← 유스티니아누스 1세

학설휘찬

§2.15.8.pr-2.15.8.12

부양료 화해에 대한 법무관의 승인 요건

울피아누스는 신군 마르쿠스의 조서에 기초한 부양료 화해 제한에 관하여, 법무관이 승인해야 할 요건(원인, 액수, 당사자)과 구체적인 적용 범위를 상세히 설명한다.

보기 ▾
보기
번역
글꼴
AI ↗
← 이전다음 →

[IDEM libro quinto de omnibus tribunalibus.]

[동일한 저자, 『모든 법정에 관하여』 제5권]

§2.15.8.pr

​Cum hi, quibus alimenta relicta erant, facile transigerent contenti modico praesenti:1 diuus Marcus oratione in senatu recitata effecit, ne aliter alimentorum transactio rata esset, quam si2 auctore praetore facta. solet igitur praetor interuenire et inter consentientes arbitrari, an transactio uel quae admitti debeat.

부양료를 유증받은 자들이 즉각 지급되는 적은 액수에 만족하여 쉽게 화해를 하곤 하였으므로, 신군 마르쿠스는 원로원에서 낭독된 조서를 통해, 법무관의 인가를 얻어 행해진 경우가 아니면 부양료 화해가 유효하지 않도록 하였다. 따라서 법무관이 개입하여 합의하는 당사자들 사이에 화해가 허용되어야 하는지, 그리고 어떤 화해가 허용되어야 하는지를 재량으로 결정하는 것이 관행이다.

§2.15.8.1

​Eiusdem praetoris notio ob transactionem erit, siue habitatio siue uestiarium siue de praediis alimentum legabitur.

거주권이든 의복비든 또는 토지로부터의 부양료가 유증되든 간에, 그 화해에 관해서는 동일한 법무관이 관할권을 가질 것이다.

§2.15.8.2

​Haec oratio pertinet ad alimenta, quae testamento uel codicillis fuerint relicta siue ad testamentum factis siue ab intestato. idem erit dicendum et si mortis causa donata fuerint relicta uel ab eo, cui mortis causa donata sunt, relicta. sed et si condicionis implendae gratia relicta sunt, adhuc idem dicemus. plane de alimentis, quae non mortis causa donata sunt, licebit et sine praetore auctore transigi.

이 조서는 유언 또는 유언에 부가되거나 무유언 상속에서 작성된 유언보충서에 의해 유증된 부양료에 적용된다. 사인증여에 의해 유증된 경우나 사인증여를 받은 자에 의해 유증된 경우에도 마찬가지로 말해야 할 것이다. 그러나 또한 조건성취를 위해 유증된 경우라 할지라도 우리는 여전히 동일하게 말할 것이다. 분명히 사인증여가 아닌 생전 증여에 의한 부양료에 대해서는 법무관의 인가 없이도 화해하는 것이 허용될 것이다.

§2.15.8.3

​Siue igitur in menses singulos siue in dies siue in annos fuerint relicta, oratio locum habet. sed et si non fuerint perpetuo relicta, sed usque ad annos certos, idem est.

따라서 매월이든 매일이든 매년이든 유증된 경우라면 이 조서가 적용된다. 그러나 영구히 유증된 것이 아니라 일정한 연한까지 유증된 경우에도 마찬가지이다.

§2.15.8.4

​Si integra quantitas alicui fuerit legata, ut ex usuris eius se alat et mortis tempore pecunias restituat: non cessabit oratio, licet non in annos singulos uideatur id relictum.

만약 어떤 자에게 정액의 원금이 유증되어 그 이자로서 자신을 부양하고 사망 시에 그 돈을 반환하도록 되어 있다면, 그것이 매년 유증된 것으로 보이지 않을지라도 이 조서의 적용이 배제되지 않을 것이다.

§2.15.8.5

​Sed et si sit certa quantitas relicta Titio uel res ita, ut inde alimenta Seio praestentur: magis est ut3 transigere Titius possit, nec enim transactione Titii minuuntur alimenta Seii. Idemque est et si per fideicommissum alimenta ad hoc legatario fuerint relicta.

그러나 또한 티티우스에게 일정한 액수나 물건이 유증되어 그로부터 세이우스에게 부양료가 급부되도록 되어 있는 경우라면, 티티우스가 화해할 수 있다고 보는 것이 더 타당하다. 왜냐하면 티티우스의 화해로 세이우스의 부양료가 감소하지는 않기 때문이다. 그리고 신탁유증을 통해 부양료가 이 목적으로 수증자에게 유증된 경우에도 마찬가지이다.

