← 아우구스티누스

신앙과 신경에 관하여

§24-retractationes

영적인 몸으로의 변화와 육신의 부활에 대한 보정

육신의 부활에 대해 논하며, 하나님의 전능에 의해 지상의 육신이 하늘의 영적인 몸으로 신속히 변화될 수 있음을 증명하고, 신앙의 기초로서 신경의 의의를 설파한 뒤, 『재고록』에서 육신의 실질 자체의 부활을 명확히 하기 위한 자기 교정을 수행한다.

보기 ▾
보기
번역
글꼴
AI ↗
← 이전다음 →
§24

​Resurget igitur corpus secundum christianae fidem, quae fallere non potest. quod cui uidetur incredibile,1 qualis nunc sit caro adtendit, qualis autem futura sit non considerat: quia illo tempore inmutationis angelicae non iam caro erit et sanguis, sed tantum corpus. cum enim de carne apostolus loqueretur, alia, inquit, caro pecorum, alia uolucrum, alia piscium, alia serpentum. et corpora caelestia, et corpora terrestria. non enim dixit: et caro caelestis, dixit autem: et caelestia et terrestria corpora. omnis enim caro etiam corpus est, non autem omne corpus etiam caro est: primo in istis terrestribus, quoniam lignum corpus est, sed non caro; hominis autem uel pecoris et corpus et caro est; in caelestibus uero nulla caro, sed corpora simplicia et lucida, quae appellat apostolus spiritalia, nonnulli autem uocant aetherea. et ideo non carnis resurrectioni contradicit illud, quod ait: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, sed quale futurum sit, quod nunc caro et sanguis est, praedicat, in qualem naturam quisquis hanc carnem conuerti posse non credit,23 gradibus ducendus est ad fidem. si enim ab eo quaeras, utrum terra in aquam possit conuerti, propter uicinitatem non ei uidetur incredibile. rursus si quaeras utrum aqua possit in aerem, neque hoc absurdum esse respondet; uicina enim sunt sibi. et de aere si quaeras, utrum in aethereum corpus, id est in caeleste possit mutari, iam ipsa uicinitas persuadet. quod ergo per hos gradus fieri posse concedit, ut terra in corpus aethereum conuertatur, cur non accedente dei uoluntate, qua corpus humanum super aquas potuit ambulare, celerrime id fieri posse, quemadmodum dictum est: in ictu oculi, sine ullis talibus gradibus credit, sicut plerumque fumus in flammam mira celeritate conuertitur? caro enim nostra utique ex terra est; philosophi autem, quorum argumentis saepius resurrectioni carnis resistitur, quibus asserunt nullum esse posse terrenum corpus in caelo, omne corpus in omne corpus conuerti et mutari posse concedunt. qua corporis resurrectione facta a temporis condicione liberati aeterna uita ineffabili caritate atque stabilitate [sine corruptione] perfruemur. tunc enim fiet illud, quod scriptum est: absorta est mors in uictoria. ubi est, mors, aculeus tuus ubi est, mors, contentio tua?

