欧律斯修斯的神谕与阿尔克墨涅的决断｜欧里庇得斯《赫拉克勒斯的儿女》第976–1055行希腊语原文·中文译文

976

τοῦτον δʼ, ἐπείπερ χεῖρας ἦλθεν εἰς ἐμάς,

[阿尔克墨涅] 但此人既然落入我的手中，

οὐκ ἔστι θνητῶν ὅστις ἐξαιρήσεται.

凡人之中便没有谁能救他脱身。

πρὸς ταῦτα τὴν θρασεῖαν¹ ὅστις ἂν θέλῃ

对此，谁愿意就谁去称呼我为大胆，

καὶ τὴν φρονοῦσαν μεῖζον ἢ γυναῖκα χρὴ

或称我为一个所思所想超越了女人本分的人吧；

980

λέξει· τὸ δʼ ἔργον τοῦτʼ ἐμοὶ πεπράξεται.

但这件事必须由我来完成。

δεινόν τι καὶ συγγνωστόν, ὦ γύναι, σʼ ἔχει

[歌队] 妇人啊，你对这个男人的憎恨既可怕而又可以理解，

νεῖκος πρὸς ἄνδρα τόνδε, γιγνώσκω καλῶς.

我对此十分清楚。

γύναι, σάφʼ ἴσθι μή με θωπεύσοντά σε,

[欧律斯修斯] 妇人，你且看清，我绝不会去奉承你，

μηδʼ ἄλλο μηδὲν τῆς ἐμῆς ψυχῆς πέρι

也绝不会为我的生命说出任何

985

λέξονθʼ ὅθεν χρὴ δειλίαν ὀφλεῖν τινα.

叫人指责我是懦夫的辩解之词。

ἐγὼ δὲ νεῖκος οὐχ ἑκὼν τόδʼ ἠράμην·

我并非自愿挑起这场争斗；

ᾔδη γε σοὶ μὲν αὐτανέψιος γεγώς,

我确实知道我是你的表兄弟，

τῷ σῷ δὲ παιδὶ συγγενὴς Ἡρακλέει.

与你的儿子赫拉克勒斯也是血脉相连的亲族。

ἀλλʼ εἴτʼ ἔχρῃζον εἴτε μή — θεὸς γὰρ ἦν —

但无论我愿意与否——因为那是神明之意——

990

Ἥρα με κάμνειν τήνδʼ ἔθηκε τὴν νόσον.

赫拉让我染上了这无法摆脱的病症。

ἐπεὶ δʼ ἐκείνῳ δυσμένειαν ἠράμην

自从我与那个人结下了仇怨，

κἄγνων ἀγῶνα τόνδʼ ἀγωνιούμενος,

并深知必须打赢这场争斗后，

πολλῶν σοφιστὴς πημάτων ἐγιγνόμην

我便成了诸多祸害的策划者，

καὶ πόλλʼ ἔτικτον νυκτὶ συνθακῶν ἀεί,

常常彻夜思考，策划了许多计谋，

995

ὅπως διώσας καὶ κατακτείνας ἐμοὺς

务求通过击退并杀死我的

ἐχθροὺς τὸ λοιπὸν μὴ συνοικοίην φόβῳ,

仇敌，使我此后不再与恐惧同居。

εἰδὼς μὲν οὐκ ἀριθμὸν² ἀλλʼ ἐτητύμως

因为我知道你的儿子绝非无足轻重之辈，而是真正

ἄνδρʼ ὄντα τὸν σὸν παῖδα· καὶ γὰρ ἐχθρὸς ὢν

顶天立地的男子汉；即便他是我的仇敌，

ἀκούσεται’μοί γʼ ἐσθλὰ χρηστὸς ὢν ἀνήρ.

他也会从我这里得到赞誉，因为他是一个高尚的人。

1000

κείνου δʼ ἀπαλλαχθέντος οὐκ ἐχρῆν μʼ ἄρα

如今他已离世，难道我不该，

μισούμενον πρὸς τῶνδε καὶ ξυνειδότα

既然被这些孩子憎恨，并深知那

ἔχθραν πατρῴαν, πάντα κινῆσαι πέτρον,

父辈传下来的仇恨，而不遗余力，

κτείνοντα κἀκβάλλοντα καὶ τεχνώμενον;

运用杀戮、驱逐和阴谋吗？

τοιαῦτα δρῶντι τἄμʼ ἐγίγνετʼ ἀσφαλῆ.