§2.15.8.6

​Eam transactionem oratio improbat, quae idcirco fit, ut quis repraesentatam pecuniam consumat. quid ergo si4 quis citra praetoris auctoritatem transegerit, ut quod per singulos annos erat ei relictum, consequeretur per singulos menses? aut quid si, quod per singulos menses ei relictum erat, consequeretur per singulos dies? quid deinde si, quod consummato anno ut acciperet, initio anni consequatur? et puto eam transactionem ualere, quia meliorem condicionem suam alimentarius tali transactione facit: noluit enim oratio alimenta per transactionem intercipi.

조서는 어떤 자가 일시에 지급받은 현금을 탕진하기 위해 행해지는 그러한 화해를 부인한다. 그렇다면 만약 어떤 자가 법무관의 인가 없이 화해하여, 매년 자신에게 유증되었던 것을 매월 지급받기로 한다면 어떻게 되는가? 혹은 매월 유증되었던 것을 매일 지급받기로 한다면 어떻게 되는가? 나아가 해가 저물었을 때 받기로 되어 있던 것을 해의 초기에 지급받는다면 어떻게 되는가? 나는 그러한 화해는 유효하다고 생각하는데, 왜냐하면 부양 권리자가 그러한 화해를 통해 자신의 조건을 더 좋게 만들기 때문이다. 즉 조서는 화해를 통해 부양료가 중도에 끊기는 것을 원하지 않았던 것이다.

§2.15.8.7

​Nihil autem interest, utrum libertini sint quibus alimenta relicta sunt an ingenui, satis locupletes an minus.

한편, 부양료를 유증받은 자들이 해방자유인이든 자유민이든, 충분히 부유하든 그렇지 않든 아무런 차이가 없다.

§2.15.8.8

​Uult igitur oratio apud praetorem de istis quaeri: in primis de causa transactionis, dein de modo, tertio de persona transigentium.

따라서 조서는 법무관 앞에서 이들에 관하여 심리될 것을 요구한다. 첫째로 화해의 원인에 관하여, 둘째로 액수와 방식에 관하여, 셋째로 화해 당사자들의 인적 사항에 관하여이다.

§2.15.8.9

​In causa hoc erit requirendum, quae causa sit transigendi: sine causa enim neminem transigentem audiet praetor. causae fere huiusmodi solent allegari: si alibi domicilium heres, alibi alimentarius habeat: aut si destinet domicilium transferre alteruter eorum: aut si causa aliqua urgueat praesentis pecuniae: aut si a pluribus ei alimenta relicta sint et minutatim singulos conuenire difficile ei sit: aut si qua alia causa fuit, ut plures solent incidere, quae praetori suadeant transactionem admittere.

원인에 있어서는 화해하는 원인이 무엇인지가 규명되어야 한다. 원인이 없다면 법무관은 화해하려는 자의 말을 아무도 들어주지 않을 것이기 때문이다. 원인으로는 대개 다음과 같은 것들이 주장되곤 한다. 상속인이 다른 곳에, 부양 권리자가 다른 곳에 주소를 두고 있는 경우, 혹은 그들 중 어느 한쪽이 주소를 이전할 예정인 경우, 혹은 현금의 즉각적인 필요가 급박한 어떤 원인이 있는 경우, 혹은 여러 사람으로부터 부양료를 유증받아 개별적으로 조금씩 청구하는 것이 곤란한 경우, 혹은 그 밖에 법무관으로 하여금 화해를 허용하도록 설득할 만한, 대개 흔히 발생하는 종류의 다른 원인이 있는 경우이다.

§2.15.8.10

​Modus quoque pecuniae, quae in transactionem uenit, aestimandus est: ut puta quantitas transactionis. nam etiam ex modo fides transactionis aestimabitur. modus autem pro aetate eius, qui transigit, arbitrandus est et ualetudine: nam alias cum puero, alias cum iuuene, alias cum sene transigi palam est: constat enim alimenta cum uita finiri.

