← 李维

自建城以来史

§7.33.1-7.33.18

瓦莱里乌斯·科尔乌斯身先士卒击败萨姆奈特人

执政官瓦莱里乌斯·科尔乌斯通过与士兵亲密接触并躬行示范,激发了罗马军队的斗志,在与顽强的萨姆奈特人进行艰难的战役后,最终在夜幕降临时取得了决定性的胜利。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
§7.33.1

​non alias1 militi familiarior dux fuit omnia inter infimos militum haud gravate munia obeundo, in ludo praeterea militari, ​cum velocitatis viriumque inter se aequales2 certamina ineunt, comiter facilis; vincere ac vinci vultu eodem, nec quemquam aspernari parem, qui se offeret; ​factis benignus pro re, dictis haud minus libertatis alienae quam suae dignitatis memor, et, quo nihil popularius est, quibus artibus petierat magistratus, iisdem gerebat.

没有别的任何时候,一位将领比他更亲近士兵了,因为他在最下层的士兵中毫无怨言地履行一切职责,而且在军事竞技中,当他们作为对手在速度和力量的角逐中相互较量时,他总是和蔼可亲、平易近人;无论胜负,他都面带同样的表情,且从不轻视任何主动迎战的对手;他的行动根据自身的能力而显得慷慨,言语中同样既尊重他人的自由,又维护自己的尊严,而且——这是最受民众欢迎的——他以争取官职时所用的同样手段来管理官职。

§7.33.4

​itaque universus exercitus incredibili alacritate adhortationem prosecutus ducis castris egreditur. Proelium, ​ut quod maxime umquam,3 pari spe utrimque, aequis viribus, cum fiducia sui sine contemptu hostium commissum est.

因此,全军以难以置信的热情响应了将领的勉励,走出了营垒。战斗,如同以往任何最激烈的战斗一样,在双方持有同等的希望、均势的兵力、对自身充满信心且不轻视敌人的情况下打响了。

§7.33.6

​Samnitibus ferociam augebant novae res gestae et paucos ante dies geminata victoria, Romanis contra quadringentorum annorum decora et conditae urbi aequalis victoria;4 ​utrisque tamen novus hostis curam addebat. pugna indicio fuit, quos gesserint animos; namque ita conflixerunt, ut aliquamdiu in neutram partem inclinarent acies. tum consul trepidationem iniciendam ratus, ​quando vi pelli non poterant, equitibus inmissis turbare prima signa hostium conatur.

对萨姆奈特人而言,最近的战功和几天前翻倍的胜利增加了他们的凶猛;相反,对罗马人而言,四百年的荣光和与建城同岁的胜利历史支撑着他们;然而,对双方来说,新的敌人增加了忧虑。战斗证明了他们怀有怎样的斗志;因为他们如此交锋,以至于在一段时间内阵线没有向任何一方倾斜。这时执政官认为必须制造恐慌,既然无法靠武力击退他们,他便企图通过投入骑兵来扰乱敌人的前锋。

§7.33.9

​quos ubi nequiquam tumultuantes in spatio exiguo volvere turmas vidit nec posse aperire in hostes viam, ​revectus ad antesignanos legionum cum desiluisset ex equo, “nostrum” inquit “peditum illud, milites, est opus; agitedum, ut me videritis, quacumque incessero in aciem hostium, ferro viam facientem, sic pro se quisque obvios sternite; illa omnia, qua nunc erectae micant hastae, patefacta strage vasta cernetis.”

当他看到骑兵们在狭窄的空间内徒劳地骚动、旋转着中队,而无法开辟出一条通往敌阵的道路时,他策马回到军团的前锋部队前,跳下马来说:“士兵们,那是我们步兵的任务;来吧,就像你们看到我无论进军到敌人阵线的何处都在用剑开辟道路一样,你们每一个人也要这样将迎面之敌放倒。你们将会看到,现在长枪林立闪烁的那些地方,都将随着一场巨大的屠杀而被开辟出来。”

§7.33.11

​Vix haec dicta dederat, cum equites consulis iussu discurrunt in cornua legionibusque in mediam aciem aperiunt viam. primus omnium consul invadit hostem et, cum quo forte contulit gradum, obtruncat.

