← 李维

自建城以来史

§10.36.1-10.36.19

阿蒂里乌斯的胜利与凯旋式被拒

执政官阿蒂里乌斯迫使撤退的罗马士兵返回战场,向朱庇特许愿并击败了萨姆尼乌姆人。随后他击溃了另一支萨姆尼乌姆军队,但因损失惨重在罗马被拒绝举行凯旋式。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
§10.36.1

​in medium sarcinas coniciunt; armati suis quisque ordinibus instruunt aciem.

他们把行李扔到中间;武装起来的人们各自按照自己的队列排好战线。

§10.36.2

​iam exiguum inter duas acies erat spatium, et stabant expectantes, dum ab hostibus prius impetus, prius clamor inciperet. neutris animus est ad pugnandum, ​diversique integri atque intacti abissent, ni cedenti instaturum alterum timuissent.1 sua sponte inter invitos tergiversantisque segnis pugna clamore incerto atque inpari coepit; nec vestigio quisquam movebatur.

两军战线之间已仅剩微小的空间,他们伫立等待着,看敌人是否会先发起冲锋、先发出呐喊。双方都没有战斗的意愿,若非担心一方退却会引来另一方的步步紧逼,他们早已各自安然无恙地离去了。在违心和犹豫的人群中,一场懒散的战斗在一阵微弱且不齐的呐喊声中自发开始;没有人挪动一步。

§10.36.4

​tum consul Romanus, ut rem excitaret, equitum paucas turmas extra ordinem inmisit; quorum cum plerique delapsi ex equis essent et alii turbati, et a Samnitium acie ad opprimendos eos, qui ceciderant, et ad suos tuendos ab Romanis procursum est.2

这时,罗马执政官为了打破僵局,派出了几支骑兵小队冲出队列;当他们中大多数人落马,其余人也陷入混乱时,萨姆尼乌姆人的战线便冲向前去企图消灭落马者,而罗马人也冲向前去保护自己的人。

§10.36.5

​inde paulum inritata pugna est; sed aliquanto et inpigre magis et plures procurrerant Samnites, et turbatus eques sua ipse subsidia territis equis proculcavit.

由此战斗被稍微激化了;但萨姆尼乌姆人以明显更快的速度和更多的数量冲了过来,混乱的骑兵因马匹受惊,反倒踩踏了他们自己的后援部队。

§10.36.6

​hinc fuga coepta totam avertit aciem Romanam; iamque in terga fugientium Samnites pugnabant, cum consul equo praevectus ad portam castrorum ac statione equitum ibi opposita edictoque, ​ut, quicumque ad vallum tenderet, sive ille Romanus sive Samnis esset, pro hoste haberetur, haec ipse minitans obstitit3 effuse tendentibus suis in castra.

由此开始的溃逃使整条罗马战线全线败退;正当萨姆尼乌姆人在逃跑者的背后展开厮杀时,执政官骑马飞奔到营地大门,并在那里部署了骑兵哨岗,下令道:任何朝向防线走来的人,无论是罗马人还是萨姆尼乌姆人,都将被视为敌人;他亲自发出这些威胁,阻挡住了那些正杂乱无章地向营地逃回的己方士兵。

§10.36.8

“quo pergis” inquit, “miles? et hic arma et viros invenies nec vivo consule tuo nisi victor castra intrabis; proinde elige, cum cive an hoste pugnare malis.”

“士兵,你往哪里去?”他说,“这里同样有武器和勇士,只要你的执政官还活着,除非作为胜利者,否则你休想进入营地;因此,选择吧,你更愿意与同胞还是与敌人战斗。”

§10.36.9

​haec dicente consule equites infestis cuspidibus circumfunduntur ac peditem in pugnam redire iubent. non virtus solum consulem sed fors etiam adiuvit, quod non institerunt Samnites spatiumque circumagendi signa vertendique aciem a castris in hostem fuit.

执政官正说着这些话,骑兵们挺起锋利的标枪将他们合围,并命令步兵回到战斗中。不仅是勇气,运气也帮助了执政官,因为萨姆尼乌姆人没有紧追不舍,使他们有空间回转军旗,将战线从营地转向敌人。

§10.36.10

​tum alii alios hortari, ut repeterent pugnam; centuriones ab signiferis rapta signa inferre et ostendere suis paucos et ordinibus inconpositis effuse venire hostes.

于是众人互相勉励,要求重整旗鼓;百夫长们从旗手手中夺过军旗向前推进,向部下展示敌军人数稀少且队列松散、杂乱无章地冲过来。

§10.36.11

​inter haec consul manus ad caelum attollens voce clara, ita ut exaudiretur, templum Iovi Statori vovet, si constitisset a fuga Romana acies redintegratoque proelio cecidisset vicissetque legiones Samnitium.