화해의 대상이 되는 금전의 액수와 방식 또한 평가되어야 한다. 예컨대 화해금의 액수 같은 것이다. 왜냐하면 그 액수로부터도 화해의 성실성이 평가될 것이기 때문이다. 액수는 화해하는 자의 연령과 건강 상태에 따라 재량으로 판단되어야 한다. 왜냐하면 소년과, 청년과, 노인과의 화해는 명백히 서로 다르게 행해지기 때문이다. 부양료는 생명과 함께 종료된다는 점이 확립되어 있기 때문이다.

§2.15.8.11

​Sed et personarum contemplatio habenda est, hoc est, cuius uitae sint hi, quibus alimenta relicta sunt: utrum frugi uitae5 hi sint, qui alias sufficere sibi possint, an sequioris, qui de alimentis pendeant. in persona eius, a quo alimenta relicta sunt, haec erunt specienda: in quibus sunt facultatibus,6 cuius propositi, cuius opinionis. tunc enim apparebit, numquid circumuenire uelit eum, cum quo transigit.

그러나 당사자들에 대한 고려도 행해져야 한다. 즉, 부양료를 유증받은 자들이 어떠한 생활을 하는 자들인지, 즉 다른 방법으로 스스로 자립할 수 있는 검소한 생활을 하는 자들인지, 아니면 부양료에 의존하는 불량한 생활을 하는 자들인지 여부이다. 부양료를 유증한 자의 인적 사항에서는 다음의 것들이 관찰되어야 한다. 어떠한 재산 상태에 있는지, 어떠한 의도를 가졌는지, 어떠한 평판을 가졌는지이다. 그래야만 그가 화해하는 상대방을 사취하려 하는지 여부가 드러날 것이기 때문이다.

§2.15.8.12

​Qui transigit de alimentis, non uidebitur neque de habitatione neque de uestiario transegisse, cum diuus Marcus specialiter etiam de istis transigi uoluerit.

부양료에 관하여 화해하는 자는 거주권에 대해서도 의복비에 대해서도 화해한 것으로 보이지 않을 것이다. 신군 마르쿠스는 이들에 대해서도 특별히 개별적으로 화해하도록 원했기 때문이다.

구문 주해6건
  1. 2.15.8.prcontenti modico praesenti

    ‘contenti’는 주절의 주어 ‘hi’에 일치하는 주격 복수의 분사적 형용사로, 탈격 ‘modico praesenti’(‘수중에 있는 적은 것’을 뜻하는 중성 명사화 형용사구)를 지배하여 ‘~에 만족하여’라는 의미를 나타낸다.

  2. 2.15.8.prne aliter... quam si

    부정의 목적 또는 결과절(effecit ne...) 내에 ‘~인 경우가 아니면 달리 ~하지 않도록’이라는 조건 관계를 내포한 구문이다. ‘aliter... quam si’는 ‘~인 경우 외에는’ 즉 ‘~하지 않으면’을 의미한다.

  3. 2.15.8.5magis est ut

    비인칭 표현으로, ‘~라고 보는 것이 더 타당하다’ 또는 ‘~라고 판정되어야 한다’를 의미하며, 접속법 현재 ‘possit’를 수반하는 명사절을 이끈다.

  4. 2.15.8.6quid ergo si

    법학 논의에서 빈번하게 나타나는 생략 표현으로, ‘quid ergo [dicemus] si...’(그렇다면 만약 ~라면 우리는 무엇이라 말하겠는가)에서 ‘dicemus’가 생략된 것이다. 이어지는 의문문들도 동일한 생략 구조를 취한다.

  5. 2.15.8.11frugi uitae

    성질의 속격(genitivus qualitatis)이다. ‘frugi’는 불변화 형용사로 ‘검소한, 성실한’을 뜻하며 속격 명사 ‘uitae’를 수식하여 ‘절도 있는 생활 태도를 지닌 (사람들)’을 나타낸다. 대조되는 ‘sequioris’ 역시 ‘sequioris uitae’에서 생략이 일어난 속격 구조이다.

  6. 2.15.8.11in quibus sunt facultatibus

    간접의문문 ‘in quibus facultatibus [hi] sint’ 내에서 전치사 ‘in’의 위치와 단어 배열의 도치(hyperbaton)를 보여주는 구조이다. 명사 ‘facultatibus’가 의문형용사 ‘quibus’와 분리되어 위치하고 있다.

번역: Gemini 3.5 Flash (2026-07-12 공개)
  • 한은(는) 2026-07-13에 Gemini 3.5 Flash(으)로 재번역
urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:2.15.8.pr-2.15.8.12