그러므로 몸은 기만할 수 없는 기독교 신앙에 따라 부활한다. 이것이 믿기지 않는 것처럼 보이는 사람은 육신이 지금 어떠한가에는 주목하지만, 앞으로 어떠할 것인가에 대해서는 고려하지 않는다. 왜냐하면 천사 같은 변화의 그때에는 더 이상 육과 피가 아니라 단지 몸일 것이기 때문이다. 왜냐하면 사도가 육신에 대해 말할 때, “짐승의 육신이 다르고, 새의 육신이 다르고, 물고기의 육신이 다르고, 기어 다니는 것의 육신이 다르다”라고 말했고, 또 “하늘의 몸들도 있고, 땅의 몸들도 있다”라고 말했기 때문이다. 왜냐하면 그는 “하늘의 육신”이라고 말하지 않고, 오히려 “하늘의 몸들과 땅의 몸들”이라고 말했기 때문이다. 왜냐하면 모든 육신은 몸이기도 하지만, 모든 몸이 육신인 것은 아니기 때문이다. 첫째로 이러한 땅의 것들에서, 나무는 몸이지만 육신은 아니다. 그러나 사람의 것이나 짐승의 것은 몸이기도 하고 육신이기도 하다. 반면에 하늘의 것들에는 육신이 전혀 없고, 단순하고 빛나는 몸들만 있으니, 이를 사도는 영적인 몸이라 부르고, 어떤 이들은 에테르적인 몸이라 부른다. 그러므로 “육과 피는 하나님의 나라를 상속받지 못한다”라고 말한 저 구절은 육신의 부활에 모순되는 것이 아니라, 지금 육과 피인 것이 장차 어떠한 상태가 될 것인지를 그가 선포하는 것이다. 이 육신이 그러한 본성으로 변화될 수 있음을 믿지 못하는 사람은 단계를 거쳐 신앙으로 인도되어야 한다. 만일 그에게 땅이 물로 변화될 수 있는지 묻는다면, 근접성 때문에 그것이 그에게 믿기지 않는 일로 보이지는 않는다. 다시 물이 공기로 변화될 수 있는지 묻는다면, 이것 역시 터무니없는 일이 아니라고 그는 대답한다. 왜냐하면 그것들은 서로 가깝기 때문이다. 그리고 공기에 관하여, 그것이 에테르적인 몸, 즉 하늘의 몸으로 변할 수 있는지 묻는다면, 바로 그 근접성 자체가 그를 설득한다. 따라서 땅이 에테르적인 몸으로 변화하는 것이 이러한 단계들을 통해 가능함을 그가 인정한다면, 어찌하여 사람의 몸이 물 위를 걸을 수 있었던 하나님의 의지가 더해짐으로써, 기록된 바와 같이 “눈 깜짝할 사이에” 그러한 단계들 없이 그것이 아주 신속하게 가능함을 믿지 못하는가? 이는 마치 연기가 흔히 놀라운 속도로 불꽃으로 변화하는 것과 같다. 왜냐하면 우리의 육신은 분명 땅에서 왔기 때문이다. 그러나 육신의 부활에 대항하기 위해 그들의 논거가 매우 자주 사용되며, 그 논거로써 하늘에는 어떠한 땅의 몸도 있을 수 없다고 주장하는 철학자들도, 모든 몸이 모든 몸으로 변화하고 바뀔 수 있음을 인정한다. 이 몸의 부활이 이루어졌을 때, 우리는 시간의 조건으로부터 해방되어 말할 수 없는 사랑과 안정성 속에서 [썩지 않고] 영원한 생명을 마음껏 누릴 것이다. 그때에 기록된 바가 이루어질 것이다. “사망이 승리 속에 삼켜졌도다. 사망아, 너의 침이 어디 있느냐? 사망아, 너의 투쟁이 어디 있느냐?”

§25

​Haec est fides, quae paucis uerbis tenenda in symbolo nouellis christianis datur. quae pauca uerba fidelibus nota sunt, ut credendo subiugentur deo, subiugati recte uiuant, recte uiuendo cor mundent, corde mundato quod credunt intellegant.

이것이 신경 속에서 적은 말로 보존되어 초심자 신자들에게 주어지는 신앙이다. 이 적은 말은 신자들에게 알려져 있으니, 그들이 믿음으로써 하나님께 복종하고, 복종하여 올바르게 살며, 올바르게 삶으로써 마음을 깨끗이 하고, 마음이 깨끗해짐으로써 자신들이 믿는 바를 이해하게 하려는 것이다.

§retractationes

​LOCI LIBR. RETRACTATIONVM. De fide et symbolo pag. 30, 16 sqq. Retract. I 17. In hoc libro cum de resurrectione ageretur. resurget, inquam, corpus secundum christianam fidem, quae fallere non potest. quod cui uidetur incredibile, qualis sit nunc caro adtendit, qualis autem tunc futura sit, non considerat, quia illo tempore immutationis angelicae non iam caro erit et sanguis, sed tantum corpus et cetera quae ibi de corporum terrestrium in corpora caelestia mutatione disserui, quoniam dixit apostolus, cum inde loqueretur: caro et sanguis regnum dei non possidebunt. sed quisquis ea sic accipit, ut existimet ita corpus terrenum, quale nunc habemus, in corpus caeleste resurrectione mutari, ut nec membra ista nec carnis sit futura substantia, procul dubio corrigendus est, commonitus de corpore domini, qui post resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus oculis, uerum etiam manibus tractandus apparuit carnemque se habere etiam sermone firmauit dicens: palpate et uidete, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me uidetis habere. unde constat apostolum non carnis substantiam negasse in dei regno futuram, sed aut homines, qui secundum carnem uiuunt, carnis et sanguinis nomine nuncupasse aut ipsam carnis corruptionem, quae tunc utique nulla erit. nam cum dixisset: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, bene intellegitur tamquam exponendo quid dixerit continuo subdidisse: neque corruptio incorruptionem possidebit. de qua re ad persuadendum infidelibus difficili diligenter,4 quantum potui, me disseruisse reperiet, quisquis de ciuitate dei legerit uolumen.

