- 저본
- Titi Livi ab urbe condita libri editionem priman, Pars I-IV, Libri I-XL. Editio Stereotypica. Weissenborn, Wilhelm; Mueller, Moritz, editors. Leipzig: Teubner, 1884-1911.
- 번역
- AI 생성(gemini-3.5-flash) — 기계 번역으로 오류가 있을 수 있습니다
- 언어
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.13.1-9.13.12
- 출력
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-23
집정관 포블릴리우스가 이끄는 로마군은 분노에 찬 맹렬한 돌격으로 삼니움군을 격파하고 그들의 진영을 탈취한다. 한편, 다른 집정관 파피리우스의 군대는 아르피를 거쳐 루케리아를 포위하고, 양측의 합류로 보급난에 처한 삼니움군을 결국 결전으로 몰아넣는다.
adversus quos Publilius consul cum dimicaturus esset, prius adloquendos milites ratus contionem advocari iussit. ceterum sicut ingenti alacritate ad praetorium concursum est, ita prae clamore poscentium pugnam nulla adhortatio imperatoris audita est:
집정관 포블릴리우스가 그들에 맞서 싸우려 할 때, 먼저 병사들에게 연설해야 한다고 생각하여 집회를 소집하도록 명령했다. 그러나 그들이 엄청난 열의를 가지고 총사령부로 몰려든 것과 마찬가지로, 전투를 요구하는 자들의 외침 소리 때문에 장군의 어떠한 격려도 들리지 않았다.
suus cuique animus memor ignominiae adhortator aderat. vadunt igitur in proelium urgentes signiferos et, ne mora in concursu pilis emittendis stringendisque inde gladiis esset, pila velut dato ad id signo abiciunt strictisque gladiis cursu in hostem feruntur.
치욕을 기억하고 있는 각자의 마음이 격려자로서 그 자리에 함께하고 있었다. 그리하여 그들은 기수들을 재촉하며 전투로 나아갔고, 충돌 시에 투창을 던지고 이어서 칼을 빼는 것 때문에 지체되는 일이 없도록, 마치 그 일을 위해 신호가 내려진 것처럼 투창을 던져버리고, 칼을 뺀 채 달려서 적에게 돌진했다.
nihil illic imperatoriae artis ordinibus aut subsidiis locandis fuit; omnia ira militaris prope vesano impetu egit.
그곳에는 전열을 정돈하거나 예비대를 배치하는 장군의 기술이 전혀 없었다. 군사들의 분노가 거의 광기 어린 기세로 모든 것을 이끌었다.
itaque non fusi modo hostes sunt, sed ne castris quidem suis fugam inpedire ausi Apuliam dissipati petiere; Luceriam tamen coacto rursus in unum agmine est perventum. Romanos1 ira eadem, quae per mediam aciem hostium tulerat, et in castra pertulit. ibi plus quam in acie sanguinis ac caedis factum, praedaeque pars maior ira corrupta.
그리하여 적들은 패퇴했을 뿐만 아니라, 자신들의 진영에서조차 도주를 지체할 엄두를 내지 못하고 흩어져 아풀리아로 향했다. 그러나 그들은 대열을 다시 하나로 모아 결국 루케리아에 도달했다. 로마인들을, 똑같은 분노가, 그들을 적의 전열 한가운데로 몰고 갔던 그 분노가 진영 안으로까지 몰고 갔다. 그곳에서는 전장보다 더 많은 피와 살육이 일어났고, 전리품의 대부분도 분노로 인해 망가졌다.
exercitus alter cum Papirio consule locis maritimis pervenerat Arpos per omnia pacata Samnitium magis iniuriis et odio quam beneficio ullo populi Romani;
다른 군대는 집정관 파피리우스와 함께 해안 지역을 통해 아르피에 도달해 있었는데, 그곳은 로마 인민의 어떠한 은혜 덕분이라기보다는 삼니움인들의 불의와 그들에 대한 증오 덕분에 모든 면에서 평온해진 상태였다.