只有这样做，我的安全才能得到保障。

1005

οὔκουν σύ γʼ ἀναλαβοῦσα τὰς ἐμὰς τύχας

如果换作你处在我的境地，

ἐχθροῦ λέοντος δυσγενῆ βλαστήματα

难道你不会用尽祸患去驱逐

ἤλαυνες ἂν³ κακοῖσιν, ἀλλὰ σωφρόνως

仇敌狮子那危险的后代吗？还是说你会宽宏地

εἴασας οἰκεῖν Ἄργος; οὔτινʼ ἂν πίθοις.

让他们居住在阿尔戈斯？谁也不会相信这种话。

νῦν οὖν ἐπειδή μʼ οὐ διώλεσαν τότε

如今，既然他们当时没有杀死

1010

πρόθυμον ὄντα, τοῖσιν Ἑλλήνων νόμοις

已做好了准备的我，按照希腊人的法律，

οὐχ ἁγνός εἰμι τῷ κτανόντι κατθανών·⁴

如果我被杀，死对于凶手而言便是不净的（会带来污秽）；

πόλις τʼ ἀφῆκε σωφρονοῦσα, τὸν θεὸν

城邦明智地释放了我，它对神明的敬重

μεῖζον τίουσα τῆς ἐμῆς ἔχθρας πολύ.

远胜于对我的仇恨。

προσεῖπας, ἀντήκουσας· ἐντεῦθεν δὲ χρὴ

你已经说了，你也听到了我的回答。从此以后，人们尽可

1015

τὸν προστρόπαιον τόν τε γενναῖον καλεῖν.

称我为复仇的恶鬼，或是称我为高贵之人。

οὕτω γε μέντοι τἄμ’ ἔχεις· θανεῖν μὲν οὐ

我的境况确实就是这样：我固然不想

χρῄζω, λιπὼν δʼ ἂν οὐδὲν ἀχθοίμην βίον.

赴死，但若要离开人世，我也毫无怨恨。

παραινέσαι σοι σμικρόν, Ἀλκμήνη, θέλω,

[歌队] 阿尔克墨涅，我希望给你一点建议：

τὸν ἄνδρʼ ἀφεῖναι τόνδʼ, ἐπεὶ δοκεῖ πόλει.

释放这个男人吧，因为城邦也是这个意思。

1020

τί δʼ, ἢν θάνῃ τε καὶ πόλει πιθώμεθα;

[阿尔克墨涅] 如果既让他死，又顺从城邦的意愿，那又如何？

τὰ λῷστ’ ἂν εἴη· πῶς τάδʼ οὖν γενήσεται;

[歌队] 那自然是最好的。但如何能做到这一点呢？

ἐγὼ διδάξω ῥᾳδίως· κτανοῦσα γὰρ

[阿尔克墨涅] 我很容易就能说明白：我杀了他，

τόνδʼ εἶτα νεκρὸν τοῖς μετελθοῦσιν φίλων

然后将他的尸体交给来索取的亲友；

δώσω· τὸ γὰρ σῶμʼ οὐκ ἀπιστήσω χθονί,

因为我不会拒绝将他的遗体交还给土地，

1025

οὗτος δὲ δώσει τὴν δίκην θανὼν ἐμοί.

而他通过受死，便向我偿还了罪责。

κτεῖνʼ, οὐ παραιτοῦμαί σε· τήνδε δὲ πτόλιν,

[欧律斯修斯] 杀了我吧，我不向你祈求免死。但对这座城邦，

ἐπεί μʼ ἀφῆκε καὶ κατῃδέσθη κτανεῖν,

既然它释放了我，并且不忍杀我，

χρησμῷ παλαιῷ Λοξίου δωρήσομαι,

我要赠予它阿波罗古老的预言，

ὃς ὠφελήσει μείζονʼ ἢ δοκεῖν χρόνῳ.

