回忆中的搜寻运动与时间知觉的比例机制｜亚里士多德《论记忆与回忆》第2#2章希腊语原文·中文译文

§2#2

πολλάκις δ᾽ ἤδη μὲν ἀδυνατεῖ ἀναμνησθῆναι, ζητεῖν δὲ δύναται καὶ εὑρίσκει. τοῦτο δὲ γίνεται κινοῦντι πολλά,¹ ἕως ἂν τοιαύτην κινήσῃ κίνησιν ᾗ ἀκολουθήσει τὸ πρᾶγμα. τὸ γὰρ μεμνῆσθαί ἐστι τὸ ἐνεῖναι δυνάμει τὴν κινοῦσαν· τοῦτο δέ, ὥστ᾽ ἐξ αὑτοῦ καὶ ὧν ἔχει κινήσεων κινηθῆναι, ὥσπερ εἴρηται. δεῖ δὲ λαβέσθαι ἀρχῆς. διὸ ἀπὸ τόπων² δοκοῦσιν ἀναμιμνήσκεσθαι ἐνίοτε. τὸ δ᾽ αἴτιον ὅτι ταχὺ ἀπ᾽ ἄλλου ἐπ᾽ ἄλλο ἔρχονται, οἷον ἀπὸ γάλακτος ἐπὶ λευκόν, ἀπὸ λευκοῦ δ᾽ ἐπ᾽ ἀέρα, καὶ ἀπὸ τούτου ἐφ᾽ ὑγρόν, ἀφ᾽ οὗ ἐμνήσθη³ μετοπώρου, ταύτην ἐπιζητῶν τὴν ὥραν. ἔοικε δὴ καθόλου ἀρχὴ καὶ τὸ μέσον πάντων· εἰ γὰρ μὴ πρότερον, ὅταν ἐπὶ τοῦτο ἔλθῃ, μνησθήσεται, ἢ οὐκέτ᾽ οὐδὲ ἄλλοθεν, οἷον εἴ τις νοήσειεν ἐφ᾽ ὧν ΑΒΓΔΕΖΗΘ· εἰ γὰρ μὴ ἐπὶ τοῦ Ε μέμνηται, ἐπὶ τοῦ ΕΘ ἐμνήσθη· ἐντεῦθεν γὰρ ἐπ᾽ ἄμφω κινηθῆναι ἐνδέχεται, καὶ ἐπὶ τὸ Δ καὶ ἐπὶ τὸ Ε. εἰ δὲ μὴ τούτων τι ἐπιζητεῖ, ἐπὶ τὸ Γ ἐλθὼν μνησθήσεται, εἰ τὸ Η ἢ τὸ Ζ ἐπιζητεῖ. εἰ δὲ μή, ἐπὶ τὸ Α· καὶ οὕτως ἀεί. τοῦ δ᾽ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ἐνίοτε μὲν μνησθῆναι ἐνίοτε δὲ μή, αἴτιον ὅτι ἐπὶ πλείω ἐνδέχεται κινηθῆναι ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς, οἷον ἀπὸ τοῦ Γ ἐπὶ τὸ Ζ ἢ τὸ Δ. ἐὰν οὖν μὴ διὰ παλαιοῦ κινῆται, ἐπὶ τὸ συνηθέστερον κινεῖται· ὥσπερ γὰρ φύσις ἤδη τὸ ἔθος. διὸ ἃ πολλάκις ἐννοοῦμεν, ταχὺ ἀναμιμνησκόμεθα· ὥσπερ γὰρ φύσει τόδε μετὰ τόδε ἐστίν, οὕτω καὶ ἐνεργείᾳ· τὸ δὲ πολλάκις φύσιν ποιεῖ. ἐπεὶ δ᾽ ὥσπερ ἐν τοῖς φύσει γίνεται, καὶ παρὰ φύσιν καὶ ἀπὸ τύχης, ἔτι μᾶλλον ἐν τοῖς δι᾽ ἔθος, οἷς ἡ φύσις γε μὴ ὁμοίως ὑπάρχει: ὥστε κινηθῆναι ἐνίοτε κἀκεῖ καὶ ἄλλως, ἄλλως τε καὶ ὅταν ἀφέλκῃ ἐκεῖθεν αὐτόσε πῃ. διὰ τοῦτο καὶ ὅταν δέῃ ὄνομα μνημονεῦσαι, παρόμοιον μέν, εἰς δ᾽ ἐκεῖνο σολοικίζομεν. τὸ μὲν οὖν ἀναμιμνήσκεσθαι τοῦτον συμβαίνει τὸν τρόπον. τὸ δὲ μέγιστον, γνωρίζειν δεῖ τὸν χρόνον, ἢ μέτρῳ ἢ ἀορίστως. ἔστω δέ τι ᾧ κρίνει τὸν πλείω καὶ ἐλάττω· εὔλογον δ᾽ ὥσπερ τὰ μεγέθη· νοεῖ γὰρ τὰ μεγάλα καὶ πόρρω οὐ τῷ ἀποτείνειν ἐκεῖ τὴν διάνοιαν, ὥσπερ τὴν ὄψιν φασί τινες (καὶ γὰρ μὴ ὄντων ὁμοίως νοήσει), ἀλλὰ τῇ ἀνάλογον κινήσει·⁴ ἔστι γὰρ ἐν αὐτῇ τὰ ὅμοια σχήματα καὶ κινήσεις. τίνι οὖν διοίσει, ὅταν τὰ μείζω νοῇ; ἢ ὅτι ἐκεῖνα νοεῖ, ἢ τὰ ἐλάττω; πάντα γὰρ τὰ ἐντὸς ἐλάττω, ὥσπερ ἀνάλογον καὶ τὰ ἐκτός. ἔστι δ᾽ ἴσως ὥσπερ καὶ τοῖς εἴδεσιν ἀνάλογον λαβεῖν ἄλλο ἐν αὐτῷ, οὕτω καὶ τοῖς ἀποστήμασιν. ὥσπερ οὖν εἰ τὴν Α Β Β Ε κινεῖται,⁵ ποιεῖ τὴν Α Δ· ἀνάλογον γὰρ ἡ Α Γ καὶ ἡ Γ Δ. τί οὖν μᾶλλον τὴν Γ Δ ἢ τὴν Ζ Η ποιεῖ; ἢ ὡς ἡ Α Γ πρὸς τὴν Α Β ἔχει, οὕτως ἡ τὸ Θ πρὸς τὴν Μ ἔχει. ταύτας οὖν ἅμα κινεῖται.

