麦卡里亚自愿挺身献祭｜欧里庇得斯《赫拉克勒斯的儿女》第480–559行希腊语原文·中文译文

480

ἀλλʼ, εἰμὶ γάρ πως πρόσφορος, μέλει δέ μοι

“但是——因为我多少能帮上忙，而且我最关心的就是兄弟们——关于他们和由于我自身的事情，

μάλιστ’ ἀδελφῶν, τῶνδε κἀμαυτῆς πέρι

我想探问，是不是在旧日的灾祸之上，

θέλω πυθέσθαι, μὴ’πὶ τοῖς πάλαι κακοῖς

又增添了什么新的痛苦，正折磨着您的心。”

προσκείμενόν τι πῆμα σὴν δάκνει φρένα.¹

“孩子啊，在赫拉克勒斯的孩子中，

ὦ παῖ, μάλιστα σʼ οὐ νεωστὶ δὴ τέκνων

我公正地对你赞赏备至，这绝非始于今日。

485

τῶν Ἡρακλείων ἐνδίκως αἰνεῖν ἔχω.

然而，我们那似乎进展顺利的路途，

ἡμῖν δὲ δόξας εὖ προχωρῆσαι δρόμος

如今又再度陷入了无计可施的境地。

πάλιν μεθέστηκʼ αὖθις ἐς τἀμήχανον·

因为这位国王说，神谕的宣讲者们表明，

χρησμῶν γὰρ ᾠδούς φησι σημαίνειν ὅδε,

既非公牛也非牛犊，而是一位处女，

οὐ ταῦρον οὐδὲ μόσχον, ἀλλὰ παρθένον

必须是出身高贵者，要献祭给德墨忒尔的女儿，

490

σφάξαι Κόρῃ Δήμητρος ἥτις εὐγενής,

如果我们必须存活，而这个城邦也必须存在。

εἰ χρὴ μὲν ἡμᾶς, χρὴ δὲ τήνδʼ εἶναι πόλιν.

因此，我们对此束手无策；因为他说自己既不会

ταῦτʼ οὖν ἀμηχανοῦμεν· οὔτε γὰρ τέκνα

献祭自己的孩子，也不会献祭其他任何人的孩子。

σφάξειν ὅδʼ αὑτοῦ φησιν οὔτʼ ἄλλου τινός.

而且他对我虽没有明说，但意思大约是，

κἀμοὶ λέγει μὲν οὐ σαφῶς, λέγει δέ πως,

如果我们不能想办法解决眼前的困境，

495

εἰ μή τι τούτων ἐξαμηχανήσομεν,

我们就得去寻找另一片土地，

ἡμᾶς μὲν ἄλλην γαῖαν εὑρίσκειν τινά,

而他自己则想要拯救这片土地。”

αὐτὸς δὲ σῶσαι τήνδε βούλεται χθόνα.

“我们的得得救，真的系于这一条件之上吗？”

ἐν τῷδε κἀχόμεσθα σωθῆναι λόγῳ;

“正是如此，尽管我们在其他事情上都还算顺利。”

ἐν τῷδε, τἄλλα γʼ εὐτυχῶς πεπραγότες.

“既然如此，请您再也不要畏惧仇敌阿尔戈斯的枪矛；

500

μή νυν τρέσῃς ἔτʼ ἐχθρὸν Ἀργεῖον δόρυ·

因为老人啊，我自己甚至无须任何人命令，

ἐγὼ γὰρ αὐτὴ πρὶν κελευσθῆναι, γέρον,

就已准备好去死，并站在祭献的祭坛旁。

θνῄσκειν ἑτοίμη καὶ παρίστασθαι σφαγῇ.

因为，如果这个城市甘愿为了我们

τί φήσομεν γάρ, εἰ πόλις μὲν ἀξιοῖ

而去承担巨大的危险，

κίνδυνον ἡμῶν οὕνεκʼ αἴρεσθαι μέγαν,

而我们却只顾把劳苦塞给别人，

505

αὐτοὶ δὲ προστιθέντες ἄλλοισιν πόνους,

明明有能力拯救他们，却为了苟活而逃避死亡，这该如何交代？

παρόν σφε σῷσαι,² φευξόμεσθα μὴ θανεῖν;

绝非如此，因为这实在是令人啼笑皆非：

οὐ δῆτʼ, ἐπεί τοι καὶ γέλωτος ἄξια,

身为神明的求庇者枯坐哀叹，

στένειν μὲν ἱκέτας δαιμόνων καθημένους,

却在我们所生的那位父亲的名下，

πατρὸς δʼ ἐκείνου φύντας οὗ πεφύκαμεν

被人看作懦夫。这在正直高尚的人之中，何尝体面？

510

κακοὺς ὁρᾶσθαι· ποῦ τάδʼ ἐν χρηστοῖς πρέπει;