nam Samnites, ea tempestate in montibus vicatim habitantes, campestria et maritima loca, contempto cultorum molliore atque, ut evenit fere, locis simili genere, ipsi montani atque agrestes depopulabantur. quae regio si fida Samnitibus fuisset, aut pervenire Arpos exercitus Romanus nequisset, aut penuria rerum omnium exclusos a commeatibus absumpsisset.2
왜냐하면 당시 산속에서 마을을 이루어 살던 삼니움인들이, 경작자들의 더 유약하고 (보통 그러하듯) 토지에 닮은 성질을 경멸하여, 스스로 산사람이자 야만인으로서 평야와 해안 지역을 약탈하고 있었기 때문이다. 이 지역이 만일 삼니움인들에게 충성스러웠더라면, 로마 군대는 아르피에 도달할 수 없었을 것이거나, 혹은 모든 물자의 결핍이 보급으로부터 차단된 그들을 파멸시켰을 것이다.
tum quoque profectos inde ad Luceriam, iuxta obsidentes obsessosque, inopia vexavit. omnia ab Arpis Romanis suppeditabantur, ceterum adeo exigue, ut militi occupato stationibus vigiliisque et opere eques folliculis in castra ab Arpis frumentum veheret, interdum occursu hostium cogeretur abiecto ex equo frumento pugnare. obsessis prius, quam alter consul victore exercitu advenit, et commeatus ex montibus Samnitium invecti erant et auxilia intromissa.
그때 역시 그곳을 떠나 루케리아로 향한 그들을, 포위하는 측과 포위당하는 측 모두 똑같이 결핍이 괴롭혔다. 모든 것이 아르피로부터 로마인들에게 공급되었으나, 극히 미미하여 병사들이 초소와 불침번과 토목 작업에 매여 있는 동안, 기병이 가죽 주머니로 아르피에서 진영까지 곡물을 실어 날라야 했다. 때로는 적과의 조우로 인해 말에서 곡물을 던져버리고 싸워야 할 정도였다. 포위당한 자들에게는 다른 집정관이 승리한 군대를 이끌고 도착하기 전에, 삼니움인들의 산으로부터 보급품이 이미 반입되었고 지원군도 들여보내진 상태였다.
artiora omnia adventus Publili fecit, qui obsidione delegata in curam collegae vagus per agros cuncta infesta commeatibus hostium fecerat;
포블릴리우스의 도착은 모든 상황을 더 긴박하게 만들었다. 그는 포위 공격을 동료의 관리로 위임한 채, 들판을 헤집고 다니며 적의 보급에 방해가 되도록 모든 것을 위험하게 만들었기 때문이다.
itaque cum spes nulla esset diutius obsessos inopiam laturos, coacti Samnites, qui ad Luceriam castra habebant, undique contractis viribus signa cum Papirio conferre.3
그리하여 포위당한 자들이 결핍을 더 오래 버텨낼 가망이 전혀 없게 되자, 루케리아에 진영을 두고 있던 삼니움인들은 사방에서 전력을 모아 파피리우스와 교전하는 것을 강요받았다.
- 9.13.4Romanos
대격 명사 Romanos는 관계절 quae...tulerat를 건너뛰어 다음 문장(§9.13.5)의 주동사 pertulit의 직접목적어 역할을 하고 있다. 주어 ira eadem은 관계대명사 quae의 선행사이면서 동시에 pertulit의 주어이기도 하다. 이와 같이 문장 성분이 절을 넘어 크게 이격되어 있는 구조(hyperbaton)이다.
- 9.13.7quae regio si fida Samnitibus fuisset, aut pervenire Arpos exercitus Romanus nequisset, aut penuria rerum omnium exclusos a commeatibus absumpsisset
접속법 과거완료(fuisset, nequisset, absumpsisset)를 사용한 과거 사실과 반대되는 가정문(반실가상)이다. 문두의 quae regio는 연결 관계형용사("그리고 이 지역이...")로 쓰였다. 전체적으로 "만일 이 지역이 삼니움인들에게 충성스러웠더라면, 로마 군대는 아르피에 도달할 수 없었을 것이거나, 혹은 모든 물자의 결핍이 보급으로부터 차단된 그들을 파멸시켰을 것이다"라는 과거의 가정을 나타낸다.
- 9.13.12coacti Samnites ... signa cum Papirio conferre
주절의 동사 부분에서 수동태 조동사 sunt가 생략된 완료 수동태 구조(coacti [sunt])이다. "삼니움인들은 ~하도록 강요받았다"를 의미하며, 수동분사 coacti가 보어부정사 conferre를 동반하고 있다. signa conferre(직역하면 "군기를 맞부딪치다")는 "교전하다"라는 뜻의 관용어구이다.