在此期间,执政官向天举起双手,用清晰可闻的声音许愿,若罗马军队能止住退势、重整旗鼓,并击溃和战胜萨姆尼乌姆人的军团,他将为誓言之神朱庇特献上一座神庙。

§10.36.12

​omnes undique adnisi ad restituendam pugnam, duces milites, peditum equitumque vis. numen etiam deorum respexisse nomen Romanum visum; adeo facile inclinata res repulsique a castris hostes, mox etiam redacti ad eum locum, in quo commissa pugna erat.

各方所有人——将领、士兵、步兵和骑兵的力量——都竭尽全力恢复战斗。甚至神明也似乎重新眷顾了罗马之名;形势如此轻易地扭转,敌人被从营地击退,不久甚至被赶回到交战最初开始的地方。

§10.36.13

​ibi obiacente sarcinarum cumulo, quas coniecerant in medium, haesere inpediti; deinde, ne diriperentur res, orbem armatorum sarcinis circumdant.

在那里,由于他们之前扔到中间的行李堆阻碍了道路,他们被绊住而无法动弹;随后,为了防止财物被掠夺,他们用一圈武装士兵将行李围了起来。

§10.36.14

​tum vero eos a fronte urgere pedites, ab tergo circumvecti equites; ita in medio caesi captique. captivorum numerus fuit septem milium octingentorum, qui omnes nudi sub iugum missi; ​caesos rettulere ad quattuor milia octingentos. ne Romanis quidem laeta victoria fuit; recensente consule biduo acceptam cladem amissorum militum numerus relatus septem milium octingentorum. dum haec in Apulia gerebantur, ​altero exercitu Samnites Interamnam, coloniam Romanam, quae ad viam Latinam est, occupare conati urbem non tenuerunt; ​agros depopulati, cum praedam aliam inde mixtam hominum atque pecudum colonosque captos agerent, in victorem incidunt consulem ab Luceria redeuntem; nec praedam solum amittunt, sed ipsi longo atque inpedito agmine inconpositi caeduntur.

此时,步兵确实从正面逼迫他们,骑兵则绕到后方包抄;他们就这样在中间被歼灭或俘虏。俘虏的人数达七千八百人,他们全部被剥光衣服,送过牛轭之下;据汇报,阵亡人数达到四千八百人。即使对罗马人来说,这场胜利也并不令人愉快;当执政官统计这两天遭受的惨败时,上报的牺牲士兵人数达七千八百人。当这些事在阿普利亚进行时,萨姆尼乌姆人用他们的另一支军队企图攻占位于拉提纳大道的罗马殖民地因特拉姆纳,但未能守住该城;他们蹂躏了田野,当他们正赶着从那里掠夺来的男女、牲畜等混杂的战利品以及被捕的殖民者时,遭遇了从路克里亚归来、身为胜利者的执政官;他们不仅丢掉了战利品,而且由于队伍拖沓、行动不便,在混乱中被纷纷斩杀。

§10.36.18

​consul Interamnam edicto dominis ad res suas noscendas recipiendasque evocatis et exercitu ibi relicto comitiorum causa Romam est profectus.

执政官通过布告召集物主们到因特拉姆纳认领并收回他们自己的财产,并将军队留在那里,自己因选举之事出发前往罗马。

§10.36.19

​cui4 de triumpho agenti negatus honos et ob amissa tot milia militum et quod captivos sine pactione sub iugum misisset.

当他请求举行凯旋式时,这一荣誉被拒绝了,既是因为损失了数千名士兵,也是因为他在没有达成协议的情况下将俘虏送过了牛轭。

语法注4 条
  1. 10.36.3abissent, ni ... timuissent

    使用虚拟语气过去完成时的虚拟条件句。主句 abissent 与条件从句 ni ... timuissent 结合,表示与过去事实相反的假设:“若非担心……,他们早已离去。”

  2. 10.36.4procursum est

    不及物动词 procurro(向前冲)的被动语态第三人称单数无人称用法,强调动作本身(“向前冲锋这一行为发生了”),而不指定具体的主语。

  3. 10.36.6cum consul ... obstitit

    所谓的“逆进 cum”(cum inversum)句型。由 cum 引导的从句使用直陈语气(obstitit)来描述在前述动作进行过程中突然发生的主要事件。

  4. 10.36.19cui

    句首的关系代词连接用法(关系代词的连接)。该代词指代前句的主语执政官,在此作为指示代名词(如 ei,“对他”)来翻译。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-25 发布)urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:10.36.1-10.36.19