我认为，即使这个城市沦陷——但愿永远不会发生——

κάλλιον, οἶμαι, τῆσδʼ — ἃ μὴ τύχοι ποτέ —

落入仇敌之手，

πόλεως ἁλούσης, χεῖρας εἰς ἐχθρῶν πεσεῖν,

然后，作为一个出身显贵的父亲的女儿，

κἄπειτα τινὰ πατρὸς οὖσαν εὐγενοῦς

遭受了屈辱之后，依然不得不去见哈得斯。

παθοῦσαν Ἅιδην μηδὲν ἧσσον εἰσιδεῖν.

莫非我要被驱逐出这片土地，四处流亡？

515

ἀλλʼ ἐκπεσοῦσα τῆσδʼ ἀλητεύσω χθονός;

若是有人这样对我说，我难道不会感到羞耻吗：

κοὐκ αἰσχυνοῦμαι δῆτ’, ἐὰν δή τις λέγῃ·

‘你们自己既然如此贪生怕死，

Τί δεῦρʼ ἀφίκεσθʼ ἱκεσίοισι σὺν κλάδοις

又为何手持求庇的树枝来到这里？滚出这片土地！

αὐτοὶ φιλοψυχοῦντες; ἔξιτε χθονός·

因为我们不会去救助懦夫。’

κακοὺς γὰρ ἡμεῖς οὐ προσωφελήσομεν.

而且，如果他们死了，

520

ἀλλʼ οὐδὲ μέντοι, τῶνδε μὲν τεθνηκότων,

而我自己得以苟活，我也不指望能过上好日子；

αὐτὴ δὲ σωθεῖσʼ, ἐλπίδʼ εὖ πράξειν ἔχω·

——因为已经有许多人，为了这种希望而背叛了亲友。——

— πολλοὶ γὰρ ἤδη τῇδε προύδοσαν φίλους. —

因为谁会愿意娶一个无依无靠的处女做妻子，

τίς γὰρ κόρην ἔρημον ἢ δάμαρτʼ ἔχειν,

又或者想让我为他生育后代呢？

ἢ παιδοποιεῖν ἐξ ἐμοῦ βουλήσεται;

既然如此，比起不相称地遭受这些命运，

525

οὐκ οὖν θανεῖν ἄμεινον ἢ τούτων τυχεῖν

难道不是死掉更好吗？对于其他某个

ἀναξίαν; ἄλλῃ δὲ κἂν³ πρέποι τινὶ

不像我这般瞩目的人来说，这也许更为合适。

μᾶλλον τάδʼ, ἥτις μὴ’πίσημος ὡς ἐγώ.

带我去这具躯壳应当受死的地方吧，

ἡγεῖσθʼ ὅπου δεῖ σῶμα κατθανεῖν τόδε

若你们愿意，就为我戴上花冠，开始祭礼吧；

καὶ στεμματοῦτε καὶ κατάρχεσθʼ, εἰ δοκεῖ·

去战胜仇敌吧。因为我的这条生命在此，

530

νικᾶτε δʼ ἐχθρούς· ἥδε γὰρ ψυχὴ πάρα

甘心自愿，绝无不甘。我在此自愿宣告，

ἑκοῦσα κοὐκ ἄκουσα· κἀξαγγέλλομαι

为这些兄弟和由于我自己而献出生命。

θνῄσκειν ἀδελφῶν τῶνδε κἀμαυτῆς ὕπερ.

因为，对于不贪生怕死的我来说，

εὕρημα γάρ τοι μὴ φιλοψυχοῦσʼ ἐγὼ

我已找到了最美丽的收获：那便是光荣地结束生命。”

κάλλιστον ηὕρηκ’, εὐκλεῶς λιπεῖν βίον.

[歌队] “唉，唉，听到这位宁愿比兄弟们先死的

535

φεῦ φεῦ, τί λέξω παρθένου μέγαν λόγον

处女的豪言，我该说什么好？

κλύων, ἀδελφῶν ἣ πάρος θέλει θανεῖν;

世人之中，谁还能说出比这更高尚的话语，

τούτων τίς ἂν λέξειε γενναίους λόγους

谁还能做出比这更伟大的举动？”

μᾶλλον, τίς ἂν δράσειεν ἀνθρώπων ἔτι;

[约拉欧斯] “孩子啊，你的高贵绝非来自别处，

ὦ τέκνον, οὐκ ἔστʼ ἄλλοθεν τὸ σὸν κάρα,

你正是生于那位拥有神圣心灵的人，是赫拉克勒斯的子嗣。

540

ἀλλʼ ἐξ ἐκείνου σπέρμα τῆς θείας φρενὸς

我不为你的话感到羞耻，

πέφυκας Ἡράκλειος· οὐδʼ αἰσχύνομαι

但我对你的命运感到痛心。

τοῖς σοῖς λόγοισι, τῇ τύχῃ δʼ ἀλγύνομαι.