他刚说完这些话,骑兵们就在执政官的命令下奔向两翼,为军团开辟了通往敌军阵线中央的道路。执政官第一个冲向敌人,将碰巧与他交锋的人砍倒。

§7.33.12

​hoc spectaculo accensi dextra laevaque ante se quisque memorandum proelium cient; stant obnixi Samnites, quamquam plura accipiunt quam inferunt vulnera. aliquamdiu iam pugnatum erat, ​atrox caedes circa signa Samnitium, fuga ab nulladum parte erat; adeo morte sola vinci destinaverant animis.

受到这一景象的鼓舞,左右两边的每个人都在自己面前发起了一场值得纪念的战斗。萨姆奈特人顽强抵抗,尽管他们承受的伤口比他们施加给对手的还要多。战斗已经持续了一段时间,在萨姆奈特人的军旗周围发生了惨烈的屠杀,但还没有任何一方逃跑;他们在心中如此决定,只接受被死亡所击败。

§7.33.14

​itaque Romani, cum et fluere iam lassitudine vires sentirent et diei haud multum superesse, accensi ira concitant se in hostem.

因此,罗马人当感到力量已因疲惫而流失、且白昼所剩无几时,便在愤怒的驱使下猛扑向敌人。

§7.33.15

​tum primum referri pedem atque inclinari rem in fugam apparuit; tum capi, occidi Samnis; nec superfuissent multi, ni nox victoriam magis quam proelium diremisset.5

这时,敌人的脚步第一次显露出后退,战局显露出向逃跑倾斜的迹象;这时萨姆奈特人被俘、被杀。若不是黑夜终止了胜利而不是终止了战斗,本不会有很多人幸存。

§7.33.16

​et Romani fatebantur numquam cum pertinaciore hoste conflictum, et Samnites, cum quaereretur, quaenam prima causa tam obstinatos movisset in fugam, oculos sibi Romanorum ardere visos aiebant vesanosque vultus et furentia ora; inde plus quam ex alia ulla re terroris ortum.

罗马人也承认,他们从未与如此顽固的敌人交过手;而萨姆奈特人当被问及是什么首要原因促使如此坚决的人们逃跑时,他们说,罗马人的眼睛在他们看来似乎在燃烧,还有他们狂乱的眼神和愤怒的面孔;恐怖源于此,更甚于其他任何事物。

§7.33.17

​quem terrorem non pugnae solum eventu, sed nocturna profectione confessi sunt.

他们不仅通过战斗的结局,而且通过在夜间撤退,承认了这种恐怖。

§7.33.18

​postero die vacuis hostium castris Romanus potitur, quo se omnis Campanorum multitudo gratulabunda effudit.

第二天,罗马人占领了敌人空无一人的营垒,全体坎帕尼亚人满怀祝贺地涌向那里。

语法注5 条
  1. 7.33.1non alias

    带有副词 alias(在其他时候,别处)的否定表达,意为“在其他任何时候都不……”,强调将领瓦莱里乌斯比历史上任何其他时期的将领都更受士兵喜爱。

  2. 7.33.2aequales

    主格复数,修饰动词 'ineunt' 的默示主语,表示他们“作为对等的人”相互参加竞技。

  3. 7.33.5ut quod maxime umquam

    带有关系代词 quod 的惯用省略表达,字面意为“如同以往任何时候[进行得]最激烈的一次”,起副词性强调作用,表明这场战斗极其激烈。

  4. 7.33.6conditae urbi aequalis victoria

    “与建好的城市等寿的胜利”指自罗马建国以来累积的胜利历史。形容词 aequalis 支配与格 conditae urbi。

  5. 7.33.15ni nox victoriam magis quam proelium diremisset

    使用了虚拟式过去完成时 diremisset 的过去反事实条件从句,与主句的 superfuissent(“若不是黑夜……本不会有很多人幸存”)相呼应。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-25 发布)urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:7.33.1-7.33.18