随着时间的推移，这预言带来的益处将比想象的更大。

1030

θανόντα γάρ με θάψεθʼ οὗ τὸ μόρσιμον,

我死后，你们要在命运注定的地方安葬我，

δίας πάροιθε παρθένου Παλληνίδος·

即在神圣的帕莱尼处女庙前；

καὶ σοὶ μὲν εὔνους καὶ πόλει σωτήριος

我将在地下永远安息，成为一个对你们怀有善意、

μέτοικος αἰεὶ κείσομαι κατὰ χθονός,

对城邦能带来拯救的寄居之魂，

τοῖς τῶνδε δʼ ἐκγόνοισι πολεμιώτατος,

却对这些孩子的后代最为仇视，

1035

ὅταν μόλωσι δεῦρο σὺν πολλῇ χερὶ

当他们带领大军来到这里、

χάριν προδόντες τήνδε. τοιούτων ξένων

背叛这份恩情的时候。你们庇护了这样的客人。

προύστητε. πῶς οὖν ταῦτʼ ἐγὼ πεπυσμένος

既然我已经得知了这些，那我为何还要

δεῦρʼ ἦλθον, ἀλλʼ οὐ χρησμὸν ἠρόμην θεοῦ;⁵

来到这里，为何没有惧怕神明的预言？

Ἥραν νομίζων θεσφάτων κρείσσω πολὺ

因为我当时认为赫拉的力量远胜于预言，

1040

κοὐκ ἂν προδοῦναί μʼ. ἀλλὰ μήτε μοι χοὰς

她绝不会背弃我。但绝不要允许在我的墓地上

μήθʼ αἷμʼ ἐάσῃς εἰς ἐμὸν στάξαι τόπον.

浇奠或滴洒祭祀之血。

κακὸν γὰρ αὐτοῖς νόστον ἀντὶ τῶνδʼ ἐγὼ

因为我会让他们用悲惨的归途来作为这些的代价；

δώσω· διπλοῦν δὲ κέρδος ἕξετʼ ἐξ ἐμοῦ,

你们将从我这里获得双重的好处，

ὑμᾶς τʼ ὀνήσω τούσδε τε βλάψω θανών.

我死后既能造福你们，又能伤害他们。

1045

τί δῆτα μέλλετʼ, εἰ πόλει σωτηρίαν

[阿尔克墨涅] 那么既然必须为城邦谋求拯救，

κατεργάσασθαι τοῖσί τʼ ἐξ ἡμῶν χρεών,

并且也为了我们的后代，既然听到了这些，

κτείνειν τὸν ἄνδρα τόνδʼ, ἀκούοντες τάδε;

你们为何还在迟疑不杀这个男人？

δείκνυσι γὰρ κέλευθον ἀσφαλεστάτην·

[歌队] 因为他指明了一条最安全的道路；

ἐχθρὸς μὲν ἁνήρ, ὠφελεῖ δὲ κατθανών.

此人虽是仇敌，但他死去确实有益。

1050

κομίζετʼ αὐτόν, δμῶες· εἶτα χρὴ κυσὶν

[阿尔克墨涅] 带走他吧，仆人们。杀了之后应当喂狗；

δοῦναι κτανόντας· μὴ γὰρ ἐλπίσῃς ὅπως

你别指望能活着

αὖθις πατρῴας ζῶν ἔμʼ ἐκβαλεῖς χθονός.

再次把我从祖先的土地上驱逐出去。

ταὐτὰ δοκεῖ μοι. στείχετʼ, ὀπαδοί.

[歌队] 我也同意。走吧，侍从们。

τὰ γὰρ ἐξ ἡμῶν

因为我们所做的一切，

1055

καθαρῶς ἔσται βασιλεῦσιν.

对于国王们而言将是清白无瑕的。

语法注5 条

978τὴν θρασεῖαν
作动词 λέξει（其主语为关系从句 ὅστις ἂν θέλῃ）的宾语补足语。阴性单数宾格的 τὴν θρασεῖαν 和 τὴν φρονοῦσαν... 均指代阿尔克墨涅本人。
997οὐκ ἀριθμὸν
名词 ἀριθμός 在此指“仅仅是一个数字、无足轻重的存在”，与分词短语 ἄνδρʼ ὄντα τὸν σὸν παῖδα（“你的儿子是真正的男子汉”）形成对比，以强调赫拉克勒斯的非凡价值。
1005οὔκουν σύ γʼ ... ἤλαυνες ἂν
带助词 ἂν 的直陈式过去时（未完成过去时），构成过去反事实条件句。用于提出反问：“如果你处在我的境地，难道你不会驱逐敌人吗？”后半句的不定过去时 εἴασας 同样受到该 ἂν 的管辖。
1011οὐχ ἁγνός εἰμι τῷ κτανόντι κατθανών
带有表条件的过去时分词 κατθανών（“如果我被杀”）。与格 τῷ κτανόντι 作关系与格或施事与格。这表明杀害生擒的俘虏违反了神圣法律，会使凶手在宗教上染上污秽（miasma）。
1038ἀλλʼ οὐ χρησμὸν ἠρόμην θεοῦ
部分抄本将 ἠρόμην（源自 ἔρομαι“询问/咨询”）写作异文 ἐφοβήθην（“害怕”）。若保留 ἠρόμην，则意为“我岂非连神的预言都没有咨询（或敬重）吗？”，体现出欧律斯修斯因迷信赫拉而无视阿波罗预言的狂妄自大。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）urn:cts:greekLit:tlg0006.tlg004.humanitext-grc2:976-1055