不过，我要说一个更公正的办法：

ἀλλʼ ᾗ γένοιτʼ ἂν ἐνδικωτέρως φράσω·

应当把她的所有姐妹都召集到这里，

πάσας ἀδελφὰς τῆσδε δεῦρο χρὴ καλεῖν,

然后让抽中签的人为家族而死；

545

κᾆθʼ ἡ λαχοῦσα θνῃσκέτω γένους ὕπερ·

但在抽签之前，让你独自承受死亡是不公正的。”

σὲ δʼ οὐ δίκαιον κατθανεῖν ἄνευ πάλου.

[麦卡里亚] “我不会因为抽中签的偶然运气去死；

οὐκ ἂν θάνοιμι τῇ τύχῃ λαχοῦσʼ ἐγώ·

因为那其中毫无自愿的恩情。请别再说了，老人。

χάρις γὰρ οὐ πρόσεστι· μὴ λέξῃς, γέρον.

相反，如果你们接纳并愿意真诚地

ἀλλʼ, εἰ μὲν ἐνδέχεσθε καὶ βούλεσθέ μοι

顺从我的热忱，我愿意

550

χρῆσθαι προθύμως, τὴν ἐμὴν ψυχὴν ἐγὼ

自愿将生命献给他们，而不是被迫如此。”

δίδωμʼ ἑκοῦσα τοῖσδʼ, ἀναγκασθεῖσα δʼ οὔ.

[约拉欧斯] “唉！

φεῦ·

你的这番话比刚才的那番更为高贵；

ὅδʼ αὖ λόγος σοι τοῦ πρὶν εὐγενέστερος·

先前的那些话已是极好，但你现在

κἀκεῖνος ἦν ἄριστος· ἀλλʼ ὑπερφέρεις

以勇气超越了勇气，以高尚的话语超越了高尚的话语。

555

τόλμῃ τε τόλμαν καὶ λόγῳ χρηστῷ λόγον.

孩子啊，我既不命令你，也不阻拦你

οὐ μὴν κελεύω γʼ οὐδʼ ἀπεννέπω, τέκνον,

去献身；但你的死，确实拯救了你的兄弟们。”

θνῄσκειν σʼ· ἀδελφοὺς δʼ ὠφελεῖς θανοῦσα σούς.

[麦卡里亚] “您的叮嘱十分睿智。请不要害怕会分担

σοφῶς κελεύεις· μὴ τρέσῃς μιάσματος⁴τοὐμοῦ μετασχεῖν, ἀλλʼ ἐλευθέρως θάνω.

因我而起的污秽，让我像一个自由人那样死去吧。”

语法注4 条

482μὴ ’πὶ τοῖς πάλαι κακοῖς προσκείμενόν τι πῆμα σὴν δάκνει φρένα
表示担忧的连接词 μὴ 后接直陈式现在时 δάκνει，表示对当前既成事实的担忧（担心是否已有新的痛苦正在折磨他的心灵），而非仅是虚拟的情况。
506παρόν σφε σῷσαι
宾格绝对（accusative absolute）结构。无人称动词 πάρειμι 的现在分词中性单数宾格 παρόν 具有让步副词意义（“明明在能够……的情况下”），支配不定式 σῷσαι 及其直接宾语 σφε。
526κἂν
κἂν 是 καὶ ἂν 的合音（crasis）。小词 ἂν 与潜在祈愿式（potential optative）动词 πρέποι 连用，增强了虚拟或潜在可能性的语气（“这或许对另一个……的人更为合适”）。
558μιάσματος
由不定式 μετασχεῖν（分担、参与）支配的部分属格（partitive genitive）。物主形容词 τοὐμοῦ 修饰该词，意指麦卡里亚自愿献身所产生的“因我而生的污秽”。

翻译：Gemini 3.5 Flash（2026-05-22 发布）

中于 2026-05-24 由 Gemini 3.5 Flash 重新翻译

urn:cts:greekLit:tlg0006.tlg004.humanitext-grc2:480-559