← 萨卢斯特

喀提林阴谋

§59-61

皮斯托里亚决战与卡蒂里纳战死

卡蒂里纳和佩特雷乌斯各自整顿军队,决战随即爆发。卡蒂里纳亲自在前线英勇奋战,但因大势已去,他冲入敌阵并最终战死。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
§59

Haec ubi dixit, paululum conmoratus signa canere1 iubet atque instructos ordines in locum aequom deducit. dein remotis omnium equis, quo militibus exaequato periculo animus amplior esset,2 ipse pedes exercitum pro loco atque copiis instruit. nam, uti planities erat inter sinistros montis et ab dextra rupe aspera, octo cohortis in fronte constituit, reliquarum signa in subsidio artius conlocat. ab iis centuriones, omnis lectos et evocatos, praeterea ex gregariis militibus optumum quemque armatum in primam aciem subducit. C. Manlium in dextra, Faesulanum quendam in sinistra parte curare iubet. ipse cum libertis et colonis propter aquilam adsistit, quam bello Cimbrico C. Marius in exercitu habuisse dicebatur. at ex altera parte C. Antonius, pedibus aeger quod proelio adesse nequibat, M. Petreio legato exercitum permittit. ille cohortis veteranas, quas tumulti causa conscripserat, in fronte, post eas ceterum exercitum in subsidiis locat. ipse equo circumiens unum quemque nominans appellat, hortatur, rogat, ut meminerint se contra latrones inermis pro patria, pro liberis, pro aris atque focis suis certare. homo militaris, quod amplius annos triginta tribunus aut praefectus aut legatus aut praetor cum magna gloria in exercitu fuerat, plerosque ipsos factaque eorum fortia noverat: ea conmemorando militum animos accendebat.

卡蒂里纳说完这些话后,稍作停留,便下令鸣响信号,并将整顿好的队列引向平坦之地。接着,他撤走了所有人的马匹,以便通过使士兵们的危险均等来增强他们的斗志,他自己则徒步根据地形和兵力整顿军队。因为在左侧的山峦与右侧险峻的岩壁之间有一片平原,所以他在前线部署了八个步兵大队(コホルス),将其余大队的军旗更紧密地安置在后备队中。他从这些后备队中,抽调出百夫长、所有精选的士兵和志愿老兵,此外还从普通士兵中抽调出每一个装备最好的战士,送往前线。他命令盖乌斯·曼里乌斯负责右翼,一名法埃苏莱人负责左翼。他自己则同他的获释奴隶及殖民入植者们一起,守卫在军鹫旗旁,据说这面旗帜是盖乌斯·马略在辛布里战争中于军中所保有的。而在另一边,盖乌斯·安东尼乌斯因足疾无法亲临战场,将军队委托给副官马尔库斯·佩特雷乌斯。佩特雷乌斯将因紧急事态而征召的老兵大队部署在前线,在他们后方将其余军队部署为后备队。他自己骑马巡视,指名道姓地呼唤每一个人,鼓励并请求他们记住,他们是在为祖国、为孩子、为自家的神坛和炉灶,去对抗手无寸铁的强盗。作为一名军人,由于他曾以极大的荣耀在军中担任过三十多年的大队长(トリブヌス)、骑兵队长、副官或法务官,因而熟悉他们中的大多数人及其英勇事迹:通过提及这些,他点燃了士兵们的斗志。

§60

Sed ubi omnibus rebus exploratis Petreius tuba signum dat, cohortis paulatim incedere iubet; idem facit hostium exercitus. postquam eo ventum est, unde a ferentariis proelium conmitti posset, maxumo clamore cum infestis signis concurrunt; pila omittunt, gladiis res geritur. veterani pristinae virtutis memores comminus acriter instare,3 illi haud timidi resistunt: maxuma vi certatur. interea Catilina cum expeditis in prima acie vorsari, laborantibus succurrere, integros pro sauciis arcessere, omnia providere, multum ipse pugnare, saepe hostem ferire: strenui militis et boni imperatoris officia simul exequebatur. Petreius ubi videt Catilinam, contra ac ratus erat, magna vi tendere, cohortem praetoriam in medios hostis inducit eosque perturbatos atque alios alibi resistentis interficit. deinde utrimque ex lateribus ceteros aggreditur. Manlius et Faesulanus in primis pugnantes cadunt. Catilina postquam fusas copias seque cum paucis relictum videt, memor generis atque pristinae suae dignitatis in confertissumos hostis incurrit ibique pugnans confoditur.

