方阵对特定地形的依赖及其致命弱点｜波利比奥斯《历史》第十八卷 18.31.1–18.31.12 希腊语原文·中文译文

§18.31.1

τίς οὖν αἰτία τοῦ νικᾶν Ῥωμαίους¹ καὶ τί τὸ σφάλλον ἐστὶ τοὺς ταῖς φάλαγξι χρωμένους;

那么，罗马人获胜而使用方阵者失败的原因究竟是什么呢？

§18.31.2

ὅτι συμβαίνει² τὸν μὲν πόλεμον ἀορίστους ἔχειν καὶ τοὺς καιροὺς καὶ τοὺς τόπους τοὺς πρὸς τὴν χρείαν, τῆς δὲ φάλαγγος ἕνα καιρὸν εἶναι καὶ τόπων ἓν γένος, ἐν οἷς δύναται τὴν αὑτῆς χρείαν ἐπιτελεῖν.

这是因为，战争所需的时机与地点都是不确定的，而方阵能发挥其作用的，却只有唯一的一种时机和一种地形。

§18.31.3

εἰ μὲν οὖν τις ἦν ἀνάγκη τοῖς ἀντιπάλοις εἰς τοὺς τῆς φάλαγγος καιροὺς καὶ τόπους συγκαταβαίνειν, ὅτε μέλλοιεν κρίνεσθαι περὶ τῶν ὅλων, εἰκὸς ἦν³ κατὰ τὸν ἄρτι λόγον ἀεὶ φέρεσθαι τὸ πρωτεῖον τοὺς ταῖς φάλαγξι χρωμένους·

因此，如果敌人在决定胜负的关键时刻，必须屈尊迁就方阵所适用的时机和地形，那么根据刚才的论述，使用方阵的人应当始终占得上风。

§18.31.4

εἰ δὲ δυνατὸν ἐκκλίνειν καὶ τοῦτο ποιεῖν ῥᾳδίως, πῶς ἂν ἔτι φοβερὸν εἴη τὸ προειρημένον σύνταγμα;

但如果完全有可能避开这一点，而且轻而易举，那么上述阵型又怎会依然令人畏惧呢？

§18.31.5

καὶ μὴν ὅτι χρείαν ἔχει τόπων ἐπιπέδων καὶ ψιλῶν ἡ φάλαγξ, πρὸς δὲ τούτοις μηδὲν ἐμπόδιον ἐχόντων, λέγω δʼ οἷον τάφρους, ἐκρήγματα, συναγκείας, ὀφρῦς, ῥεῖθρα ποταμῶν, ὁμολογούμενόν ἐστι.

况且，方阵需要平坦且开阔、并且没有任何障碍物的场地，这已是公认的事实。我所说的障碍物，例如沟渠、断崖、深谷、陡坡和河床。

§18.31.6

πάντα γὰρ τὰ προειρημένα παραποδίζειν καὶ λύειν τὴν τοιαύτην τάξιν ἱκανὰ γίνεται.

因为所有上述这些障碍，都足以阻碍并瓦解这种阵型。

§18.31.7

διότι δʼ εὑρεῖν τόπους ποτὲ μὲν ἐπὶ σταδίους εἴκοσι, ποτὲ δὲ καὶ πλείους, ἐν οἷς μηδέν τι τοιοῦτον ὑπάρχει, σχεδόν, ὡς εἰπεῖν, ἀδύνατόν ἐστιν, εἰ δὲ μή γε, τελέως σπάνιον, καὶ τοῦτο πᾶς ἄν τις ὁμολογήσειεν.

而要在方圆有时二十斯塔德、有时甚至更广的范围内，找到一个完全没有此类障碍的地方，几乎可以说是无法办到的，即使可以，也极其罕见，这一点任何人也都会赞同。

§18.31.8

οὐ μὴν ἀλλʼ ἔστω τόπους εὑρῆσθαι τοιούτους. ἐὰν οὖν οἱ [μὲν] πολεμοῦντες εἰς μὲν τούτους μὴ συγκαταβαίνωσι, περιπορευόμενοι δὲ πορθῶσι τὰς πόλεις καὶ τὴν χώραν τὴν τῶν συμμάχων, τί τῆς τοιαύτης ὄφελος ἔσται συντάξεως;

然而，即便能找到这样的场地。如果敌军不进入其中，而是绕道前行，去蹂躏同盟者的城市和国土，那么这种阵型又有什么用处呢？

§18.31.9

μένουσα μὲν γὰρ ἐν τοῖς ἐπιτηδείοις αὑτῇ τόποις οὐχ οἷον ὠφελεῖν δύναιτʼ ἂν τοὺς φίλους, ἀλλʼ οὐδʼ ἑαυτὴν σῴζειν.

因为一旦仅仅停留在适合自己的地方，它不仅无法援助盟友，甚至连自保都做不到。

§18.31.10

αἱ γὰρ τῶν ἐπιτηδείων παρακομιδαὶ κωλυθήσονται ῥᾳδίως ὑπὸ τῶν πολεμίων, ὅταν ἀκονιτὶ κρατῶσι τῶν ὑπαίθρων·

因为当敌人轻而易举地控制了野外时，物资的输送很容易就会被他们截断。

§18.31.11

ἐὰν δʼ ἀπολιποῦσα τοὺς οἰκείους τόπους βούληταί τι πράττειν, εὐχείρωτος ἔσται τοῖς πολεμίοις.

而如果它离开适合自己的阵地，企图采取行动，那就很容易被敌人攻破。

§18.31.12

οὐ μὴν ἀλλὰ κἂν εἰς τοὺς ἐπιπέδους συγκαταβάς τις τόπους μὴ πᾶν ἅμα τὸ σφέτερον στρατόπεδον ὑπὸ τὴν ἐπαγωγὴν τῆς φάλαγγος καὶ τὸν ἕνα καιρὸν ὑποβάλῃ, βραχέα δὲ φυγομαχήσῃ κατʼ αὐτὸν τὸν τοῦ κινδύνου καιρόν, εὐθεώρητον γίνεται τὸ συμβησόμενον ἐξ ὧν⁴

绝非仅此而已，即使有人降到平原地带，但只要他不把自己的全部军队一并暴露在方阵的冲击和其唯一的时机之下，而是在危险临头的时刻稍作退让回避，那么由此产生的结果从以下事实中也是一目了然的。

语法注4 条

18.31.1τοῦ νικᾶν Ῥωμαίους
宾格的 Ῥωμαίους 是不定式 νικᾶν 的逻辑主语（主格性宾格），意为“罗马人获胜（的原因）”。若将 Ῥωμαίους 误认为 νικᾶν 的宾语（“击败罗马人”），则在语境上完全说不通。
18.31.2ὅτι συμβαίνει
连词 ὅτι 引导一个名词性从句，对前文的提问进行回答。συμβαίνει 作无人称动词使用，其主语为后方的宾格不定式从句 τὸν μὲν πόλεμον ἀορίστους ἔχειν...。
18.31.3εἰκὸς ἦν
无人称表达的过去式 ἦν，且不带助词 ἄν，表示过去事实的客观盖然性（“本应当是……”、“理所当然……”）。
18.31.12ἐξ ὧν
关系代词 ὧν 为属格复数，先行词被省略。它指代紧随其后的 18.32 节中所要阐明的具体情形或论据（“从以下这些情况中”）。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-25 发布）・修订记录（1 处，最近 2026-09-21）

2026-09-21 AI校阅 — 译文 1 处

urn:cts:greekLit:tlg0543.tlg001.humanitext-grc2:18.31.1-18.31.12