- 저본
- Seneca, Lucius Annaeus. Ad Lucilium Epistulae Morales, Vol 1-3. Gummere, Richard Mott, editor. Cambridge, MA: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd., 1917-1925.
- 번역
- AI 생성(gemini-3.5-flash) — 기계 번역으로 오류가 있을 수 있습니다
- 언어
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:88.19-88.28
- 출력
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-11-07
조상들의 신체 훈련과 자유학예 자체는 덕을 직접 주지 못함을 지적하고, 포세이도니오스의 기술 4분류를 인용하여 철학에 대한 자유학예 및 기하학·수학의 보조적이고 비자립적인 위치를 논한다.
An liberale studium istuc esse iuventuti nostrae credimus, quam maiores nostri rectam exercuerunt1 hastilia iacere, sudem torquere, equum agitare, arma tractare? Nihil liberos suos docebant, quod discendum esset iacentibus. Sed nec hae nec illae docent aluntve virtutem. Quid enim prodest equum regere et cursum eius freno temperare, adfectibus effrenatissimis abstrahi? Quid prodest multos vincere luctatione vel caestu, ab iracundia vinci?
우리 선조들이 청년들 자신을 똑바로 단련하여 창을 던지고, 말뚝을 돌리고, 말을 몰고, 무기를 다루게 했던 그 활동을, 우리 청년들을 위한 자유학예라고 우리는 믿어야 하겠는가? 선조들은 누워 있는 자가 배워야 할 것은 자식들에게 아무것도 가르치지 않았다. 그러나 이 활동들도 저 학예들도 덕을 가르치거나 기르지 않는다. 정작 말을 다스리고 그 달리기를 고삐로 조절하는 것이, 가장 고삐 풀린 감정들로부터 멀어지는 것에 무슨 소용이 있겠는가? 레슬링이나 권투로 많은 이를 이기는 것이, 분노에 정복당하는 것에 무슨 소용이 있겠는가?
" Quid ergo? Nihil nobis liberalia conferunt studia?" Ad alia multum, ad virtutem nihil. Nam et hae viles ex professo artes, quae manu constant, ad instrumenta vitae plurimum conferunt, tamen ad virtutem non pertinent. "Quare ergo liberalibus studiis filios erudimus?" Non quia virtutem dare possunt, sed quia animum ad accipiendam virtutem praeparant. Quemadmodum prima illa, ut antiqui vocabant, litteratura, per quam pueris elementa traduntur, non docet liberales artes, sed mox percipiendis locum parat, sic liberales artes non perducunt animum ad virtutem, sed expediunt.
"그렇다면 자유학예는 우리에게 아무것도 가져다주지 않는단 말인가?" 다른 일에는 크게 기여하지만, 덕에는 아무것도 기여하지 못하네. 왜냐하면 손노동으로 이루어지며 공공연히 비천하다고 여겨지는 이 기술들조차 삶의 도구에는 아주 크게 기여하지만, 그래도 덕에는 속하지 않기 때문이네. "그렇다면 왜 우리는 자식들에게 자유학예를 가르치는가?" 그것들이 덕을 줄 수 있기 때문이 아니라, 덕을 받아들일 수 있도록 마음을 준비시키기 때문이네. 옛 사람들이 문학이라 불렀던, 아이들에게 초보적 원리가 전수되는 그 첫 교육이 자유학예를 가르치지는 않지만 이윽고 그것들을 이해할 자리를 마련해 주는 것과 마찬가지로, 자유학예도 마음을 덕으로 인도하지는 않지만 그 준비를 돕네.
Quattuor ait esse artium Posidonius genera: sunt volgares et sordidae, sunt ludicrae, sunt pueriles, sunt liberales. Volgares opificum, quae manu constant et ad instruendam vitam occupatae sunt, in quibus nulla decoris, nulla honesti simulatio est.
포세이도니오스는 기술에 네 가지 종류가 있다고 말하네. 즉, 비속하고 비천한 것, 오락적인 것, 어린이의 것, 그리고 자유로운 것(자유학예)이네. 비속한 것은 손노동으로 이루어지며 삶을 꾸리는 데 종사하는 장인들의 기술로, 거기에는 아름다움이나 고결함의 흉내조차 전혀 없네.
