奸,他们正在被出卖”来鼓舞士兵的斗志。
- 9.37.11quidam auctores sunt
auctores sunt 的功能相当于 scribunt 或 tradunt,整体表示“有些史料作者写道……”。它支配着随后的宾格加不定式从句 eam tam claram pugnam ... pugnatam [esse](这场著名的战役曾被推进)和 metuque ... civitatem fuisse(罗马城曾处于极大的恐惧之中)。