然而，很多时候人起初无法回忆，但能够寻找并找到。这发生在他启动许多运动时，直到启动这样一个运动，目标事物就会随之而来。因为记住是指推动的运动可能地存在于内部；而这也就是，如前所述，以一种能从自身及自身所具有的运动中被推动的方式存在。但人必须抓住一个起点。因此，人们有时似乎是从“场所”开始回忆。其原因在于，他们迅速地从一件事物过渡到另一件事物，例如，从牛奶到白色，从白色到空气，并从空气到湿气，再从湿气中，在寻找秋天这个季节时，回忆起秋天。确实，在所有事物中，中间部分通常也似乎是一个起点；因为即使在此之前没有回忆起来，当到达这个中间部分时就会回忆起来，否则就再也不能从其他地方回忆起来了，就像人们设想 A B Γ Δ Ε Ζ Η Θ 这一系列字母一样；因为如果不在 Ε 处回忆起来，就会在 Ε Θ 处回忆起来；因为从那里可以向两个方向运动，既可以向 Δ，也可以向 Ε。但如果不寻找这些事物中的任何一个，那么走到 Γ 时就会回忆起来，如果寻找的是 Η 或 Ζ 的话。如果不是，则走到 Α 处；总是如此。而有时能从同一起点回忆起来，有时却不能，其原因在于从同一起点可以向多个方向运动，例如从 Γ 运动到 Ζ 或 Δ。因此，如果不通过旧的习惯路径来推动，就会向更习惯的方向运动；因为习惯已经如同一自然。所以我们经常思考的事情，就能迅速回忆起来；因为就像在自然中“这一个在那个之后”一样，在活动中也是如此；而“经常”塑造了自然。但是，既然正如在自然事物中发生的那样，反自然和偶然的事情也会发生，那么在习惯事物中就更是如此，在这些事物中自然并不同样地存在；结果是，有时会被推动到那里，有时也会被推动到其他方向，特别是当有什么东西把人从那里拉向别处时。由于这个原因，当需要记住一个名字时，我们虽然会想到一个相似的名字，但对那个名字本身却犯了失言的错误。那么，回忆就是以这种方式发生的。但最重要的一点是，人必须认识时间，无论是通过尺度还是不确定地。应当设想存在某种东西，人借以判定较长和较短的时间；这与大小的情况类似是合理的；因为人并不是通过将理智延伸到那里来思惟巨大且遥远的事物的，就像有些人对视觉所说的那样（因为即使在事物不存在时也同样会思惟），而是通过比例的运动；因为在理智自身中存在着相似的形状和运动。那么，当人思惟较大的事物时，有什么不同呢？是因为他思惟那些大者，还是思惟较小者？因为内部的所有事物都较小，就像外部的事物也成比例一样。或许，正如对于形式可以在自身中把握另一个成比例的东西一样，对于距离也是如此。因此，正如如果人沿着 A B B E 运动，就会产生 A Δ；因为 A Γ 和 Γ Δ 是成比例的。那么，为什么人产生 Γ Δ 而不产生 Ζ Η 呢？是因为正如 A Γ 对 A B 的关系，Θ 对 M 也是如此。因此，人同时进行这些运动。

语法注5 条

452a2κινοῦντι πολλά
与格分词 κινοῦντι 表示手段或伴随环境，与前文暗含的动作主体相呼应，意为“通过启动许多运动”。
452a10ἀπὸ τόπων
τόποι（场所）指的是古希腊记忆术中在心中设定的、用以辅助回忆的“位置”或“联想节点”。
452a15ἐπὶ τοῦ Ε Θ ἐμνήσθη
此处的文本传抄存在多重异文和解释，主要是用字母顺序来图解思想运动：在中间点 E 处未能回忆时，借助 E 与目标 Θ 的关联点来达成回忆。
452b10τῇ ἀνάλογον κινήσει
亚里士多德指出，理智对巨大或遥远事物的认知并不是通过物理上的延伸，而是通过灵魂内部一种与外部事物比例相对应的“成比例的运动”。
452b15τὴν Α Β Β Ε κινεῖται
此处借助几何学比例图式，说明内部运动线段（A B, B E）如何与外部实际距离（A Δ, Γ Δ）形成映射（如 A Γ : A B = Θ : Μ），以此建构灵魂内部的测度模型。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）urn:cts:greekLit:tlg0086.tlg024.humanitext-grc1:2#2