但是,当探明一切情况后,佩特雷乌斯用小号发出信号,命令大队缓缓前进;敌军也同样如此。到了轻装投掷兵可以发起战斗的距离后,他们伴随着极大的呐喊声,举着相向的军旗冲杀过去;他们抛弃了投枪,用短剑交锋。老兵们记住昔日的英勇,短兵相接,奋力进逼,而对方也毫无惧色地抵抗:战斗以极大的力量进行着。与此同时,卡蒂里纳率领轻装兵在前线奔走,援助苦战者,用无伤者替换伤员,对一切做好准备,他自己也奋力战斗,频频击倒敌人:他同时履行着一个勇敢士兵和优秀将领的职责。佩特雷乌斯看到卡蒂里纳与他所想的相反,正在以极大的力量抗争,便将总督护卫队(プラエトリア・コホルス)引入敌军阵中,将那些混乱并四处抵抗的敌人斩杀。接着,他从两侧包抄其余的敌人。曼里乌斯和法埃苏莱人在最前方战斗时阵亡。卡蒂里纳看到自己的军队溃败,自己只剩少数人时,便记起自己的出身和昔日的尊严,冲向最密集的敌群,在那里战斗着被刺死。

§61

Sed confecto proelio, tum vero cerneres,4 quanta audacia quantaque animi vis fuisset in exercitu Catilinae. nam fere quem quisque vivos pugnando locum ceperat, eum amissa anima corpore tegebat.5 pauci autem, quos medios cohors praetoria disiecerat, paulo divorsius, sed omnes tamen advorsis volneribus conciderant. Catilina vero longe a suis inter hostium cadavera repertus est, paululum etiam spirans ferociamque animi, quam habuerat vivos, in voltu retinens. postremo ex omni copia neque in proelio neque in fuga quisquam civis ingenuos captus est: ita cuncti suae hostiumque vitae iuxta pepercerant. neque tamen exercitus populi Romani laetam aut incruentam victoriam adeptus erat. nam strenuissumus quisque aut occiderat in proelio aut graviter volneratus discesserat. multi autem, qui e castris visundi aut spoliandi gratia processerant, volventes hostilia cadavera amicum alii, pars hospitem aut cognatum reperiebant; fuere item qui inimicos suos cognoscerent. ita varie per omnem exercitum laetitia, maeror, luctus atque gaudia agitabantur.

可是,当战斗结束时,那时你真能看清,在卡蒂里纳的军队中曾有着多么大的胆识和多么强的精神力量。因为几乎每一个活人在战斗中所占领的地方,在失去生命后都用身体覆盖着。然而,被总督护卫队从中间击散的少数人,倒得稍微分散一些,但所有人依然是面朝前方受伤倒下的。而卡蒂里纳本人被发现时,远离自己的部下,躺在敌人的尸体堆里,甚至还保留着一丝微弱的呼吸,脸上还带着他活着时所拥有的那一股野性斗志。最后,在整个敌军中,无论是在战斗中还是在逃跑中,都没有任何一个自由出身的公民被俘:大家都同样地既不怜惜自己的生命,也不怜惜敌人的生命。然而,罗马人民的军队也未能获得一场愉快或无血的胜利。因为每一个最勇敢的人,要么在战斗中牺牲,要么受了重伤而退下。此外,许多为了观看或抢夺而从营地里出来的人,在翻动敌人的尸体时,有的人发现了朋友,有的人发现了客友或亲属;同样也有人认出了自己的仇敌。这样,在整个军队中,各种各样的喜悦、悲伤、哀恸和狂喜交织激荡着。

语法注5 条
  1. 59.1signa canere

    此处的 canere 作不及物动词使用,意为“(信号等)鸣响”,而 signa 是其主语对格,构成了对格加不定式结构,意为“下令信号鸣响”。

  2. 59.1quo militibus exaequato periculo animus amplior esset

    连词 quo(相当于 ut eo)引导含有比较级(amplior)的目的从句。exaequato periculo 是夺格独立结构,意为“通过使危险均等”。

  3. 60.3instare

    这是历史不定式,在意义上等同于未完成过去直陈式(instabant)。接下来的 §60.4 中一连串的不定式(vorsari, succurrere 等)也属于相同的用法。

  4. 61.1cerneres

    虚拟式未完成过去时第二人称单数,表示过去的可能性(“你[任何人]当时本可以看见”)。

  5. 61.2quem quisque vivos pugnando locum ceperat, eum amissa anima corpore tegebat

    先行词 locum 被吸送到关系从句 quem...ceperat 中,并由主句中的指示代词 eum 承接。vivos 是与主语 quisque 同格的形容词,起副词作用(“活着时”)。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)・修订记录(3 处,最近 2026-09-21)
  • 2026-09-21 AI校阅 — 注 1 处
  • 2026-09-21 AI校阅 — 译文 2 处
urn:cts:latinLit:phi0631.phi001.humanitext-lat3:59-61