Ludicrae sunt, quae ad voluptatem oculorum atque aurium tendunt. His adnumeres licet machinatores,2 qui pegmata per se surgentia excogitant et tabulata tacite in sublime crescentia et alias ex inopinato varietates aut dehiscentibus, quae cohaerebant, aut bis, quae distabant, sua sponte coeuntibus aut his, quae eminebant, paulatim in se residentibus. His imperitorum feriuntur oculi omnia subita, quia causas non novere, mirandum.
오락적인 것은 눈과 귀의 즐거움을 지향하는 것이네. 여기에 자네는 기계 기술자들을 포함시켜도 좋을 것이니, 그들은 스스로 솟아오르는 무대 장치나 조용히 공중으로 뻗어 나가는 마루판, 그리고 결합해 있던 것이 벌어지거나 떨어져 있던 것이 자발적으로 합쳐지거나 두드러졌던 것이 서서히 내려앉는 등 예기치 못한 여러 가지 변형을 고안하네. 배움이 없는 자들의 눈은 이 모든 갑작스러운 일들에 감동받네. 왜냐하면 그들은 원인을 알지 못하므로 모든 갑작스러운 것이 경이롭기 때문이네.
Pueriles sunt et aliquid habentes liberalibus simile hae artes, quas ἐγκυκλίουσ Graeci, nostri autem liberales vocant. Solae autem liberales sunt, immo, ut dicam verius, liberae, quibus curae virtus est.
어린이의 것이며 자유학예와 얼마간 유사한 점을 지닌 것은 그리스인들이 교양의 학예라 부르고 우리 동포들은 자유학예라 부르는 기술들이네. 그러나 오직 자유학예만이, 오히려 더 정확히 말하자면 자유인의 학예만이 덕을 염려하네.
"Quemadmodum," inquit, "est aliqua pars philosophiae naturalis, est aliqua moralis, est aliqua rationalis, sic et haec quoque liberalium artium turba locum sibi in philosophia vindicat. Cum ventum est ad naturales quaestiones, geometriae testimonio statur;3 ergo eius, quam adiuvat, pars est."
"마치," 하고 그는 말하네, "철학에 자연학, 윤리학, 논리학이라는 어떤 부분이 있는 것처럼, 이 자유학예의 무리도 철학 안에서 자신의 자리를 요구하네. 자연에 관한 질문에 이르면 기하학의 증언에 의지하게 되므로, 기하학은 그것이 돕는 학문의 일부이네"라고.
Multa adiuvant nos nec ideo partes nostri sunt. Immo si partes essent, non adiuvarent. Cibus adiutorium corporis nec tamen pars est. Aliquid nobis praestat geometriae ministerium; sic philosophiae necessaria est, quomodo ipsi faber. Sed nec hic geometriae pars est nec illa philosophiae.
많은 것이 우리를 돕지만 그렇다고 그것들이 우리의 일부인 것은 아니네. 오히려 만약 그것들이 일부라면 돕지 않을 것이네. 음식은 몸의 보조물이지만 그렇다고 몸의 일부는 아니네. 기하학의 봉사는 우리에게 무언가를 제공하네. 따라서 그것은 철학에 필요하며, 목수가 기하학 자체에 필요한 것과 마찬가지이네. 그러나 목수가 기하학의 일부가 아니듯 기하학도 철학의 일부가 아니네.
Praeterea utraque fines suos habet. Sapiens enim causas naturalium et quaerit et novit, quorum numeros mensurasque geometres persequitur et subputat. Qua ratione constent caelestia, quae illis sit vis quaeve natura, sapiens scit; cursus et recursus et quasdam observationes, per quas descendunt et adlevantur ac speciem interdum standum praebent, cum caelestibus stare non liceat, colligit mathematicus.
게다가 양자는 각자의 경계를 지니고 있네. 현자는 자연물들의 원인을 탐구하고 알지만, 기하학자는 그것들의 수와 측정을 추적하고 계산하네. 천상물이 어떤 이치로 이루어져 있는지, 그것들에 어떤 힘과 성질이 있는지를 현자는 알고 있네. 한편 수학자는 궤도와 역행, 그리고 그것들이 하강하고 상승하며 천상물이 멈춰 설 수 없음에도 때때로 멈춰 서 있는 듯한 외관을 제공하는 특정한 관측 사실들을 수집하네.