『재고록』의 장소 목록. 『신앙과 신경에 관하여』 30페이지 16행 이하. 재고록 제1권 제17장. 이 책에서 부활에 대해 다루어질 때, 나는 다음과 같이 말했다. “그러므로 몸은 기만할 수 없는 기독교 신앙에 따라 부활한다. 이것이 믿기지 않는 것처럼 보이는 사람은 육신이 지금 어떠한가에는 주목하지만, 앞으로 어떠할 것인가에 대해서는 고려하지 않는다. 왜냐하면 천사 같은 변화의 그때에는 더 이상 육과 피가 아니라 단지 몸일 것이기 때문이다” 등등, 거기서 내가 땅의 몸이 하늘의 몸으로 변화하는 것에 대해 논했던 다른 것들도 마찬가지이다. 왜냐하면 사도가 그것에 대해 말할 때, “육과 피는 하나님의 나라를 상속받지 못한다”라고 말했기 때문이다. 그러나 이러한 것들을 그렇게 받아들여, 우리가 지금 가지고 있는 것과 같은 땅의 몸이 부활 때에 하늘의 몸으로 변화하는 것이 이 지체들도 육신의 실질도 장차 존재하지 않게 되는 방식으로라고 생각하는 사람이 있다면, 그는 의심할 바 없이 교정되어야 하며, 주님의 몸에 대해 상기되어야 한다. 주님은 부활 후에 동일한 지체들을 가지고 눈으로 보일 수 있을 뿐만 아니라 손으로 만져질 수 있는 분으로 나타나셨고, 또한 “만져 보고 보아라. 영은 너희가 나에게 있는 것을 보는 바와 같이 살과 뼈를 가지고 있지 않기 때문이다”라고 말씀하시며 말로써도 자신이 육신을 가지고 있음을 확언하셨기 때문이다. 이로부터 사도가 하나님의 나라에서 육신의 실질이 장차 존재하게 될 것을 부정한 것이 아니라, 육신을 따라 사는 사람들을 ‘육과 피’라는 이름으로 일컬었거나, 아니면 그때에는 확실히 아무것도 없을 육신의 부패 자체를 일컬었음이 분명하다. 왜냐하면 “육과 피는 하나님의 나라를 상속받지 못한다”라고 말한 후에, 자신이 말한 바를 설명하듯이 곧바로 “또한 썩을 것은 썩지 않을 것을 상속받지 못한다”라고 덧붙였다고 잘 이해되기 때문이다. 믿지 않는 이들을 설득하기 어려운 이 문제에 대하여 내가 힘닿는 데까지 정성껏 논했음을, 『신의 도성』 권을 읽는 사람은 누구든 발견하게 될 것이다.

구문 주해4건
  1. 24quod cui uidetur incredibile

    문두의 quod는 앞 문장(몸의 부활)을 가리키는 관계대명사 연결 용법이다. cui는 관계대명사의 여격으로, uidetur incredibile(믿기지 않는 것처럼 보이다)의 관계여격이다. 주절의 동사 adtendit의 주어는 cui의 선행사로서 생략된 ‘사람’(is)이다. 전체적으로 “이것이 누구에게 믿기지 않는 것처럼 보인다면, [그 사람은] ...에 주목하는 것이다”로 해석된다.

  2. 24in qualem naturam quisquis hanc carnem conuerti posse non credit

    의문형용사구 in qualem naturam(어떠한 본성으로)이 문두에 위치하여 부정사구 hanc carnem conuerti posse(이 육신이 변화될 수 있음)를 수식하며, 이 부정사구 전체가 non credit의 목적어이다. 주절의 주어는 quisquis이며, 전체 문장의 주동작 동사는 ducendus est이다. 이처럼 의문구가 종속절의 틀을 넘어 문두로 인출된 구조(도치/hyperbaton)이다.

  3. 24quod ergo per hos gradus fieri posse concedit... cur non... credit

    장대하게 이어진 문장의 구조 분석. 문두의 quod(관계대명사 연결 용법)는 ut terra... conuertatur 이하의 내용을 선취하면서 concedit가 승인하는 목적어 절을 형성한다. 주절의 주어는 concedit와 동일인이며 주동사는 credit이다. accedente dei uoluntate는 독립탈격 구조이며, qua는 uoluntate를 선행사로 삼는 관계대명사이다.

  4. retractationesde qua re ad persuadendum infidelibus difficili diligenter

    형용사 difficili(어려운)는 전치사 de의 지배를 받는 탈격 명사 re를 수식하여 de qua re... difficili(이 어려운 문제에 관하여)라는 틀을 형성한다. 그 사이에 목적을 나타내는 형동사(동형용사) 구조인 ad persuadendum infidelibus(믿지 않는 자들을 설득하기 위해, persuadeo는 여격 지배)가 삽입되어 있다.

번역: Gemini 3.5 Flash (2026-05-22 공개) · 수정 이력 (1건, 최근 2026-09-21)
  • 2026-09-21 AI 교열 — 번역문 1건
urn:cts:latinLit:stoa0040.stoa006.humanitext-lat1:24-retractationes