Quae causa in speculo imagines exprimat, sciet sapiens; illud tibi geometres potest dicere, quantum abesse debeat corpus ab imagine et qualis forma speculi quales imagines reddat. Magnum esse solem philosophus probabit; quantus sit, mathematicus, qui usu quodam et exercitatione procedit; sed ut procedat, impetranda illi quaedam principia sunt. Non est autem ars sui iuris, cui precarium fundamentum est.
거울 속에서 어떤 원인이 상을 나타내는지를 현자는 알 것이네. 기하학자는 자네에게 물체가 상으로부터 얼마나 떨어져 있어야 하는지, 어떤 형태의 거울이 어떤 상을 돌려주는지를 말해 줄 수 있네. 철학자는 태양이 거대하다는 것을 증명할 것이네. 그것이 얼마나 큰가는 어떤 사용과 훈련을 통해 나아가는 수학자가 증명할 것이네. 그러나 그가 나아가기 위해서는 몇 가지 원리를 얻어내야 하네. 하지만 그 토대가 남에게 빌려온 것인 기술은 자립적인 기술이 아니네.
Philosophia nil ab alio petit, totum opus a solo excitat; mathematice, ut ita dicam, superficiaria est,4 in alieno aedificat. Accipit prima, quorum beneficio ad ulteriora perveniat. Si per se iret ad verum, si totius mundi naturam posset conprendere, dicerem multum conlaturam mentibus nostris, quae tractatu caelestium crescunt trahuntque aliquid ex alto. Una re consummatur animus, scientia bonorum ac malorum inmutabili; nihil autem ulla ars alia de bonis ac malis quaerit.
철학은 다른 이로부터 아무것도 요구하지 않고 전체 작업을 홀로 일으키네. 수학은 말하자면 타인의 땅에 세운 건물이며 타인의 영역 위에 건축하네. 그것은 더 먼 곳으로 나아가기 위한 은혜가 되는 첫 전제들을 받아들이네. 만약 그것이 스스로 진리로 나아간다면, 온 세상의 자연을 이해할 수 있다면, 천상물을 다룸으로써 성장하고 높은 곳에서 무언가를 끌어당기는 우리의 정신에 크게 기여할 것이라고 말하겠네. 마음은 오직 한 가지, 곧 선과 악에 대한 불변의 지식에 의해 완성되네. 그러나 다른 어떤 기술도 선과 악에 대해서는 아무것도 탐구하지 않네.
- 88.19quam maiores nostri rectam exercuerunt
관계대명사 quam의 선행사는 iuventuti nostrae(우리 청년들, 여성 단수)이다. 형용사 rectam은 대격 여성 단수로, 관계절 내의 대격 목적어를 술어적으로 수식한다. 이는 '똑바로 서서' 또는 '올바르게'라는 의미를 지니며, 뒤이어 나오는 iacentibus(누워 있는 자들, 나태한 자들)와 대조를 이룬다.
- 88.22His adnumeres licet machinatores
비인칭 동사 licet(~해도 좋다, 허용된다)이 접속법 현재 2인칭 단수 adnumeres를 동반하는 구문이다. His는 여격으로 '이러한 것들(기술)에'를 의미하며, machinatores(기계 기술자들, 대격 복수)가 adnumeres의 직접목적어이다.
- 88.24geometriae testimonio statur
statur는 자동사 stare(서다, 의지하다)의 비인칭 수동태이다. testimonio는 수단의 탈격(증언에 의해)이며, geometriae는 속격이다. '기하학의 증언에 의지하게 된다'라는 의미를 나타낸다.
- 88.28mathematice, ut ita dicam, superficiaria est
superficiaria는 로마법상의 지상권(superficies, 타인의 토지 위에 세워진 건물)에서 유래한 형용사이다. 수학(천문학)이 스스로의 독자적인 원리를 갖지 못하고, 타자(철학)의 공리와 전제를 토대로 삼아 그 위에 구축된다는 점을 타인의 땅 위에 세워진 임차 건물에 비유한 표현이다.
